ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΚΑΙ ΕΚΦΡΑΣΤΙΚΑ ΜΕΣΑ ΣΤΑ ΜΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ

· Ρηματικά πρόσωπα

· εγκλίσεις και τροπικότητες

· οι χρόνοι του ρήματος

· στίξη

· λειτουργία της γλώσσας ( αναφορική - δηλωτική , Ποιητική- συνυποδηλωτική)

· ενεργητική - παθητική σύνταξη

· παράταξη - υπόταξη

· μακρο-/ μικροπερίοδος   λόγος

· σχήματα λόγου  και εκφραστικά μέσα  διαμορφώνουν το ύφος

· μεταφορές , αντιθέσεις,  προσωποποιήσεις , ασύνδετα , αναδίπλωση

· ονοματοποίηση

· λεξιλογικές επιλογές (πχ.  λόγιες λέξεις,  ιδιωματικές έξεις,  νεολογισμοί,  επιστημονικοί όροι,  εκφράσεις αργκό,  λαϊκότροπες εκφράσεις αξιολογικά επίθετα, λέξεις συναισθηματικά φορτισμένες)

· ειρωνεία,  σαρκασμός, σκώμμα

· ευθύς και πλάγιος λόγος

· ρητορικά ερωτήματα

 

ΟΙ ΚΕΙΜΕΝΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ ΣΤΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

Οι περισσότεροι κειμενικοί δείκτες στο λογοτεχνικό κείμενο είναι ίδιοι με τις γλωσσικές επιλογές που αφορούν στα μη λογοτεχνικά κείμενα. Ωστόσο,  προσοχή θέλει  η  διαφορετική διαχείρισή τους στο λογοτεχνικό κείμενο.  Πιο συγκεκριμένα, οι κειμενικοι δείκτες στη λογοτεχνία δεν πρέπει να σχολιάζονται σε σχέση με το αισθητικό και υφολογικό αποτέλεσμα στο κείμενο.  Απεναντίας, οι κειμενικοι δείκτες στη λογοτεχνία πρέπει να συνδέονται  αιτιολογικά με την ερμηνεία που δίνουμε κάθε φορά στο κείμενο. Οπότε επισημάνσεις του τύπου «ζωντάνια αμεσότητα παραστατικότητα», «έμφαση, ενδιαφέρον αναγνώστη», δεν έχουν θέση στο ερμηνευτικό σχόλιο,  στην ερμηνευτική τεκμηρίωση/ υποστήριξη της απάντησης που δίνουμε στο ερώτημα για το λογοτεχνικό κείμενο. 

 

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΑΠΟ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

2020: α. Ο σκοπός του συγγραφέα του Κειμένου 1 είναι να ευαισθητοποιήσειστο ζήτημα της λογοτεχνικής ανάγνωσης. Πώς το επιτυγχάνει; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας αναφέροντας από το κείμενο δύο (2) σημεία στίξης και δύο (2) σχήματα λόγου. Να προσδιορίσετε για το καθένα τη λειτουργία του (μονάδες 8).

ΣΗΜΕΙΑ ΣΤΙΞΗΣ (χρήση εισαγωγικών στη φράση «ανέβασα πυρετό», που υποδηλώνει το πάθος για την ανάγνωση), ΧΡΗΣΗ ΠΑΥΛΑΣ (-το θυμάμαι ακόμη = υποδηλώνει εμφατικό σχόλιο), ΣΧΗΜΑΤΑ ΛΟΓΟΥ (Ο τίτλος εμπεριέχει μεταφορά = Το γιατρικό της αμόλυντης λογοτεχνίας, «χάνομαι μέσα στο κείμενο» = μεταφορά)

 

2021: Να αναφέρετε τρεις (3) διαφορετικές γλωσσικές επιλογές με τις οποίες επιτυγχάνεται η ευαισθητοποίηση του αναγνώστη

α΄ πληθυντικό , μεταφορική χρήση του λόγου, ρητορικό ερώτημα = σε αυτή την περίπτωση ο υποψήφιος πρέπει να αναδείξει τον τρόπο με τον οποίο κάθε γλωσσική επιλογή ευαισθητοποιεί τον αποδέκτη του μνμ. Πχ. το α΄πλθ= δημιουργεί την αίσθηση της συλλογικής ευθύνης, αναδεικνύει την συνυπευθυνότητα, ο μτφ. Λόγος ζωντανεύει το κείμενο, τονώνει το ενδιαφέρον του ανθρώπου για το θέμα κοκ

