ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΚΑΙ ΕΚΦΡΑΣΤΙΚΑ ΜΕΣΑ ΣΤΑ ΜΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ

· Ρηματικά πρόσωπα

· εγκλίσεις και τροπικότητες

· οι χρόνοι του ρήματος

· στίξη

· λειτουργία της γλώσσας ( αναφορική - δηλωτική , Ποιητική- συνυποδηλωτική)

· ενεργητική - παθητική σύνταξη

· παράταξη - υπόταξη

· μακρο-/ μικροπερίοδος   λόγος

· σχήματα λόγου  και εκφραστικά μέσα  διαμορφώνουν το ύφος

· μεταφορές , αντιθέσεις,  προσωποποιήσεις , ασύνδετα , αναδίπλωση

· ονοματοποίηση

· λεξιλογικές επιλογές (πχ.  λόγιες λέξεις,  ιδιωματικές έξεις,  νεολογισμοί,  επιστημονικοί όροι,  εκφράσεις αργκό,  λαϊκότροπες εκφράσεις αξιολογικά επίθετα, λέξεις συναισθηματικά φορτισμένες)

· ειρωνεία,  σαρκασμός, σκώμμα

· ευθύς και πλάγιος λόγος

· ρητορικά ερωτήματα

 

ΟΙ ΚΕΙΜΕΝΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ ΣΤΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

Οι περισσότεροι κειμενικοί δείκτες στο λογοτεχνικό κείμενο είναι ίδιοι με τις γλωσσικές επιλογές που αφορούν στα μη λογοτεχνικά κείμενα. Ωστόσο,  προσοχή θέλει  η  διαφορετική διαχείρισή τους στο λογοτεχνικό κείμενο.  Πιο συγκεκριμένα, οι κειμενικοι δείκτες στη λογοτεχνία δεν πρέπει να σχολιάζονται σε σχέση με το αισθητικό και υφολογικό αποτέλεσμα στο κείμενο.  Απεναντίας, οι κειμενικοι δείκτες στη λογοτεχνία πρέπει να συνδέονται  αιτιολογικά με την ερμηνεία που δίνουμε κάθε φορά στο κείμενο. Οπότε επισημάνσεις του τύπου «ζωντάνια αμεσότητα παραστατικότητα», «έμφαση, ενδιαφέρον αναγνώστη», δεν έχουν θέση στο ερμηνευτικό σχόλιο,  στην ερμηνευτική τεκμηρίωση/ υποστήριξη της απάντησης που δίνουμε στο ερώτημα για το λογοτεχνικό κείμενο. 

 

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΑΠΟ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

2020: α. Ο σκοπός του συγγραφέα του Κειμένου 1 είναι να ευαισθητοποιήσειστο ζήτημα της λογοτεχνικής ανάγνωσης. Πώς το επιτυγχάνει; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας αναφέροντας από το κείμενο δύο (2) σημεία στίξης και δύο (2) σχήματα λόγου. Να προσδιορίσετε για το καθένα τη λειτουργία του (μονάδες 8).

ΣΗΜΕΙΑ ΣΤΙΞΗΣ (χρήση εισαγωγικών στη φράση «ανέβασα πυρετό», που υποδηλώνει το πάθος για την ανάγνωση), ΧΡΗΣΗ ΠΑΥΛΑΣ (-το θυμάμαι ακόμη = υποδηλώνει εμφατικό σχόλιο), ΣΧΗΜΑΤΑ ΛΟΓΟΥ (Ο τίτλος εμπεριέχει μεταφορά = Το γιατρικό της αμόλυντης λογοτεχνίας, «χάνομαι μέσα στο κείμενο» = μεταφορά)

 

2021: Να αναφέρετε τρεις (3) διαφορετικές γλωσσικές επιλογές με τις οποίες επιτυγχάνεται η ευαισθητοποίηση του αναγνώστη

α΄ πληθυντικό , μεταφορική χρήση του λόγου, ρητορικό ερώτημα = σε αυτή την περίπτωση ο υποψήφιος πρέπει να αναδείξει τον τρόπο με τον οποίο κάθε γλωσσική επιλογή ευαισθητοποιεί τον αποδέκτη του μνμ. Πχ. το α΄πλθ= δημιουργεί την αίσθηση της συλλογικής ευθύνης, αναδεικνύει την συνυπευθυνότητα, ο μτφ. Λόγος ζωντανεύει το κείμενο, τονώνει το ενδιαφέρον του ανθρώπου για το θέμα κοκ

2022 Πρόθεση της Κικής Δημουλά στο απόσπασμα «Για να επανέλθω ... φωτογραφία σου» είναι να ευαισθητοποιήσει τον αναγνώστη σχετικά με το ρόλο που διαδραματίζει η επέτειος στη διατήρηση της μνήμης. Να αναφέρετε τρεις (3) διαφορετικές γλωσσικές επιλογές με τις οποίες επιτυγχάνει το στόχο της, παραθέτοντας τα αντίστοιχα χωρία (μονάδες 6) και να εξηγήσετε τη λειτουργία καθεμιάς από αυτές στο κείμενο. (Μ9)

γλωσσικές επιλογές για ευαισθητοποίηση =  ΠΑΝΤΑ συνδέουμε τις «γλωσσικές επιλογές»  με αυτό που ζητά το ερώτημα. Πχ. πρόθεση είναι να ευαισθητοποιήσει = αυτό ακριβώς εντοπίζουμε, πώς δηλαδή πχ. μια ρητορική ερώτηση διεγείρει /κινητοποιεί συναισθηματικά τον δέκτη, πώς το β΄πρόσωπο κεντρίζει το ενδιαφέρον, προτρέπει για συν – προβληματισμό τον αναγνώστη . Και ΠΑΝΤΑ όλα αυτά συνδυασμένα με τις ανάλογες κειμενικές συνδέσεις/ αναφορές.

