ΙΣΟΤΗΤΑ ΦΥΛΩΝ, ΕΜΦΥΛΑ - ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΑ - ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΠΟ ΤΘΔΔ

 

 

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β΄ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΝΟΤΗΤΑ : Στερεοτυπικές αντιλήψεις, έμφυλα στερεότυπα, ρατσισμός

Επιλογή θέματος 35814 από ΤΘΔΔ

Προσθήκη 2^ου και 3^ου θέματος

Κείμενο 1

Ζούμε στη χώρα όπου η γυναίκα είναι «η κεφαλή της οικογένειας» επειδή τρέφει όλο το σπίτι

Το παρακάτω κείμενο, που παρατίθεται ελαφρώς διασκευασμένο, συντάχθηκε από τη Θάλεια Ματίκα και δημοσιεύτηκε στις 5 Ιανουαρίου 2022 στον ενημερωτικό ιστότοπο www.news247.gr, στο πλαίσιο της συμμετοχής της ηθοποιού στο αφιέρωμα του NEWS 24/7 με τίτλο «Η Ελλάδα στο μέλλον». Στο κείμενο αυτό η συντάκτρια γράφει για τη γυναίκα στην Ελλάδα του 2022 μετά το ξέσπασμα του MeToo1 και εν μέσω μιας ευρύτερης συζήτησης περί γυναικοκτονιών στη χώρα μας.

   

Δεν θα μπορούσα να μιλήσω για το 2022 χωρίς να το δω ως μια χρονική συνέχεια του 2021. Πρόκειται για έναν χρόνο που συνεχίζουμε να βιώνουμε κάτι πρωτόγνωρο. Δεν μιλάμε για φυσιολογικές χρονιές, μιλάμε για χρονιές πανδημίας. [...]

Ως γυναίκα αυτό που σίγουρα θέλω και πρέπει να σχολιάσω για το 2021 σε σχέση με άλλα έτη είναι ότι συνέβησαν δύο διαφορετικά γεγονότα που έχουν να κάνουν με το φύλο μου: Το πρώτο είναι η έλευση του MeToo στην Ελλάδα (έστω και εάν έγινε αργοπορημένα) και το δεύτερο είναι τα συσσωρευμένα περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας και γυναικοκτονιών. [...] Η ατζέντα βέβαια έχει ανοίξει πια όσον αφορά στη βία εναντίον των ανθρώπων: Εάν κάποια γυναίκα καταγγείλει ένα συμβάν, πλέον υπάρχει ένα σύστημα που λειτουργεί (και το οποίο μέχρι πρότινος δεν φαινόταν να λειτουργεί) στη χώρα μας. [...]

Ως προς την έξαρση της βίας κατά των γυναικών στην Ελλάδα, πιστεύω ότι ίσως έχει να κάνει και με τον εγκλεισμό της καραντίνας. Κυκλοφορώντας στην Αθήνα, την πόλη μου, παρατηρώ ότι ο κόσμος δεν είναι καλά: Υπάρχει μια τρομερή ψυχολογική πίεση σε όλους, η οποία αποτελεί ένα ακόμη κόστος που θα μας αφήσει πίσω η ιστορία με τον κορονοϊό. Όταν υπάρχει αυτή η ψυχολογική πίεση, βλέπουμε τις βίαιες συμπεριφορές να πληθαίνουν – δεν είναι τυχαίο ότι σημειώνεται μια γυναικοκτονία κάθε μήνα. Η πατριαρχική νοοτροπία δεν έχει φύγει από την Ελλάδα, παραμένουμε μια πατριαρχική κοινωνία που μένει πίσω σε πάρα πολλά ζητήματα σε σχέση με τη Δύση, στην οποία θέλουμε να ανήκουμε. [...]

