Ιούλιος Καίσαρας, Ουίλιαμ Σαίξπηρ

 Επιλογές από το έργο του Σαίξπηρ με διδακτικές προτάσεις

1.   ΠΡΑΞΗ Α΄, ΣΚΗΝΗ 2

Ο Γάιος Κάσσιος ήταν ένας από τους πιο ένθερμους συνωμότες κατά του Καίσαρα, πείθοντας τελικά τους υπόλοιπους να διαπράξουν «τυραννοκτονία». Αν και ο ίδιος ο Καίσαρας τον είχε συγχωρέσει για την υποστήριξή του προς τον Πομπήιο , ο Κάσσιος λόγω της απέχθειάς του προς τους τυράννους παρότρυνε τους συνεργούς του / συνωμότες να συμπράξουν και να δολοφονήσουν με 23 μαχαιριές τον Καίσαρα στις Ειδούς του Μαρτίου, 44 π.Χ. στη ρωμαϊκή Γερουσία. Στο παρακάτω απόσπασμα από την δεύτερη σκηνή της πρώτης πράξης του σαιξπηρικού έργου , παρακολουθούμε την πορεία της ανάπτυξης συναισθημάτων μίσους του Κάσσιου προς τον Καίσαρα.

                ΚΑΣΣΙΟΣ (απευθυνόμενος προς τον άλλο συνωμότη, τον Βρούτο1):

Ε, η τιμή είν' το θέμα που έχω να σου ειπώ.

Δεν ξέρω τι εσύ κι οι άλλοι ανθρώποι σκέφτονται

για τούτη τη ζωή μα εγώ, σαν άτομο,

 καλλιό έχω να μη ζω παρά να ζω με φόβο

από ένα τέτοιο πλάσμα σαν και τον εαυτό μου.

Γεννήθηκα ελεύθερος όπως κι ο Καίσαρας· το ίδιο

κι εσύ: το ίδιο ανατραφήκαμε κι οι δυο, κι οι δυο μας

αντέχομε το κρύο του χειμώνα όπως κι αυτός:

κάποτε με άγρια μπόρα, με δρολάπι, ενώ θολός

έδερνε ο Τίβερης2 τους όχτους του, μου είπε ο Καίσαρας:

 

«Τολμάς μαζί μου, Κάσσιε, τώρα να πηδήσεις

μες στ' οργισμένο ρέμα και να κολυμπήσεις

ως το σημάδι εκεί;» Στον λόγο πάνω, με τα ρούχα

βούτηξα λέγοντάς του να μ' ακολουθήσει·

και τόντι το 'καμε. Το ρέμα μούγκριζε κι εμείς

μ' εύρωστα νεύρα το μπατσίζαμε, απωθώντας το

κι αναχαιτίζοντάς το με καρδιές της ξεσυνέριας·

μα πριν να βγούμε κει που ορίσαμε, ο Καίσαρας

φώναξε, «Κάσσιε, βόηθα με, γιατί βουλιάζω!»

Τότε, καθώς ο Αινείας, ο τρανός μας πρόγονος,

κουβάλησε στην πλάνη του απ' της Τροίας τις φλόγες

τον γέρο Αγχίση3, έτσι κι εγώ απ' τα κύματα του Τίβερη

τον κουρασμένον Καίσαρα. Κι αυτός ο άνθρωπος

έγινε τώρα θεός κι ο Κάσσιος είν' ένα άθλιο

πλάσμα και πρέπει να λυγίζει το κορμί του

αν μόνο ο Καίσαρας του γνέψει αδιάφορα. Είχε

θέρμη τότε στην Ισπανία, κι όταν τον έπιανε

κρίση, τον έβλεπα πώς έτρεμε· μάλιστα, έτρεμε

αυτός ο θεός, τα δειλιασμένα χείλια του άφηναν

το χρώμα τους και το άγριο μάτι που γουρλώνοντας

κάνει να τρέμει ο κόσμος, έχανε τη λάμψη του

τον άκουσα που βόγγαε· ναι, κι αυτή του η γλώσσα

που δίνει στους Ρωμαίους παράγγελμα να τον προσέξουν

και να τα γράφουν στα βιβλία τους ό,τι λέει,

φώναζε, «ωχ, λίγο νερό, Τιτίνιε4»,

σαν άρρωστη παιδούλα. Θεοί, μ' αποσβολώνει

ένας με κράση τόσο αδύνατη να βγαίνει ο πρώτος

στον μεγαλόπρεπό μας κόσμο και να παίρνει

μόνον αυτός τη δάφνη.

1. Ο Βρούτος (Marcus Junius Brutus) είναι μία από τις πιο γνωστές μορφές της ρωμαϊκής ιστορίας, κυρίως για τον ρόλο του στη δολοφονία του Ιουλίου Καίσαρα το 44 π.Χ. Αν και υποστηρικτής του Πομπηίου στον εμφύλιο, ο Καίσαρας τον συγχώρεσε και τον τίμησε ιδιαίτερα.

2. Ο Τίβερης είναι ο διάσημος ποταμός της Ρώμης.