- Συνυποδηλωτική χρήση της γλώσσας -> ένα δωρεάν μεταφορικό μέσο, από βαθύ πατριωτισμό

- Αντίθεση -> και σε χαρές και σε απώλειες

- Προσωποποίηση -> Τα θηλάζει εκείνη η παλιά φωτογραφία σου, οι απώλειες έχουν τα γενέθλιά τους

- Ασύνδετο σχήμα -> τιμά τους ήρωες …στον κάθε αγνοούμενο, και ιδού… η παλιά φωτογραφία σου,

- Αναδίπλωση-Επανάληψη της λέξης: γενέθλια
- Αποσιωπητικά: Αυτές κι αν δεν θέλουν να ξεχαστούν…
- Εναλλακτικά: ερωτήσεις, εναλλαγή προσώπων

 

2023 Β3. α. Πρόθεση του συγγραφέα στην τελευταία παράγραφο του Κειμένου 1 («Ξέρω… δικαιοσύνη») είναι να ευαισθητοποιήσει τον αναγνώστη / την αναγνώστρια για τις αδικίες σε βάρος των γυναικών. Να αναφέρετε δύο (2) διαφορετικές μεταξύ τους γλωσσικές επιλογές / εκφραστικά μέσα με τα οποία υπηρετείται η πρόθεσή του (μονάδες 2) και να εξηγήσετε σύντομα τη λειτουργία καθενός από αυτά. (μονάδες 4)

 α΄ πληθυντικό πρόσωπο, χρήση υποτακτικής έγκλισης, α΄ ενικό ρηματικό πρόσωπο, αντίθεση, υπερβολή, αξιολογικό επίθετο υπερθετικού βαθμού, ομοιοτέλευτο, λέξεις συναισθηματικά φορτισμένες

2025 Β2. Το Κείμενο 1 αποτελεί δείγμα επιστημονικού λόγου. Να εντοπίσετε δύο γλωσσικές επιλογές που το επιβεβαιώνουν (μονάδες 2) δίνοντας το αντίστοιχο χωρίο (μονάδες 2) και να αιτιολογήσετε την επιλογή σας (μονάδες 6).

Γ΄ ρηματικό πρόσωπο, ειδικοί όροι, οριστική έγκλιση, επιστημική τροπικότητα, παθητική σύνταξη, ονοματοποίηση, αναφορική λειτουργία

===Τα στοιχεία διαμορφώνουν:
·        αντικειμενικότητα ύφους
·        αποστασιοποίηση
·        αξιοπιστία και εγκυρότητα πληροφοριών
·        πυκνότητα και συνθετότητα νοημάτων
·        αυξημένο βαθμό βεβαιότητας
·        σαφήνεια και ακρίβεια νοημάτων

 

ΚΕΙΜΕΝΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ στο λογοτεχνικό κείμενο των Παν/κών εξετάσεων

2020 Ποιο είναι το θέμα του ποιήματος, κατά τη γνώμη σας; Ποιο ρόλο έχει η Ποίηση στην προσωπική σας ζωή; Να απαντήσετε αξιοποιώντας τουλάχιστον τρεις (3) κειμενικούς δείκτες (150-200 λέξεις).

β΄ Ενικό πρόσωπο «σε βρίσκει η Ποίηση»:  διάλογος με τον αναγνώστη αλλά και με τον ίδιο του τον εαυτό

 επαναλήψεις: πχ.  πράγματα=  αναδεικνύει την πανταχού παρούσα επενέργεια της ποίησης στη ζωή του ανθρώπου, αντίθεση (πρώτη φορά ≠χιλιοειπωμένα), ποικιλία χρόνων (χρονικές βαθμίδες), μεταφορές

 

2021  Γιατί, κατά τη γνώμη σας, «Στον Σείριο δακρύσαν τα παιδιά και βάλαν από εκείνη τη βραδιά μιαν έγνοια στη μικρούλα τους καρδιά.»; Να απαντήσετε, αξιοποιώντας τρεις (3) διαφορετικούς κειμενικούς δείκτες του ποιήματος. Θα ήσαστε ικανοποιημένοι/ες ή δυσαρεστημένοι/ες, αν ζούσατε, όπως τα παιδιά στον Σείριο και γιατί; (150-200 λέξεις)     

Ενδεικτικοί κειμενικοί δείκτες:

- Σχήμα κύκλου

- Αντίθεση « Στον Σείριο υπάρχουνε παιδιά/ ποτέ δε βάλαν έγνοια στην καρδιά …Στον Σείριο δακρύσαν τα παιδιά / και βάλαν από εκείνη τη βραδιά  μιαν έγνοια στη μικρούλα τους καρδιά».

- Παρομοιώσεις: «σα φτερό θαλασσινό …τους φαίνεται καράβι μακρινό» αποτυπώνεται η ομορφιά της γης,  του γαλάζιου πλανήτη

-  Μεταφορά: «αρρώστια και πληγή… ακούραστοι του ονείρου κυνηγοί κεντάνε με συνθήματα τους τοίχους.» =  οι γοητευτικές αντιθέσεις της ζωής στην γη, μεταφορά “ του σύμπαντος αρρώστια και πληγή” =   αισθητοποιεί τις  πολλαπλές όψεις της ζωής στη γη 

- συσσώρευση ρημάτων =  δράση και ενεργητικότητα

 

2022 Τι αντιπροσωπεύει το ταγάρι για την οικογένεια της αφηγήτριας; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με τρεις (3) κειμενικούς δείκτες.

