ΒΙΟΗΘΙΚΗ

 

Η ΒΙΟΗΘΙΚΗ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΚΛΑΔΟΣ ΠΟΛΥΤΕΛΕΙΑΣ ΑΛΛΑ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ ΧΡΗΣΗΣ

 

Συμβουλές με σημασία

Μεταξύ των άλλων πολλών τίτλων της η δρ Βαγενά είναι συμπρόεδρος της συμβουλευτικής ομάδας εμπειρογνωμόνων του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) για θέματα ηθικής και διακυβέρνησης της Τεχνητής Νοημοσύνης στον χώρο της υγείας αλλά και τέως πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής και Τεχνοηθικής της χώρας μας.  

    

         Η Βιοηθική, η οποία αφορά την εφαρμογή της Ηθικής στις επιστήμες της ζωής, δεν είναι ένας «στείρος» ακαδημαϊκός κλάδος απομακρυσμένος από την καθημερινότητα: «Η πανδημία απέδειξες περίτρανα ότι δεν πρόκειται για ένα πεδίο “πολυτελείας” όπως πολλοί νόμιζαν, αλλά...καθημερινής χρήσης στον σύγχρονο κόσμο μας που γεννά αδιάκοπα βιοηθικές προκλήσεις, όπως μας είπε η ίδια.

Πράγματι η πανδημία αποτέλεσε «κομβικό σημείο» ανάδειξης της αξίας αλλά και της ανάγκης της Βιοηθικής σε στιγμές, πολλές φορές, «ζωής ή θανάτου»:«Μπορεί εμείς να μη λαμβάναμε τις αποφάσεις - άλλωστε ο ρόλος των ειδικών στη Βιοηθική είναι συμβουλευτικός - αλλά καλούμασταν συχνά να δώσουμε την επιστημονική συμβουλή μας στην Πολιτεία σχετικά με πολύ λεπτά ζητήματα όπως η προτεραιοποίηση του εμβολιασμού ή της Χορήγησης των μονοκλωνικών αντισωμάτων. Στην πανδημία λοιπόν όλοι συνειδητοποίησαν ότι η Βιοηθική έχει αξία όχι ως ένα ακαδημαϊκό εγχείρημα αλλά ως ενεργός γνώμονας λήψης σημαντικών αποφάσεων που αφορούν στο σύνολο της κοινωνίας» σημείωσε η καθηγήτρια.

Μεταξύ ατομικού και συλλογικού

Αποφάσεις που θα συνεχίσουν να αφορούν ολοένα και περισσότερο το κοινωνικό σύνολο σε έναν κόσμο που αλλάζει με ταχύτητες φωτός θέτοντας πλήθος διλημμάτων στα οποία θα καλούμαστε να απαντήσουμε ατομικά αλλά και συλλογικά. «Πολλές φορές οι αποφάσεις είναι δύσκολες και έχουν αντίκτυπο σε εκατομμύρια ανθρώπους - η πανδημία το ανέδειξε με τον πιο σκληρό τρόπο, φέρνοντας στο φως το μεγάλο διαχρονικό δίλημμα σχετικά με το πόσο μπορεί να επιβληθεί τελικά περιορισμός των ατομικών επιθυμιών, επιλογών και δικαιωμάτων για το ευρύτερα κοινό καλό. Και αδιαμφισβήτητα δεν μπορούν να λαμβάνονται ενστικτωδώς τέτοιες κρίσιμες αποφάσεις αλλά μόνο έπειτα από προεργασία και ανάλυση που συμπεριλαμβάνει και τη Βιοηθική. Διότι ενώ πυξίδα μας είναι το όφελος του συνόλου της κοινωνίας, η επιτυχημένη προσέγγιση χρήζει προσοχής στην έκδηλα ευάλωτη ισορροπία μεταξύ του ατομικού και συλλογικού καλού».

Κοινωνικός διάλογος

Το μεγάλο ερώτημα είναι βέβαια πόσο έτοιμη είναι η κοινωνία να δεχθεί και να αφομοιώσει τις ραγδαίες επιστημονικές και τεχνολογικές εξελίξει ώστε να τις χρησιμοποιήσει πρoς όφελός της. «Είναι γεγονός ότι πλέον, ιδίως οι τεχνολογικές εξελίξεις, αφομοιώνονται πολύ πιο γρήγορα από τον πληθυσμό σε σύγκριση με το παρελθόν. Το θέμα είναι ότι αυτή η αφομοίωση πρέπει να γίνει σωστά, πρέπει να ξέρουμε ν αποδεχόμαστε και για ποιον λόγο. Για αυτό και επιμένω ότι οι επιστημονικές και τεχνολογικές έννοιες, τα όριά τους, τα πλεονεκτήματα τους, η λογική τους είναι θέμα κοινωνικού διαλόγου και επιμόρφωσης ώστε να μπορεί η κοινωνία να τις υιοθετήσει ορθά. Να γνωρίζει τι υιοθετεί, να έχει κριτική σκέψη, να μη χειραγωγείται. Υπάρχουν ερωτήματα στην κοινωνία για τα επιστημονικά και τεχνολογικά επιτεύγματα που τόσο η Πολιτεία όσο και οι επιστήμονες πρέπει να ακούσουν και να απαντήσουν. Άλλωστε η ομαλή και επιτυχής κοινωνική πρόοδος δεν δύναται σίγουρα να επέλθει απλώς μέσω της άκριτης επιβολής κανόνων στην κοινωνία».

Χρειάζεται λοιπόν ορθή ενημέρωση. Στην εποχή των fake news που μας βομβαρδίζουν πανταχόθεν πόσο εφικτό είναι όμως αυτό; «Εδώ πράγματι ο αντίπαλος είναι άκρως δύσκολος - και αυτό το είδαμε στην πρόσφατη πανδημία οπότε η παραπληροφόρηση ήταν σχεδόν εκτός ελέγχου. Χρειάζεται πολύ ισχυρή νομοθετική αλλά και τεχνολογική προσπάθεια για να παταχθεί η παραπληροφόρηση».

ΒΗΜΑ SCIENCE, 17/3/2024