KEIMENO 1 Πάντα σε λειτουργία
Οι
άνθρωποι είναι οργανικά όντα που ζουν σύμφωνα με τον κυκλικό βιολογικό χρόνο.
Κάποιες στιγμές είμαστε ξύπνιοι· άλλες κοιμόμαστε. Μετά από έντονη
δραστηριότητα πρέπει να ξεκουραστούμε. Μεγαλώνουμε και γερνάμε. Τα δίκτυα των
ανθρώπων υπόκεινται με τον ίδιο τρόπο σε βιολογικούς κύκλους. Κάποιες φορές
είναι σε λειτουργία, άλλες όχι. Οι συνεντεύξεις εργασίας δεν διαρκούν για
πάντα. Οι πράκτορες της αστυνομίας δεν δουλεύουν είκοσι τέσσερις ώρες το
εικοσιτετράωρο. Οι γραφειοκράτες παίρνουν άδεια. Ακόμα και οι αγορές χρήματος
σέβονται αυτούς τους βιολογικούς κύκλους.
Το Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης είναι
ανοιχτό Δευτέρα με Παρασκευή, από τις
9:30 μέχρι τις 16:00 και είναι κλειστό στις γιορτές όπως η Ημέρα της Ανεξαρτησίας και η Πρωτοχρονιά. Αν
ξεσπάσει ένας πόλεμος στις 16:01 την
Παρασκευή, το χρηματιστήριο δεν θα αντιδράσει μέχρι τη Δευτέρα το πρωί.
Ένα δίκτυο υπολογιστών, αντίθετα, μπορεί να
είναι πάντα σε λειτουργία. Οι υπολογιστές
σπρώχνουν συνεπώς τους ανθρώπους προς
ένα νέο είδος ύπαρξης, στο οποίο είμαστε πάντα συνδεδεμένοι και πάντα υπό επιτήρηση. Σε κάποια πλαίσια, όπως οι υπηρεσίες υγείας, αυτό μπορεί να είναι καλό. Σε άλλα, όπως για τους πολίτες
ολοκληρωτικών καθεστώτων, μπορεί να
είναι καταστροφικό. Ακόμα κι αν το δίκτυο
είναι δυνητικά καλοπροαίρετο, το γεγονός
ότι είναι πάντα σε λειτουργία μπορεί να βλάπτει τις οργανικές οντότητες όπως οι άνθρωποι, επειδή
θα τους αφαιρεί τις ευκαιρίες να
αποσυνδεθούν και να χαλαρώσουν. Αν ένας οργανισμός δεν έχει ποτέ την ευκαιρία να ξεκουραστεί, τελικά καταρρέει και πεθαίνει. Πώς όμως θα κάνουμε ένα αμείλικτο δίκτυο να κατεβάσει ταχύτητα και
να μας αφήνει να χαλαρώνουμε;
Πρέπει να εμποδίσουμε το δίκτυο των υπολογιστών να πάρει τον απόλυτο έλεγχο της κοινωνίας, κι όχι μόνο για να ξεκουραζόμαστε. Τα διαλείμματα είναι ακόμα πιο απαραίτητα για να έχουμε την ευκαιρία να διορθώνουμε το δίκτυο. Αν το δίκτυο συνεχίσει να εξελίσσεται με επιταχυνόμενο ρυθμό, τα λάθη θα συσσωρεύονται πιο γρήγορα απ' όσο θα προλαβαίνουμε εμείς να τα εντοπίζουμε και να τα διορθώνουμε. Γιατί το δίκτυο μπορεί να είναι αμείλικτο και πανταχού παρόν, αλλά είναι επίσης και ικανό για σφάλματα. Ναι, οι υπολογιστές μπορούν να συγκεντρώνουν άνευ προηγουμένου ποσότητες δεδομένων για εμάς, παρακολουθώντας τι κάνουμε είκοσι τέσσερις ώρες το εικοσιτετράωρο. Και ναι, μπορούν να αναγνωρίζουν μοτίβα στον ωκεανό των δεδομένων με υπερανθρώπινη αποτελεσματικότητα. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι το δίκτυο των υπολογιστών θα κατανοεί πάντα τον κόσμο με ακρίβεια. Η πληροφορία δεν είναι αλήθεια. Ένα σύστημα πλήρους επιτήρησης μπορεί να σχηματίσει μια πολύ στρεβλή αντίληψη για τον κόσμο και για τους ανθρώπους. Αντί να ανακαλύπτει την αλήθεια για εμάς, το δίκτυο μπορεί να χρησιμοποιήσει την τεράστια δύναμή του για να δημιουργήσει μια νέα παγκόσμια τάξη και να μας την επιβάλει.
Nexus, Yuval Noah Harari
ΚΕΙΜΕΝΟ 2 Είναι οι αλγόριθμοι των social media μια
ακριβής αντανάκλασή μας; Οι έφηβοι λένε «ναι»
1.