3. Ο Αγχίσης ήταν Τρώας ήρωας, μέλος της βασιλικής οικογένειας της Τροίας και πατέρας του Αινεία, του ήρωα που αργότερα θα γίνει κεντρική μορφή στο έπος Αινειάδα του Βιργιλίου.

4. Ο Τιτίνιος (Titinius) είναι οπαδός και αξιωματικός του Κάσσιου, ένας πιστός φίλος και υποστηρικτής του κατά τον εμφύλιο πόλεμο μετά τη δολοφονία του Καίσαρα.

ΘΕΜΑ:  προβληματισμός για τους προφανείς αλλά και τους βαθύτερους λόγους που εξέθρεψαν το μίσος του Κάσσιου για τον Καίσαρα και αναστοχασμός πάνω στα κίνητρα μιας πολιτικής συνωμοσίας – ενός πραξικοπήματος (ιδεολογικά, προσωπικά κα)

 

2.   ΠΡΑΞΗ Β΄, ΣΚΗΝΗ 1

Ο ΒΡΟΥΤΟΣ και ΤΟ ΑΒΓΟ ΤΟΥ ΦΙΔΙΟΥ

Ρώμη. Στο περιβόλι του Βρούτου

Αχάραγα, με το σκοτάδι ακόμα, πριν ξημερώσει, ο Βρούτος ξαγρυπνά και κατακλύζεται από σκέψεις που οδηγούν στην ιδέα της δολοφονίας του Καίσαρα. Παρακολουθούμε το ξετύλιγμα των σκέψεων που θα αποτελέσουν τον ιδεολογικό πυρήνα της συνωμοσίας που θα στήσει ο ίδιος μαζί με άλλους συνεργάτες στο έγκλημά του. 

Αυτό πρέπει να γίνει με τον θάνατό του:
κι από μέρος μου εγώ δεν ξέρω αιτία προσωπική 
να τον χτυπήσω, παρά τη γενική.
Θέλει να βάλει στέμμα: πώς αυτό μπορεί 
να του αλλάξει τη φύση, εδώ είν' το ζήτημα: 
η ωραία ημέρα βγάζει έξω την οχιά 
κι αυτό απαιτεί προσεχτικά να περπατάς.
Να του βάλουμε στέμμα; – Ναι! κι ύστερα, τόντι λέω, 
του βάζουμε κεντρί, που όποτε θέλει θα μπορεί 
να 'ναι μ' αυτό επικίνδυνος. Κάνει κατάχρηση 
το μεγαλείο, όταν χωρίζει τη συνείδηση 
από τη δύναμή του και, να ειπούμε την αλήθεια 
για τον Καίσαρα, δε γνωρίζω αν τα πάθη του 
τον κυβερνήσαν πιο πολύ απ' το λογικό του.
Μα είν' αποδειγμένο πως η ταπεινοφροσύνη 
είναι της νεαρής φιλοδοξίας η σκάλα 
που σ' αυτήν στρέφει πρόσωπο όποιος σκαρφαλώνει.
Μα όταν μια φορά ανεβεί στο κεφαλόσκαλο, 
τότε γυρνάει την πλάτη του στη σκάλα, και κοιτάει 
στα σύννεφα, καταφρονώντας τα άσημα σκαλιά 
που τον ανέβασαν. Έτσι μπορεί κι ο Καίσαρας· 
και για να μη μπορέσει, να προλάβουμε. 
Και, μια κι η αντιδικία δε θα φοράει σήμα 
το τι είν' αυτός, ας τη διαμορφώσομε έτσι: 
αυτό που είναι, μεγαλώνοντας, θα έφτανε 
σε τούτες και σε τούτες τις ακρότητες· 
γι' αυτό στοχάσου τον σαν ένα αβγό φιδίσιο, 
που, σκάζοντας, κατά το είδος του, θα γίνει 
κακοποιό, και σκότωσε τον μες στο τσόφλι.

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

1. Θεατρικός μονόλογος που μπορεί να αναδείξει μαθητές/ τριες με υποκριτικό ταλέντο

2. Σχολιάζουμε την πρώτη εμφάνιση της γνωστής φράσης το "αβγό του φιδιού", το ιστορικόπολιτικό πλαίσιο της εποχής όπου αναφέρεται και σύνδεση με σύγχρονες διασυνδέσεις, νοηματοδοτήσεις και αναφορές.

3. Λόγος - αντίλογος σχετικά με τις απόψεις που εκφράζει ο Βρούτος για την σχέση ταπεινοφροσύνης - φιλοδοξίας

3. Ο ΒΡΟΥΤΟΣ και Η ΣΥΝΩΜΟΣΙΑ

Είναι η φατρία. Ω, συνωμοσία! ντρέπεσαι να δείξεις το επικίνδυνό σου φρύδι νύχτα, τότε που είν' το κακό πιο λεύτερο; Ω! τότε, ημέρα,

που θα βρεις άντρο τόσο σκοτεινό για μάσκα στο τερατώδες πρόσωπό σου; Μη, συνωμοσία, ψάχνεις του κάκου· κρύφ' το κάτω από χαμόγελα και καλοπιάσματα: τι αν βγεις με το δικό σου μούτρο, ούτε το Έρεβος δε θα 'ναι τόσο μαύρο για να σε κρύψει και να μη σε ανακαλύψουν.