 1. τα χρονικά επίπεδα (παρελθόν: προγιαγιά /το είχε φτιάξει η δική της μαμά στον αργαλειό, γιαγιά: ήταν μέρος της προίκας της, μητέρα: στα φοιτητικά της χρόνια το χρησιμοποιούσε ως τσάντα. Είχε ήδη χρησιμοποιηθεί από 3 γενιές. ΠΑΡΟΝ: αφηγήτρια: το βρήκα, το έδειξα της έδειξα, της λέω)

2. Ευθύς λόγος: πράγματα για μια ζωή

3. αναδρομική αφήγηση : μου διηγήθηκε τα νυχτέρια

4. Πρωτοπρόσωπη αφήγηση: θα σας πω

2024

                  παρομοιώσεις: σα θηλιά, σα φίδι (ανάγκη φυγής)

             - χρήση συμβόλων (ταξίδι, δρόμος, σπίτια, τζάκια, αστέρι)

 

2025 Γιατί εμφανίζεται προβληματισμένος ο ήρωας του Κειμένου 3 και πώς εκδηλώνει τον προβληματισμό του; Να απαντήσετε αξιοποιώντας συνολικά τρεις (3) διαφορετικούς κειμενικούς δείκτες. 

Γ1. Ο ήρωας εμφανίζεται προβληματισμένος:
από τη στάση ή τη συμπεριφορά των συναδέλφων του / από το περιβάλλον της εργασίας του / από την προσωπική και επαγγελματική του αλλοτρίωση, μονοτονία, ρουτίνα / από την έλλειψη δημιουργικότητας, ανανέωσης, ενθουσιασμού.

Εκδηλώσεις προβληματισμού:απογοήτευση, απελπισία, αγανάκτηση, περίσκεψη, αναζήτηση, σκέψη για αλλαγή εργασίας και επαγγέλματος, αναζήτηση της ελπίδας σε νέους που φοιτούν σε ακαδημαϊκές σχολές, εναγώνια προσπάθεια επαναπροσδιορισμού της ταυτότητάς του

Ενδεικτικοί κειμενικοί δείκτες αρκούν τρεις):
εικόνες
μεταφορές
ειρωνεία, σαρκασμός
α' πρόσωπο / πρωτοπρόσωπη αφήγηση
εσωτερική εστίαση
εσωτερικός μονόλογος ευθύς λόγος
πολυσύνδετο σχήμα / συσσώρευση αρνήσεων
Οι μαθητές / μαθήτριες αναμένεται να συνδέσουν τους κειμενικούς δείκτες με τα αντίστοιχα χωρία και την ερμηνεία του κειμένου.

 

 

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2021 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

 

ΚΕΙΜΕΝΟ 1       Το αύριο δεν είναι πια αδιαπέραστο πέπλο

      Πριν από την κατάρρευση της ιδέας της προόδου, το αύριο ήταν πάντα φωτεινό, ανακουφιστικά καλύτερο από το παρόν, μια εποχή πρωτόγνωρων επιτευγμάτων και θαυμάτων. Η κατάρρευση των μεγάλων αφηγήσεων για το μέλλον, οι ολοκληρωτισμοί του 20ού αιώνα και η ανάδυση σοβαρών παγκόσμιων απειλών ύψωσαν μαύρο τείχος στο αύριο, δίνοντας θέση μόνο στα ατομικά οράματα, συρρίκνωσαν όλες τις προσδοκίες στο τώρα. Όμως, η τελευταία κρίση κατάφερε ένα απροσδόκητο πλήγμα στο παρόν και στη λατρεία του, θυμίζοντας ότι το μέλλον νοηματοδοτεί κάθε μας πράξη, η απαλοιφή του σημαίνει και απαλοιφή όλης της παρελθούσας ανθρώπινης εμπειρίας.

      Σε έρευνα του Pew Research Center, περίπου χίλιοι ειδικοί, πρωτοπόροι στην έρευνα και στην καινοτομία, ηγετικές φυσιογνωμίες στην πολιτική και στην οικονομία, ακτιβιστές, σκιαγράφησαν την κανονικότητα του 2025, συμφωνώντας ότι θα είναι περισσότερο τεχνολογική. Το 47% δήλωσε ότι η ζωή θα είναι χειρότερη για τους περισσότερους ανθρώπους. Δίνοντας στο μέλλον το βάρος της σημερινής πραγματικότητας, προέβλεψαν ότι θα έχουν αυξηθεί οι κοινωνικές και φυλετικές ανισότητες, η μαζική επιτήρηση για λόγους ασφαλείας, οι ανελευθερίες, ο αυταρχισμός, αλλά και το ψηφιακό έγκλημα, η ανεξέλεγκτη παραπληροφόρηση, η ψηφιακή προπαγάνδα, η κοινωνική πόλωση, η ρητορική μίσους, οι διενέξεις κρατών. Θα έχει περιοριστεί η δυνατότητα ορθολογικής συζήτησης και χάραξης πολιτικής βάσει τεκμηρίων. Θα έχουν χαθεί θέσεις εργασίας λόγω αυτοματισμού, και μαζί μέρος της ψυχικής υγείας και της κοινωνικής συνοχής.

      Το 39% δήλωσε, αντιθέτως, πως το 2025 η ζωή θα είναι καλύτερη για τους περισσότερους ανθρώπους, πιο εύκολη σε έναν τηλε-κόσμο με νέα όπλα κατά αναδυόμενων απειλών, με έξυπνες πόλεις, έξυπνες υπηρεσίες, ασφαλέστερα συστήματα, που θα αναδιατάξουν τα πρότυπα και τους χώρους εργασίας, θα βελτιώσουν την υγειονομική περίθαλψη, την κοινωνική συμβίωση, την οικογενειακή ζωή, θα εξασφαλίσουν καθαρότερο περιβάλλον και υψηλότερη ποιότητα ζωής. Οι κρίσεις ενισχύουν την ενσυναίσθηση εμπρός στα κοινά δεινά, τη θετική κοινωνική απόκριση, είπαν. Ο φόβος γίνεται ένα ανθρώπινο αντανακλαστικό, ακίνδυνο για την εξάσκηση των πράξεων.