Με το κινητό να έχει γίνει φυσική μας προέκταση και τα προφίλ μας στα
social media να αποτελούν τη νέα μας ταυτότητα, το ερώτημα του τίτλου είναι
εύλογο να τίθεται συχνά καθώς προβληματιζόμαστε για το περιεχόμενο που καταναλώνουμε,
το οποίο παρεμπιπτόντως είναι «για εμάς» – For You,
όπως λέει και το TikTok. Ωστόσο, αυτό το tag, ότι content που μας τροφοδοτεί ο
αλγόριθμος οποιασδήποτε πλατφόρμας είναι «για εμάς», δεν υπονοεί μόνο ότι αυτό
το περιεχόμενο -οι αναρτήσεις και οι διαφημίσεις δηλαδή- μας αφορά αλλά
ότι αντανακαλά και την προσωπικότητά μας, δηλαδή την
ταυτότητά μας.
2.
Όμως, ενώ οι χρήστες όλων των ηλικιών έρχονται σε επαφή με το
επιμελημένα περιεχόμενο που τους τροφοδοτούν οι αλγόριθμοι, οι
ερευνητές κυρίως ανησυχούν για τον αντίκτυπο που έχει αυτό στους εφήβους.
Η εφηβεία, όπως γνωρίζουμε, είναι ένα κρίσιμο στάδιο στη διαμόρφωση της
προσωπικής ταυτότητας του ατόμου και οι μελετητές αναγνωρίζουν όλο και
περισσότερο τη βαθιά επιρροή της τεχνολογίας στη διαμόρφωση της προσωπικότητας
και της κοσμοθεωρίας των ανθρώπων που μεγαλώνουν στην εποχή της αυτοκρατορίας
των social media.
3.
Εκτός λοιπόν από την απλή –και όχι
πάντα τόσο αθώα– επιρροή που ασκεί το περιεχόμενο που καταναλώνουμε
καθημερινά, είναι πλέον δεδομένο ότι οι επιπτώσεις που
υπάρχουν είναι σημαντικές και διαμορφώνουν τις γενιές. Η επικράτηση της λογικής
«For You» εγείρει σημαντικά ερωτήματα σχετικά με το πώς αυτοί οι αλγόριθμοι
διαμορφώνουν την αντίληψη του έφηβου ατόμου για τον εαυτό του και πώς κατανοεί
τον κόσμο γύρω του.
4.
Αυτή η εξατομικευμένη εμπειρία μπορεί σε πρώτη φάση να έχει ενδιαφέρον,
αφού δημιουργείται η αίσθηση της μοναδικότητας σε
ένα ποικιλόμορφο ψηφιακό σύμπαν, ωστόσο, έχει υψηλό κόστος. Η ανεπαίσθητη
παραβίαση της ιδιωτικότητας, την οποία αποδέχονται οι έφηβοι με αντάλλαγμα το
περιεχόμενο που είναι «για αυτούς», προβληματίζει όλο και πιο έντονα τους ειδικούς
σχετικά με τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην ευημερία τους και την αίσθηση
αυτονομίας.
5.
Διερευνώντας τον αντίκτυπο του αλγοριθμικά παραγόμενου
περιεχομένου στην αυτοαντίληψη των εφήβων, όπως αναφέρει το The Conversation, οι John Seberger και
Afsaneh Razi από το Πανεπιστήμιο Drexel και η Nora McDonald, επίκουρη
καθηγήτρια πληροφορικής στο πανεπιστήμιο George Mason, ερεύνησαν ερωτήματα
σχετικά με το πώς οι έφηβοι περιηγούνται σε αυτό το ψηφιακό τοπίο και
αναγνωρίζουν τον εαυτό τους μέσα από τα social media. Στην ποιοτική τους μελέτη, πήραν συνεντεύξεις από έφηβους
ηλικίας 13 έως 17 ετών και ανακάλυψαν το εξής
(τρομακτικό): Oι έφηβοι πιστεύουν ότι ο αλγόριθμός –κρίνοντας
από το περιεχόμενο που τους τροφοδοτεί- είναι ακριβής αντανάκλαση του εαυτού
τους.