Δεν βλέπω επομένως ότι το 2022 θα είναι καλό για την Ελληνίδα γυναίκα, δεδομένου ότι ακολουθεί το 2021. Όταν παραμένουμε στη δίνη του κορονοϊού και σε όλα αυτά τα κατώτερα ένστικτα του ανθρώπου που έρχονται στην επιφάνεια, πώς μπορώ να δω μια αχτίδα φωτός που θα αφορά στην αλλαγή της θέσης της γυναίκας; Το βασικότερο που μπορώ να σκεφτώ για τη μικρή χώρα μας των 10 εκατομμυρίων είναι ότι πρέπει να γίνει αλλαγή της ατζέντας στα σπίτια μας, όπου μεγαλώνουν τα κορίτσια και τα αγόρια. Όταν ένας άντρας λέει «η γυναίκα είναι η κεφαλή της οικογένειας γιατί εκείνη αναλαμβάνει και τρέφει όλο το σπίτι» είναι τόσο ρατσιστικό και όμως θεωρείται φυσιολογικό. Ξαφνικά η γυναίκα, λόγω φύλου, έχει επωμιστεί τις δουλειές του σπιτιού και την οργάνωσή του, κάτι που είναι καθαρή εργασία που θα έπρεπε να πληρώνεται.

Θέλω να μεγαλώσουν οι κόρες μας ξέροντας ότι δεν έχουν καμία υποχρέωση τέτοιου είδους ή ρόλο. Δεν ξέρω ποιος μοίρασε τους ρόλους αυτούς κάποτε... Και φυσικά θέλω να μεγαλώσουν οι γιοι μας μαθαίνοντας πώς να συμπεριφέρονται στο γυναικείο φύλο και να το εκτιμούν.

1MeToo: Κοινωνικό κίνημα ενάντια σε κάθε μορφή κακοποίησης, παρενόχλησης και ευρύτερης βίας σε ανηλίκους ή ενηλίκους, που προτρέπει τον κόσμο να δημοσιοποιεί τέτοια περιστατικά στα κοινωνικά δίκτυα.

 

Κείμενο 2

Ο Ανήφορος

Το παρακάτω κείμενο αποτελεί απόσπασμα από το ομώνυμο μυθιστόρημα του Νίκου Καζαντζάκη (1883-1957), το οποίο γράφτηκε το 1946 και κυκλοφόρησε για πρώτη φορά 76 χρόνια μετά, ανήμερα της επετείου θανάτου του συγγραφέως, στις 26 Οκτωβρίου 2022. Η υπόθεση μάς μεταφέρει στο τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Ο Κοσμάς, ήρωας της ιστορίας, έπειτα από απουσία είκοσι χρόνων και μετά από την ενεργή συμμετοχή του στον πόλεμο, επιστρέφει στην πατρίδα του την Κρήτη μόλις μερικές μέρες μετά τον θάνατο του πατέρα του, φέρνοντας μαζί του τη Νοεμή, την Εβραία γυναίκα του.

Ο άντρας έσκυψε στην κοπέλα.

– Σε παρακαλώ, της είπε σιγά, τώρα που θα μπεις στο πατρικό μου σπίτι, βάστα την καρδιά σου, μην τρομάξεις. Σκέψου πως είμαι μαζί σου, πάντα. Η μητέρα μου είναι μια άγια γυναίκα, θα σε αγαπήσει· [...]

Χτύπησε. [...] Η πόρτα άνοιξε, μια γριούλα πρόβαλε, κάτασπρη, εξαντλημένη, λιωμένη, ντυμένη κατάμαυρα. Μόλις είδε τον άντρα, έσυρε φωνή:

– Παιδί μου! κι άνοιξε την αγκάλη. [...]

Άξαφνα, ως μιλούσε, είδε την κοπέλα να στέκει στην αυλή, στον παραστάτη της οξώπορτας.

– Είναι...; ρώτησε η μάνα σιγά.

– Ναι, η γυναίκα μου...