          Πάντως, όπως αφηγείται η Ιστορία, δεν επιβεβαιώθηκαν ούτε οι μεγάλοι φόβοι ούτε οι υψηλές προσδοκίες που έτρεφαν οι άνθρωποι ανά τους αιώνες. Προβλέψεις που αναστάτωναν γενιές δεν επαληθεύτηκαν ποτέ.

        Όμως το παρόν δεν μας αποτρέπει πια να φανταστούμε το μέλλον, το αντίστροφο. Το αύριο, από αδιαπέραστο πέπλο, γίνεται και πάλι πεδίο εκκόλαψης* προσδοκιών. Σωρεύουμε δυνάμεις ενάντια στα μελλοντικά ερείπια. Επιμένουμε στην ανάσα της προσμονής, νιώθουμε ήδη τον αέρα της απαντοχής** να καίει τα χείλη μας. Άλλωστε, τι άλλο μπορούμε να κάνουμε;   Διασκευή από τον ημερήσιο Τύπο (21-03-2021)

 * εκκόλαψη: (μτφ) η πλήρης διαμόρφωση και εμφάνιση υπό την επίδραση ορισμένου περιβάλλοντος ** απαντοχή: το να περιμένει κανείς να συμβεί κάτι, η ελπίδα, η προσδοκία ευνοϊκής εξέλιξης

 

ΚΕΙΜΕΝΟ 2

     Τι περιμένουν τελικά από τις σπουδές τους, ποιες οι σκέψεις, οι επιθυμίες, τα όνειρα και οι απόψεις τελειοφοίτων; «Όταν με ρωτούν με τι θέλω να ασχοληθώ, δεν έχω ποτέ κάποιο συγκεκριμένο επάγγελμα στο μυαλό μου. Θέλω μια δουλειά δημιουργική, ένα εργασιακό περιβάλλον που θα μου επιτρέπει να εξελίσσομαι ως άνθρωπος, να ταξιδεύω, να διευρύνω τους ορίζοντές μου, να υπερασπίζομαι τα δικαιώματα όλων των πλασμάτων και να βάλω και εγώ το λιθαράκι μου στη δόμηση μιας κοινωνίας ισότητας» λέει η Τάνια από το 1ο Γενικό Λύκειο Χανίων. «Από τη μια πλευρά θα ήθελα να αφήσω τη ζωή μου να με οδηγήσει και από την άλλη, ζώντας σε μια χώρα χωρίς σίγουρη επαγγελματική αποκατάσταση, τίποτα δεν είναι βέβαιο. Θα ήθελα να έχω την ευκαιρία να ασχοληθώ πραγματικά με την έρευνα και να ταξιδέψω στο εξωτερικό, όχι για μόνιμη εγκατάσταση. Θα ήθελα να προσφέρω μέσα από το επάγγελμά μου στην κοινωνία, να ξεπληρώσω όλα αυτά που μου πρόσφερε η Ελλάδα, όσο πληγωμένη και αν είναι, και οι άνθρωποι που με μεγάλωσαν και με δίδαξαν» επισημαίνει η Αντωνία. Όσο για τον επαγγελματικό προσανατολισμό, λέει ο Σπύρος «πρέπει να είναι αναπόσπαστο κομμάτι της σχολικής πορείας, και μάλιστα θα πρέπει να εντάσσεται στο σχολικό πρόγραμμα από το Γυμνάσιο.

      Όσον αφορά την κοινωνία, το πρόβλημα που παρουσιάζεται λόγω του ελλιπούς επαγγελματικού προσανατολισμού είναι η προτίμηση δημοφιλών επαγγελμάτων και η αδιαφορία προς τα υπόλοιπα. Οι περισσότεροι μαθητές ακολουθούν την πεπατημένη, με αποτέλεσμα τον κορεσμό ορισμένων επαγγελμάτων και την αύξηση της ανεργίας». Ενώ η Αλεξάνδρα συνεχίζει λέγοντας ότι «ως τελειόφοιτοι, βλέποντας την αδυναμία ένταξης στην ελληνική αγορά εργασίας, νιώθουμε εγκλωβισμένοι σε μια χώρα επαγγελματικά υπανάπτυκτη, καθώς τα ποσοστά ανεργίας αυξάνονται και η ανάγκη για επιβίωση υπερβαίνει την ικανοποίηση προσδοκιών και ονείρων. Η αγορά εργασίας σε μεγάλο ποσοστό δεν προσφέρει επαγγελματική ανέλιξη, καταπιέζει τις ανεξάρτητες επιχειρήσεις και τους ελεύθερους επαγγελματίες. Λόγω της δυσμενούς οικονομικής κατάστασης της χώρας, πολλοί νέοι καταλήγουν να συμβιβάζονται με μη επιθυμητές θέσεις εργασίας ή να καταφεύγουν σε άλλες χώρες με περισσότερες επαγγελματικές ευκαιρίες».

Διασκευή από τον ημερήσιο Τύπο (24-05-2021)

 

ΚΕΙΜΕΝΟ 3

Στον Σείριο*

Στον Σείριο υπάρχουνε παιδιά

ποτέ δε βάλαν έγνοια στην καρδιά δεν

είδανε πολέμους και θανάτους και

πάνω απ’ τη γαλάζια τους ποδιά φοράν

τις Κυριακές τα γιορτινά τους.