2022 Πρόθεση της Κικής Δημουλά στο απόσπασμα «Για να επανέλθω ... φωτογραφία σου» είναι να ευαισθητοποιήσει τον αναγνώστη σχετικά με το ρόλο που διαδραματίζει η επέτειος στη διατήρηση της μνήμης. Να αναφέρετε τρεις (3) διαφορετικές γλωσσικές επιλογές με τις οποίες επιτυγχάνει το στόχο της, παραθέτοντας τα αντίστοιχα χωρία (μονάδες 6) και να εξηγήσετε τη λειτουργία καθεμιάς από αυτές στο κείμενο. (Μ9)

γλωσσικές επιλογές για ευαισθητοποίηση =  ΠΑΝΤΑ συνδέουμε τις «γλωσσικές επιλογές»  με αυτό που ζητά το ερώτημα. Πχ. πρόθεση είναι να ευαισθητοποιήσει = αυτό ακριβώς εντοπίζουμε, πώς δηλαδή πχ. μια ρητορική ερώτηση διεγείρει /κινητοποιεί συναισθηματικά τον δέκτη, πώς το β΄πρόσωπο κεντρίζει το ενδιαφέρον, προτρέπει για συν – προβληματισμό τον αναγνώστη . Και ΠΑΝΤΑ όλα αυτά συνδυασμένα με τις ανάλογες κειμενικές συνδέσεις/ αναφορές.

- Συνυποδηλωτική χρήση της γλώσσας -> ένα δωρεάν μεταφορικό μέσο, από βαθύ πατριωτισμό

- Αντίθεση -> και σε χαρές και σε απώλειες

- Προσωποποίηση -> Τα θηλάζει εκείνη η παλιά φωτογραφία σου, οι απώλειες έχουν τα γενέθλιά τους

- Ασύνδετο σχήμα -> τιμά τους ήρωες …στον κάθε αγνοούμενο, και ιδού… η παλιά φωτογραφία σου,

- Αναδίπλωση-Επανάληψη της λέξης: γενέθλια
- Αποσιωπητικά: Αυτές κι αν δεν θέλουν να ξεχαστούν…
- Εναλλακτικά: ερωτήσεις, εναλλαγή προσώπων

 

2023 Β3. α. Πρόθεση του συγγραφέα στην τελευταία παράγραφο του Κειμένου 1 («Ξέρω… δικαιοσύνη») είναι να ευαισθητοποιήσει τον αναγνώστη / την αναγνώστρια για τις αδικίες σε βάρος των γυναικών. Να αναφέρετε δύο (2) διαφορετικές μεταξύ τους γλωσσικές επιλογές / εκφραστικά μέσα με τα οποία υπηρετείται η πρόθεσή του (μονάδες 2) και να εξηγήσετε σύντομα τη λειτουργία καθενός από αυτά. (μονάδες 4)

 α΄ πληθυντικό πρόσωπο, χρήση υποτακτικής έγκλισης, α΄ ενικό ρηματικό πρόσωπο, αντίθεση, υπερβολή, αξιολογικό επίθετο υπερθετικού βαθμού, ομοιοτέλευτο, λέξεις συναισθηματικά φορτισμένες

2025 Β2. Το Κείμενο 1 αποτελεί δείγμα επιστημονικού λόγου. Να εντοπίσετε δύο γλωσσικές επιλογές που το επιβεβαιώνουν (μονάδες 2) δίνοντας το αντίστοιχο χωρίο (μονάδες 2) και να αιτιολογήσετε την επιλογή σας (μονάδες 6).

Γ΄ ρηματικό πρόσωπο, ειδικοί όροι, οριστική έγκλιση, επιστημική τροπικότητα, παθητική σύνταξη, ονοματοποίηση, αναφορική λειτουργία

===Τα στοιχεία διαμορφώνουν:
·        αντικειμενικότητα ύφους
·        αποστασιοποίηση
·        αξιοπιστία και εγκυρότητα πληροφοριών
·        πυκνότητα και συνθετότητα νοημάτων
·        αυξημένο βαθμό βεβαιότητας
·        σαφήνεια και ακρίβεια νοημάτων

 

ΚΕΙΜΕΝΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ στο λογοτεχνικό κείμενο των Παν/κών εξετάσεων

2020 Ποιο είναι το θέμα του ποιήματος, κατά τη γνώμη σας; Ποιο ρόλο έχει η Ποίηση στην προσωπική σας ζωή; Να απαντήσετε αξιοποιώντας τουλάχιστον τρεις (3) κειμενικούς δείκτες (150-200 λέξεις).