6. Οι έφηβοι με τους οποίους μίλησαν οι
ερευνητές πιστεύουν ότι πλατφόρμες όπως
το TikTok έχουν τελειοποιήσει τους αλγόριθμούς τους σε
βαθμό που το περιεχόμενο που παρουσιάζεται να ευθυγραμμίζεται οριακά στο
απόλυτο με την αντίληψη που έχουν για την εικόνα τους, ενώ όταν ο αλγόριθμος
τους παρουσιάζει περιεχόμενο που έρχεται σε αντίθεση με αυτό που πιστεύουν για
τον εαυτό τους, το θεωρούν απλώς «μια ανωμαλία» ή «δυσλειτουργία». Παραδόξως, ενώ
οι έφηβοι αναγνωρίζουν ότι οι προτιμήσεις τους επηρεάζουν το περιεχόμενο που
βλέπουν στις ροές των social media, αγνοούν ή αδιαφορούν σε μεγάλο βαθμό για
την ευρύτερη συλλογή προσωπικών δεδομένων από αυτές
τις εφαρμογές. Παρ’ όλα αυτά, δε θεωρούν τις εξατομικευμένες ροές τους ως «απειλή» για
την αυτογνωσία τους ή ως λόγο «ανησυχίας».
7. Είναι αλήθεια πως οι αλγόριθμοι
ασκούν μια γοητεία επάνω μας, κυρίως εκείνοι που παρέχουν περιεχόμενο
«για εμάς» όπως του TikTok. Ωστόσο, και αυτή η (με)εθιστική έλξη της
αλληλεπίδρασης μεταξύ ενός αλγορίθμου που δεν ξέρουμε πώς ακριβώς λειτουργεί
και της προσωπικότητάς μας που δε γνωρίζουμε πλήρως τι εκτάσεις έχει, ανοίγει
τη διόδο για μια όχι και τόσο αμοιβαία ανταλλαγή δεδομένων για να έχουμε
πρόσβαση σε ένα προσαρμοσμένο στην εικόνα μας περιεχόμενο.
8. Οι ερευνητές της μελέτης παρατήρησαν επίσης
ένα παράδοξο: οι έφηβοι αν και, σύμφωνα με τους ισχυρισμούς τους, πιστεύουν ότι
το περιεχόμενο που τους τροφοδότησε ο αλγόριθμος και δεν ταιριάζει στην
προσωπικότητά τους είναι απλώς μια δυσλειτουργία, είναι ψυχικά
επιρρεπείς σε αυτό καθώς νιώθουν ότι διαστρεβλώνεται
η ταυτότητά τους. Οι αλγόριθμοι, όπως σημειώνει η McDonald, είναι
σχεδιασμένοι να ενισχύουν τις ευαισθησίες και τις εμμονές του ατόμου, ενώ συντείνουν
στην ανάπτυξη της δυσμορφίας – μιας κατάστασης ψυχικής υγείας που
χαρακτηρίζεται από εμμονική ανησυχία για την εμφάνιση του ατόμου. Κατανοώντας
το αναπτυξιακό στάδιο του εφηβικού εγκεφάλου και τη
βαθιά επίδραση της κοινωνικής ανατροφοδότησης στην εικόνα του εαυτού, γίνεται
φανερό ότι οι έφηβοι υποτιμούν τους κινδύνους που εγκυμονεί η αλγοριθμική
χειραγώγηση. Σε αντίθεση με την πεποίθησή τους ότι δεν είναι ευάλωτοι
σε τέτοιους κινδύνους, τα στοιχεία υποδηλώνουν μια σημαντική ευπάθεια στις
επιπτώσεις του αλγοριθμικού περιεχομένου στην ψυχική τους υγεία.
10
. Σε αντίθεση με τις παλαιότερες γενιές, πολλές από τις οποίες δεν μεγάλωσαν σε
ένα αλγοριθμικά καθοδηγούμενο τοπίο, οι σημερινοί έφηβοι δεν έχουν βιώσει άλλη
εποχή πέρα απ’ αυτήν που ζουν τώρα. Θεωρούν πως τα social media,
οι αλγόριθμοι και η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι το επιθυμητό παρόν και το
ελπιδοφόρο μέλλον. Η άγνοια του αντίκτυπου που φέρουν οι αλγόριθμοι
είναι επικίνδυνη, ιδίως αν ληφθεί υπόψη η επιρροή τους στη διαμόρφωση των
εμπειριών τους, και για να αποφευχθούν τα χειρότερα θα πρέπει να υπάρξει σε
παγκόσμιο επίπεδο μια συγχρονισμένη προσπάθεια της κοινωνίας, των κυβερνήσεων
και των εταιρειών τεχνολογίας. Μέχρι τότε, το περιεχόμενο που είναι «για εμάς»
θα συνεχίζει να μας διαμορφώνει χωρίς να το καταλαβαίνουμε. The FAQ Team, 04.05.2024
ΘΕΜΑ
Α1 . Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο της τρίτης παραγράφου του Κειμένου
1 «Πρέπει να εμποδίσουμε … νέα παγκόσμια τάξη και να μας την επιβάλει.» (60-70 λέξεις). Μονάδες 20
Ποιους
κινδύνους εγκυμονεί για τους εφήβους, σύμφωνα με το κείμενο 2, η έκθεσή τους
στην γοητεία του αλγοριθμικού περιεχομένου του διαδικτύου; (60-70 λέξεις) Μονάδες 20