 

Τις νύχτες που κοιτάν τον ουρανό έν’

 άστρο σα φτερό θαλασσινό

παράξενα παιδεύει το μυαλό τους τους

φαίνεται καράβι μακρινό

και πάνε και ρωτάν τον δάσκαλό τους.

 

Αυτή, τους λέει, παιδιά μου είναι η γη,

του σύμπαντος αρρώστια και πληγή:

εκεί τραγούδια λένε, γράφουν στίχους, κι

ακούραστοι του ονείρου κυνηγοί κεντάνε

με συνθήματα τους τοίχους.

 

Στον Σείριο δακρύσαν τα παιδιά

και βάλαν από εκείνη τη βραδιά

μιαν έγνοια στη μικρούλα τους καρδιά.

 

* Σείριος: το όνομα ενός φωτεινού αστεριού

Νίκος Γκάτσος, Κείμενα της νεώτερης λογοτεχνίας (και απόψεις για την ποίηση), Γ. Σπανός κ.ά, 1987

 

Θέμα Α Α1 . Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο της δεύτερης παραγράφου του Κειμένου 2 «Όσο για τον επαγγελματικό προσανατολισμό… με περισσότερες επαγγελματικές ευκαιρίες» (60-70 λέξεις). Μονάδες 15 Θέμα

Β Β1. Να επαληθεύσετε ή να διαψεύσετε, με βάση το Κείμενο 1, τις παρακάτω περιόδους λόγου, γράφοντας στο τετράδιό σας, δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε περίοδο, τη λέξη Σωστό ή Λάθος:

α. Προτού αμφισβητηθεί η έννοια της προόδου, οι άνθρωποι έβλεπαν με αισιοδοξία το μέλλον.

β. Κατά την τελευταία κρίση, κλονίστηκε η πίστη στο παρόν.

γ. Σύμφωνα με την έρευνα, το 47% δήλωσε ότι στο μέλλον θα μειωθεί η ανεξέλεγκτη παραπληροφόρηση.

δ. Δεν επαληθεύτηκαν ποτέ ιστορικά τα πολύ απαισιόδοξα ή τα πολύ αισιόδοξα σενάρια για την πορεία του ανθρώπου.

ε. Το παρόν δεν μας επιτρέπει πλέον να οραματιστούμε το μέλλον.                                                  Μονάδες 10

Β2. α. Να γράψετε δύο τίτλους που να αποδίδουν το περιεχόμενο του Κειμένου 2, έναν με κυριολεκτική κι έναν με μεταφορική χρήση της γλώσσας (μονάδες 8).

β. Τι επιδιώκεται με τη χρήση στατιστικών στοιχείων στο Κείμενο 1 (μονάδες 3 ) και τι με την εκτεταμένη χρήση μαρτυριών στο Κείμενο 2 (μονάδες 4);                                                                                   Μονάδες 15

 

 Β3. Πρόθεση της συντάκτριας του Κειμένου 1 , στην τελευταία παράγραφο «Όμως το παρόν… μπορούμε να κάνουμε;», είναι να ευαισθητοποιήσει τους/τις αναγνώστες/αναγνώστριες. Να αναφέρετε τρεις (3) διαφορετικές γλωσσικές επιλογές με τις οποίες επιτυγχάνει τον στόχο της, παραθέτοντας τα αντίστοιχα χωρία (μονάδες 6), και να εξηγήσετε τη λειτουργία της καθεμιάς από αυτές στο κείμενο (μονάδες 9).      Μονάδες 15

 

Θέμα  Γ. Γιατί, κατά τη γνώμη σας, «Στον Σείριο δακρύσαν τα παιδιά και βάλαν από εκείνη τη βραδιά μιαν έγνοια στη μικρούλα τους καρδιά.»; Να απαντήσετε, αξιοποιώντας τρεις (3) διαφορετικούς κειμενικούς δείκτες του ποιήματος. Θα ήσαστε ικανοποιημένοι/ες ή δυσαρεστημένοι/ες, αν ζούσατε, όπως τα παιδιά στον Σείριο και γιατί; (150-200 λέξεις)                                                                                                       Μονάδες 15

 

Θέμα Δ. Σε μια νεανική ιστοσελίδα δημοσιεύονται τα Κείμενα 1 και 2 και καλείσαι, αφού τα μελετήσεις, να απαντήσεις με ένα άρθρο (350-400 λέξεις), στην ίδια ιστοσελίδα, στα παρακάτω ερωτήματα: α) Με ποια εφόδια πιστεύεις ότι θα μπορέσεις να αντιμετωπίσεις τον κόσμο στην περίπτωση που επιβεβαιωθούν οι ανησυχίες που περιγράφονται στην παράγραφο 2 του Κειμένου 1; β) Με ποιες συγκεκριμένες δράσεις, κατά τη γνώμη σου, θα μπορούσατε εσείς οι νέοι να βελτιώσετε τον κόσμο;                                             Μονάδες 30

 

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α. ΑΞΟΝΕΣ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ που θα έπρεπε να συμπεριλάβει στην περίληψή του ο υποψήφιος

Ο πρώτος τελειόφοιτος υποστηρίζει ότι:

- ο επαγγελματικός προσανατολισμός είναι αναγκαίος στην εκπαίδευση

- η ελλιπής παροχή του οδηγεί τους νέους στην προτίμηση δημοφιλών επαγγελμάτων, στον παραγκωνισμό ή κορεσμό άλλων και στην ανεργία.

Η δεύτερη τελειόφοιτος πιστεύει πως¨

- η ανεργία και τα οικονομικά προβλήματα δημιουργούν ματαιώσεις.