Η αδερφή έστρεψε το πρόσωπο πέρα, με αναγούλα· η μάνα ζύγωσε το γιο:

– Γιατί την πήρες; ρώτησε σιγά. Θα μολέψει2 το αίμα. Οβραία.

2 μολεύω: μολύνω κάποιον ή κάτι· μιαίνω.

– Είναι μεγάλη ψυχή. Σε αυτή χρωστώ τη ζωή μου. Αν έλειπε, θα ’χα πεθάνει. Άλλη χαρά δεν έχω. Αγάπα τη, μητέρα. Και συ, Μαρία... είπε και στράφηκε στην αδερφή του.

Μα αυτή είχε γλιστρήσει μέσα να ετοιμάσει τον καφέ.

– Είναι Οβραία... ξανάπε η μάνα. Μα αφού τη θέλεις... Ένα μονάχα φοβούμαι... – Τι;

– Μην την πνίξει.

– Ποιος;

Η μάνα δεν αποκρίθηκε· στράφηκε, κοίταξε κατά το αναμμένο καντήλι. Ο Κοσμάς κατάλαβε, ακούμπησε στον τοίχο. Σιγή. Ήξεραν κι οι δυο πως σαράντα μέρες η ψυχή δε φεύγει από το σπίτι, τρογυρίζει στην αυλή, ανεβοκατεβαίνει τις σκάλες, μανταλώνει τη νύχτα την πόρτα, κάθεται δίπλα στο καντήλι και κοιτάζει κι ακούει τα πάντα. Ο γέρος τού μήνυσε ως έμαθε πως παντρεύτηκε Οβραία: «Όσο ζω να μην πατήσεις στην Κρήτη!» Και τώρα είναι μονάχα δέκα μέρες που πέθανε.

ΘΕΜΑΤΑ

ΘΕΜΑ 1 (35 μονάδες)

1. Το Κείμενο 1 δημοσιεύτηκε στις αρχές Ιανουαρίου του 2022. Ποια πρόβλεψη κάνει η συντάκτρια για τη νέα αυτή χρονιά ως προς τη θέση της Ελληνίδας γυναίκας μέσα στην κοινωνία και ποια λύση προτείνει; Να αποδώσετε τις απόψεις της περιληπτικά σε 70-80 λέξεις.  Μονάδες 10

2. Στο Κείμενο 1 και ειδικότερα στην τρίτη παράγραφο η συντάκτρια έχει χρησιμοποιήσει ως τεχνική ανάπτυξης την αιτιολόγηση. Ποια είναι η θέση που διατυπώνει (μονάδες 4) και ποια συλλογιστική πορεία ακολουθεί, δηλαδή σε ποια δεδομένα βασίζεται, για να την αιτιολογήσει / τεκμηριώσει (μονάδες 6). Μονάδες 10

3. Να ερμηνεύσεις τη χρήση του α΄ ενικού και του α΄ πληθυντικού προσώπου στην πρώτη και στην τελευταία παράγραφο του Κειμένου 1 με βάση το περιεχόμενό του (μονάδες 10). Πώς η παρουσία των προσώπων αυτών στο κείμενο επηρεάζει το ύφος του; (μονάδες 5) Μονάδες 15

 

ΘΕΜΑ 2

Στο κείμενο 1 η συντάκτρια αναφέρει ότι «Η πατριαρχική νοοτροπία δεν έχει φύγει από την Ελλάδα».

α) Συμφωνείτε ή διαφωνείτε με την παραπάνω άποψη; Να διατυπώσετε τεκμηριωμένα την απάντησή σας.

β) Εσείς, ως νέα γενιά,   με ποιους τρόπους μπορείτε να συμβάλλετε έμπρακτα στην επίτευξη της ισότητας των φύλων;

Να αξιοποιήστε δημιουργικά τα κείμενα αναφοράς 1 και 2 , σε ένα άρθρο που θα δημοσιευτεί στη σχολική σας εφημερίδα (300 – 350 λέξεις).  