β΄ Ενικό πρόσωπο «σε βρίσκει η Ποίηση»:  διάλογος με τον αναγνώστη αλλά και με τον ίδιο του τον εαυτό

 επαναλήψεις: πχ.  πράγματα=  αναδεικνύει την πανταχού παρούσα επενέργεια της ποίησης στη ζωή του ανθρώπου, αντίθεση (πρώτη φορά ≠χιλιοειπωμένα), ποικιλία χρόνων (χρονικές βαθμίδες), μεταφορές

 

2021  Γιατί, κατά τη γνώμη σας, «Στον Σείριο δακρύσαν τα παιδιά και βάλαν από εκείνη τη βραδιά μιαν έγνοια στη μικρούλα τους καρδιά.»; Να απαντήσετε, αξιοποιώντας τρεις (3) διαφορετικούς κειμενικούς δείκτες του ποιήματος. Θα ήσαστε ικανοποιημένοι/ες ή δυσαρεστημένοι/ες, αν ζούσατε, όπως τα παιδιά στον Σείριο και γιατί; (150-200 λέξεις)     

Ενδεικτικοί κειμενικοί δείκτες:

- Σχήμα κύκλου

- Αντίθεση « Στον Σείριο υπάρχουνε παιδιά/ ποτέ δε βάλαν έγνοια στην καρδιά …Στον Σείριο δακρύσαν τα παιδιά / και βάλαν από εκείνη τη βραδιά  μιαν έγνοια στη μικρούλα τους καρδιά».

- Παρομοιώσεις: «σα φτερό θαλασσινό …τους φαίνεται καράβι μακρινό» αποτυπώνεται η ομορφιά της γης,  του γαλάζιου πλανήτη

-  Μεταφορά: «αρρώστια και πληγή… ακούραστοι του ονείρου κυνηγοί κεντάνε με συνθήματα τους τοίχους.» =  οι γοητευτικές αντιθέσεις της ζωής στην γη, μεταφορά “ του σύμπαντος αρρώστια και πληγή” =   αισθητοποιεί τις  πολλαπλές όψεις της ζωής στη γη 

- συσσώρευση ρημάτων =  δράση και ενεργητικότητα

 

2022 Τι αντιπροσωπεύει το ταγάρι για την οικογένεια της αφηγήτριας; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με τρεις (3) κειμενικούς δείκτες.

 1. τα χρονικά επίπεδα (παρελθόν: προγιαγιά /το είχε φτιάξει η δική της μαμά στον αργαλειό, γιαγιά: ήταν μέρος της προίκας της, μητέρα: στα φοιτητικά της χρόνια το χρησιμοποιούσε ως τσάντα. Είχε ήδη χρησιμοποιηθεί από 3 γενιές. ΠΑΡΟΝ: αφηγήτρια: το βρήκα, το έδειξα της έδειξα, της λέω)

2. Ευθύς λόγος: πράγματα για μια ζωή

3. αναδρομική αφήγηση : μου διηγήθηκε τα νυχτέρια

4. Πρωτοπρόσωπη αφήγηση: θα σας πω

2024

                  παρομοιώσεις: σα θηλιά, σα φίδι (ανάγκη φυγής)

             - χρήση συμβόλων (ταξίδι, δρόμος, σπίτια, τζάκια, αστέρι)

 

2025 Γιατί εμφανίζεται προβληματισμένος ο ήρωας του Κειμένου 3 και πώς εκδηλώνει τον προβληματισμό του; Να απαντήσετε αξιοποιώντας συνολικά τρεις (3) διαφορετικούς κειμενικούς δείκτες. 

Γ1. Ο ήρωας εμφανίζεται προβληματισμένος:
από τη στάση ή τη συμπεριφορά των συναδέλφων του / από το περιβάλλον της εργασίας του / από την προσωπική και επαγγελματική του αλλοτρίωση, μονοτονία, ρουτίνα / από την έλλειψη δημιουργικότητας, ανανέωσης, ενθουσιασμού.

Εκδηλώσεις προβληματισμού:απογοήτευση, απελπισία, αγανάκτηση, περίσκεψη, αναζήτηση, σκέψη για αλλαγή εργασίας και επαγγέλματος, αναζήτηση της ελπίδας σε νέους που φοιτούν σε ακαδημαϊκές σχολές, εναγώνια προσπάθεια επαναπροσδιορισμού της ταυτότητάς του

Ενδεικτικοί κειμενικοί δείκτες αρκούν τρεις):
εικόνες
μεταφορές
ειρωνεία, σαρκασμός
α' πρόσωπο / πρωτοπρόσωπη αφήγηση
εσωτερική εστίαση
εσωτερικός μονόλογος ευθύς λόγος
πολυσύνδετο σχήμα / συσσώρευση αρνήσεων
Οι μαθητές / μαθήτριες αναμένεται να συνδέσουν τους κειμενικούς δείκτες με τα αντίστοιχα χωρία και την ερμηνεία του κειμένου.