- οι παθογένειες της αγοράς εργασίας οδηγούν σε επαγγελματικούς συμβιβασμούς αλλά και σε φυγή από την χώρα.

 

Β2β.   Παρατίθενται στατιστικά στοιχεία που αφορούν τα αποτελέσματα της έρευνας του PRC σχετικά με τις εκτιμήσεις μιας πλειάδας ειδικών / διακεκριμένων ανθρώπων από ποικίλους χώρους για το μέλλον της τεχνοκρατούμενης εποχής μας. Τα στατιστικά στοιχεία εφόσον παρατίθενται από αξιόπιστο φορέα που διενεργεί την έρευνα αποτελούν τεκμήρια μέσω των οποίων επιδιώκεται στην συγκεκριμένη περίπτωση να αναδειχθούν – αποτυπωθούν οι διαφορετικές εκτιμήσεις – προβλέψεις για την επίδραση της τεχνολογίας στην ποιότητα ζωής. Κατ΄αυτόν τον τρόπο

- ενισχύεται η αξιοπιστία, η εγκυρότητα των λεγομένων της συντάκτριας, η πειστικότητα εφόσον τα τεκμήρια συνιστούν αδιαμφισβήτητο στοιχείο, περιορίζουν την υποκειμενικότητα μιας προσωπικής εκτίμησης εκ μέρους της

- τεκμηριώνονται και υποστηρίζονται οι προβλέψεις για την κυριαρχία της τεχνολογίας

 

Οι μαρτυρίες τελειόφοιτων μαθητών:

-αποδίδονται αυτούσια τα λόγια των τελειόφοιτων που άλλωστε είναι και οι άμεσα ενδιαφερόμενοι και εμπλεκόμενοι στο πρόβλημα του επαγγελματικού προσανατολισμού και αποκατάστασης

- προσδίδουν ζωντάνια, αμεσότητα και παραστατικότητα μέσα από τον νεανικό κι εύληπτο λόγο τους

- προσδίδεται στο κείμενο ο βιωματικός τόνος, η αίσθηση οικειότητας και αυθεντικότητας (μην ξεχνάμε ότι οι προφορικές μαρτυρίες είναι μεθοδολογικό εργαλείο στην έρευνα των κοινωνικών επιστημών)

 

Β3.  ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ και ΚΕΙΜΕΝΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ

3 διαφορετικές γλωσσικές επιλογές/ επισήμανσή τους σε κειμενικά χωρία (2Χ3=6), λειτουργία καθεμιάς (3Χ3=9) ΣΥΝΟΛΟ 15 ΜΟΝΑΔΕΣ

-Το α΄ πληθυντικό πρόσωπο ( « να φανταστούμε», «Σωρεύουμε», Επιμένουμε…)

Για να δείξει ότι το μέλλον μάς αφορά όλους, είναι συλλογική ευθύνη.  

Καθολικότητα , οικειότητα, αμεσότητα στην επικοινωνία πομπού –δέκτη

- Μεταφορική χρήση του λόγου

(το αύριο αδιαπέραστο πέπλο, πεδίο εκκόλαψης προσδοκιών, μελλοντικά ερείπια, ανάσα προσμονής, τον αέρα της απαντοχής).

Ζωντανεύει το ύφος και αναδεικνύει την ζωτικότητα της τόνωσης του ενδιαφέροντος του ανθρώπου για το μέλλον= ορμητική και παράφορη η ανάγκη του ανθρώπου να οραματιστεί το μέλλον, να έχει προσδοκίες γι΄αυτό ακόμα κι αν το παρόν  δείχνει να καταρρέει.

- Ρητορικό ερώτημα: « Άλλωστε… κάνουμε;»

Ισχυρό επικοινωνιακό μέσο (βλ. θεωρία πχ. νοερός διάλογος με τον αναγνώστη , τον οποίο αφυπνίζει, προσελκύει την προσοχή του, τον ευαισθητοποιεί/ προβληματίζει αναφορικά με τις δυνατότητες που απομένουν να διαχειριστούμε την προοπτική του μέλλοντος κι εμψυχώνει σχετικά με αυτό το μέλλον που δεν μοιάζει πια με αδιαπέραστο πέπλο)

Ισοδυναμεί με ισχυρή άρνηση = Τίποτε άλλο! = τελεσίδικα λοιπόν αυτό που απομένει είναι να δούμε το μέλλον ως πεδίο  «εκκόλαψης προσδοκιών»

Προσδίδει συναισθηματικό τόνο (ισχυρό επικοινωνιακό μέσο), ζωντάνια, παραστατικότητα

Η αντίθεση:

Το αύριο, από αδιαπέραστο πέπλο, γίνεται και πάλι πεδίο εκκόλαψης προσδοκιών

Αναδεικνύει και την κεντρική ιδέα του άρθρου= την δυνατότητα που διάνοιξε η τελευταία κρίση να επανανοηματοδοτήσουμε τόσο το παρόν όσο κυρίως το μέλλον .

 

 

Γ. Ενδεχομένως τα παιδιά στον Σείριο δάκρυσαν…ταράχτηκαν όταν τους αποκαλύφθηκε η αντίθεση της δικής τους ζωής στον Σείριο, σε αυτό το φωτεινό αστέρι όπου όλα φαίνονται ιδανικά, με την ζωή στη γη που είναι ολότελα διαφορετική  και μοιάζει εκεί να κατοικεί συσσωρευμένη όλη η δυστυχία του γαλαξία.