Μονάδες 30

ΘΕΜΑ 3

Στο απόσπασμα του κειμένου 2 που σας δόθηκε, παρουσιάζεται ένας διάλογος μεταξύ των μελών της οικογένειας. Για ποιο λόγο χρησιμοποιείται από τον αφηγητή σε σχέση με το περιεχόμενο και ποιο επικοινωνιακό αποτέλεσμα δημιουργεί;

Μονάδες 20

Ο διάλογος στα αφηγηματικά λογοτεχνικά κείμενα

Στα αφηγηματικά λογοτεχνικά κείμενα (διήγημα, μυθιστόρημα κτλ.) ο συγγραφέας δεν περιορίζεται στην περιγραφή των γεγονότων, αλλά συχνά τα παρουσιάζει να ξετυλίγονται μπροστά μας. Στην προσπάθειά του αυτή ο συγγραφέας χρησιμοποιεί το μονόλογο και το διάλογο, που αποτελούν τα βασικά μέσα, για να πετύχει την αναπαράσταση των γεγονότων (δραματικότητα) και να προσδώσει ζωντάνια στην αφήγηση. Ο διάλογος συντελεί στην εξέλιξη της δράσης κάθε φορά και στη διαγραφή των χαρακτήρων.

Επίσης, στον διάλογο ενσωματώνονται προκειμένου να αποδοθεί ο προφορικός λόγος παραγλωσσικά (π.χ. τόνος φωνής, ένταση, χροιά) και εξωγλωσσικά (π.χ. εκφράσεις προσώπου, χειρονομίες, στάση σώματος) γνωρίσματά του. Αυτό επιτυγχάνεται καθώς στο διάλογο αποτυπώνονται με φυσικότητα και αυθεντικότητα τα λόγια των προσώπων, όπως αυτά θα διατυπώνονταν στην προφορική επικοινωνία (πχ. γλωσσικοί ιδιωματισμοί, λαϊκές ,αργκό εκφράσεις) κερδίζοντας σε πειστικότητα και παραστατικότητα. Ο διάλογος μιμείται την καθημερινή ομιλία και μεταφέρει τον αυθορμητισμό, τις διακοπές, τις παύσεις, τις αντιδράσεις και την προφορική ροή του λόγου.  Η χρήση σημείων στίξης και επιφωνημάτων (πχ. τα θαυμαστικά, οι παύλες, τα αποσιωπητικά) αποτυπώνουν λεκτικά τη συναισθηματική κατάσταση ,τις ψυχολογικές διαθέσεις των προσώπων, ενισχύουν την προφορικότητα και τη ρεαλιστικότερη απόδοση των χαρακτήρων, προσδίδοντας ζωντάνια και αμεσότητα στο κείμενο.

Η φυσικότητα στο διάλογο

Η φυσικότητα (το να ηχεί δηλαδή ο διάλογος σαν πραγματικός) αποτελεί μία από τις κύριες αρετές ενός διαλόγου σε γραπτό κείμενο. Για να δώσει ο συγγραφέας φυσικότητα στο λόγο των ηρώων του, χρησιμοποιεί στο διάλογό τους κάποια από τα γνωρίσματα του προφορικού λόγου, π.χ. σύντομες ή μισοτελειωμένες φράσεις, παύσεις, κτλ. Παράλληλα προσέχει ώστε η ιδιόλεκτος κάθε προσώπου να παρουσιάζει συνέπεια με όλα τα άλλα γνωρίσματά του, δηλαδή την κοινωνική του προέλευση, το χαρακτήρα του κτλ.

 

ΘΕΜΑ 4 Ποια στάση κρατούν τα μέλη της οικογένειας του Κοσμά απέναντι στη Νοεμή, την κοπέλα του αποσπάσματος, και γιατί; Πώς θα ένιωθες αν ήσουν στη θέση της; Να αναπτύξεις την απάντησή σου σε 100-150 λέξεις. Μονάδες 15