Μια παραπλήσια προσέγγιση μπορεί να αναδείξει το ποίημα ως μια πορεία προς το τέλος της αθωότητας:  από την αθωότητα της παιδικής ηλικίας στην αφύπνιση και την επίγνωση της πραγματικής ζωής:  Εκεί που στις συνειδήσεις των παιδιών η ζωή είνφαντάζειαι «άστρο σα φτερό θαλασσινό» , « καράβι μακρινό»  για να ταξιδέψουν με τα φτερά της φαντασίας και την ορμή της νιότης, γνωρίζουν τις σκληρές πλευρές της ζωής που είναι  «αρρώστια και πληγή» , αφήνει ωστόσο χαραμάδες από όπου αχνοφέγγει η ελπίδα και η χαρά της ζωής

Εδώ μπορούμε να αναδείξουμε τις διαφορές:

ΣΕΙΡΙΟΣ                                                      ≠                                    ΓΗ

Χωρίς έγνοιες, πολέμους και θανάτους            παράξενα παιδεύει το μυαλό των παιδιών στο Σείριο

Γαλάζια ποδιά, ανέμελες Κυριακές                   σα φτερό θαλασσινό/ καράβι μακρινό

Η γη μακρινός γαλάζιος  πλανήτη                   του σύμπαντος αρρώστια και πληγή (ενδεχομέ-

                                                                   νως με όλα όσα δεν έχουν βιώσει τα παιδιά στο

                                                                   Σείριο: εγνοιες, πολέμους, θανάτους)

Στη γη όμως οι άνθρωποι τραγούδια λένε, γράφουν στίχους, ακούραστοι κυνηγούν το όνειρο, γράφουν συνθήματα στους τοίχους. Στον αντίποδα της ανέφελης / ανέμελης / ιδανικά ατάραχης ζωής στον Σείριο , τα παιδιά στη γη παρόλα τα προβλήματα και τις αντιξοότητες, γράφουν την δική τους ιστορία, την ιστορία του ανθρώπινου γένους , όπως αυτό ξέρει να επιβιώνει, να μεγαλουργεί, να δημιουργεί, να καταφάσκει την ζωή με τις χαρές και τις πίκρες της, να ξορκίζει τον θάνατο, να διεκδικεί την λευτεριά να βρίσκει το φως πίσω από τα σκοτάδια της ζωής.

 

Ενδεικτικοί κειμενικοί δείκτες:

- Σχήμα κύκλου

- Αντίθεση « Στον Σείριο υπάρχουνε παιδιά/ ποτέ δε βάλαν έγνοια στην καρδιά …Στον Σείριο δακρύσαν τα παιδιά / και βάλαν από εκείνη τη βραδιά  μιαν έγνοια στη μικρούλα τους καρδιά».

- Παρομοιώσεις: «σα φτερό θαλασσινό …τους φαίνεται καράβι μακρινό»

-  Μεταφορά: «αρρώστια και πληγή… ακούραστοι του ονείρου κυνηγοί κεντάνε με συνθήματα τους τοίχους.» =  οι γοητευτικές αντιθέσεις της ζωής στην γη

- συσσώρευση ρημάτων =  δράση και ενεργητικότητα

Προσωπική απόκριση:  ……………….Αναντίλεκτα μοιάζει ιδανική η ζωή των παιδιών στο  Σείριο χωρίς πολέμους, αγωνίες και θανάτους. Αναπόφευκτα όμως κι  αυτά τα παιδιά αργά ή γρήγορα θα γνωρίσουν την πραγματικότητα, θα δουν τις σκληρές όψεις της ζωής αλλά και τις ομορφιές που αυτή κρύβει. Είναι η πραγματική ζωή των ανθρώπων που πονούν αλλά και ξέρουν να χαίρονται: η γοητεία της αυθεντικής  ζωής που με ελκύει, σαγηνεύει και προτιμώ από μια εξωπραγματικά ιδανική ανέφελη και ίσως χωρίς ενδιαφέρον ζωή στον «Σείριο»

……………ή……………………………Ποιος δεν θα επέλεγε την ζωή στον Σείριο;;;;

 

Δ. ΑΡΘΡΟ  σε ιστοσελίδα από μαθητή / μαθήτρια που απευθύνεται σε νέους/ νέες

ΤΙΤΛΟΣ…..

Α΄  ΕΡΩΤΗΜΑ  …. Τα δοθέντα κείμενα πρέπει να ληφθούν υπόψη ως προς αυτό το ερώτημα

Πώς οργανώνω την σκέψη μου;;; Παρακολουθώ και αποτυπώνω τα κυριότερα προβλήματα / ανησυχίες που περιγράφονται στην 2^η πργφ του 1^ου κειμένου

 

Προβλέπεται ότι η κανονικότητα του 2025 θα είναι περισσότερο τεχνολογική/ η  ζωή θα είναι χειρότερη για τους περισσότερους ανθρώπους/  θα έχουν αυξηθεί οι κοινωνικές και φυλετικές ανισότητες,/  η μαζική επιτήρηση για λόγους ασφαλείας, οι ανελευθερίες, ο αυταρχισμός, αλλά και το ψηφιακό έγκλημα, η ανεξέλεγκτη παραπληροφόρηση, η ψηφιακή προπαγάνδα, η κοινωνική πόλωση, η ρητορική μίσους, οι διενέξεις κρατών. Θα έχει περιοριστεί η δυνατότητα ορθολογικής συζήτησης και χάραξης πολιτικής βάσει τεκμηρίων. Θα έχουν χαθεί θέσεις εργασίας λόγω αυτοματισμού, και μαζί μέρος της ψυχικής υγείας και της κοινωνικής συνοχής

 

Δεν σημαίνει ότι για κάθε πρόβλημα θα προτείνω κατ΄αντιστοιχία και ένα εφόδιο. Μια λύση θα ήταν να ομαδοποιηθούν οι ανησυχίες/ δυσοίωνες προβλέψεις για το μέλλον , ώστε να έρθουν να δέσουν με το εφόδιο που εισηγούμαστε

Πχ. Στο ολότελα τεχνοκρατούμενο μέλλον θα απαιτείται η διάχυση της τεχνογνωσίας, η δημιουργικότητα και η καινοτομία και ο ψηφιακός εγγραμματισμός (ψηφιακές δεξιότητες) όλων ανεξαιρέτως για την άμβλυνση του ψηφιακού χάσματος, την αξιοποίηση των δυνατοτήτων που η τεχνολογία προσφέρει και η άρση εμποδίων και αποκλεισμών σε ένα κόσμο πολλαπλών  ταχυτήτων ανάπτυξης.

Πχ. Στον ρατσισμό, τις φυλετικές διακρίσεις και την κοινωνική πόλωση = ανθρωπιστική παιδεία και πολύπλευρη καλλιέργεια, ανεκτικότητα, διαλλακτικότητα, κατανόηση, διαπολιτισμικός διάλογος, επιείκεια, ανοικτότητα/ δεκτικότητα στο διαφορετικό , συνεργασία, ομαδικό πνεύμα, οικουμενική συνείδηση

Πχ. Στην παραπληροφόρηση , την ψηφιακή προπαγάνδα και τον ανορθολογισμό = κριτική ικανότητα,  ορθολογισμός, πολύπλευρη ενημέρωση, διαχείριση πληροφοριών, νηφαλιότητα, ευθυκρισία, αντικειμενικότητα

Πχ. Στη μαζική επιτήρηση για λόγους ασφαλείας, οι ανελευθερίες, ο αυταρχισμός, αλλά και το ψηφιακό έγκλημα = Πνευματική καλλιέργεια, πολύπλευρη ενημέρωση, πολιτική  / δημοκρατική συνείδηση, γνώση δικαιωμάτων, κριτικός γραμματισμός, υπευθυνότητα, αγωνιστικότητα

Πχ. Στην απώλεια θέσεων εργασίας λόγω αυτοματισμού = Δια βίου μάθηση, διαρκής προσωπική και επαγγελματική βελτίωση/ ανάπτυξη, επικαιροποίηση γνώσεων και δεξιοτήτων, πολυγραμματισμοί

«η δεξιότητα της προσαρμοστικότητας αφορά στην ευελιξία και την ευκολία με την οποία μπορεί κάποιος τόσο να επιλύσει τυχόν προβλήματα που ανακύπτουν, όσο και να διαχειριστεί τις συνεχώς μεταβαλλόμενες ανάγκες μιας εταιρείας ή της αγοράς, γενικότερα»

Πχ. Στην διασάλευση της ψυχικής  υγείας =  αυτογνωσία, ψυχική και συναισθηματική καλλιέργεια, επικοινωνία, επίλυση προβλημάτων

Β΄ ΕΡΩΤΗΜΑ:  ΟΙ ΔΡΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΒΕΛΤΙΩΝΟΥΝ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

- συμμετοχή σε μαθητικά συμβούλια, σε δράσεις και πρωτοβουλίες της σχολικής κοινότητας = ενδιαφέρον για τα προβλήματα που απασχολούν την μαθητική κοινότητα

- εφαρμογές των αρχών της συμπερίληψης στο πλαίσιο λειτουργίας ενός σχολείου για όλους/ες χωρίς αποκλεισμούς , καταπολέμηση φαινομένων εκφοβισμού και βίας εντός του σχολείου «Άλλωστε βελτιώνουμε / αλλάζουμε τον κόσμο, αρχίζοντας από το σπίτι μας…»

- Εθελοντισμός, συμμετοχή σε εκστρατείες και δράσεις των ΜΚΟ, σε πρωτοβουλίες της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, σε τοπικά και διεθνή συνέδρια νέων , σε πολιτικές νεολαίες , σε διαδηλώσεις-συλλαλητήρια- - πορείες διαμαρτυρίας των νέων = διεκδίκηση δικαιωμάτων, δυναμική έκφραση διαμαρτυρίας για την παραβίαση δικαιωμάτων ευάλωτων κοιν. Ομάδων, έμπρακτη έκφραση συμπαράστασης και αλληλεγγύης

- Οικολογικός, κοινωνικός, πολιτικός ακτιβισμός, συμμετοχή σε ψηφιακά και κοινωνικά δίκτυα νέων από όλο τον κόσμο με τη συνδρομή των ψηφιακών μέσων επικοινωνίας και συνεργασίας

- Συμμετοχή σε προγράμματα δια βίου εκπαιδευσης και επιμόρφωσης, συνεργασίας μαθητών από την  Ευρώπη και όλο τον κόσμο, ευρωπαϊκά προγράμματα που προωθούν την πρωτοβουλία και την κινητικότητα των Νέων της ΕΕ (Erasmus+, Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο Νέων (ΕΚΝ), Ευρωπαϊκή εβδομάδα νεολαίας, Euroscola- ευρωπαϊκό κοινοβούλιο νέων, Epas = πρόγραμμα σχολείων – πρέσβεων Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Youth Exchange, Training Courses) = ανταλλαγή απόψεων, εμπειριών, διερεύνηση καλών πρακτικών για την αντιμετώπιση και καταπολέμηση προβλημάτων όπως η κλιματική αλλαγή, η έλλειψη ανοχής και  η ξενοφοβία, τα ναρκωτικά, η ανασφάλεια των νέων σε έναν μεταβαλλόμενο κόσμο, η ριζοσπαστικοποίηση πολλών νέων εντός της ΕΕ.