ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΡΑΞΙΚΟΠΗΜΑ

«Παραπάνω από πραξικόπημα»

Η συγγραφέας Μαριέτε Σάακε μιλάει για την αυξανόμενη επιρροή των τεχνολογικών κολοσσών και για την επιτακτική ανάγκη να βελτιωθεί το ρυθμιστικό πλαίσιο, τουλάχιστον εντός της ΕΕ. Κάτι λιγότερο από έναν χρόνο προτού ο όρος «τεχνο- ολιγαρχία» γίνει της μόδας, για να περιγράψει τη διαπλοκή του πολιτικού και του οικονομικο-τεχνολογικού που συναντά κανείς στην αμερικανική διοίκηση, ένας άλλος παρεμφερής όρος είχε κάνει την εμφάνισή του σε ένα σημαντικό βιβλίο: «τεχνολογικό πραξικόπημα».

Ευρωβουλευτής για μία δεκαετία (2009-2019), με ενεργό ρόλο στην προώθηση των ψηφιακών ελευθεριών και στην ενσωμάτωσή τους στην ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική, συνεργάτιδα σήμερα στο Κέντρο Κυβερνοπολιτικής του Πανεπιστημίου Στάνφορντ, η Σάακε υποστήριζε ότι ένα αόρατο «τεχνολογικό πραξικόπημα» βρίσκεται σε εξέλιξη, καθώς οι τεχνολογικοί κολοσσοί του ιδιωτικού τομέα αποκτούν όλο και μεγαλύτερη επιρροή στις διαδικασίες διαμόρφωσης και εφαρμογής πολιτικής, υποκαθιστώντας παραδοσιακές κρατικές λειτουργίες, χωρίς να περιορίζονται από τους κανόνες ελέγχου και λογοδοσίας. Νιώθει άραγε σήμερα δικαιωμένη στις εκτιμήσεις της;

«Μίλησα για πραξικόπημα», αναφέρει η Σάακε στο «Βήμα», «διότι έχουμε να κάνουμε με μια παράνομη υφαρπαγή εξουσίας. (…)Η διαπλοκή του οικονομικού και του πολιτικού δεν είναι βεβαίως κάτι το καινοφανές. Για τη Σάακε όμως η σημερινή συγκυρία έχει κάτι το αλλότροπο: «Οι τεχνολογικές εταιρείες μπορούν να κάνουν μια σειρά από πράγματα αφανώς. Για παράδειγμα, η διαδικασία λήψης δεδομένων από το Ιντερνετ (scraping) για να εκπαιδευθούν τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης είχε ήδη συμβεί προτού ο κόσμος το καταλάβει.

Το γεγονός ότι τόσο πολλή τεχνολογία είναι άυλη, αόρατη, αδιαφανής δυσκολεύει τον μέσο πολίτη, πολιτικό, δημοσιογράφο, ακτιβιστή, να αντιληφθεί τι γίνεται. Αυτό που παρατηρούμε είναι ότι όλη η κοινωνία, πλην των επικεφαλής των τεχνολογικών εταιρειών, τρέχει πίσω από τα γεγονότα. Μαθαίνουν τις εξελίξεις πολύ αργά για να τις αντιστρέψουν, και αυτό είναι ένα από τα μεγάλα προβλήματα.

Ενα δεύτερο στοιχείο είναι ότι η τεχνολογία δεν συνιστά έναν τομέα, είναι μια επίστρωση που ακουμπά τα πάντα. Οι τεχνολογικές πλατφόρμες είναι ο τόπος όπου λαμβάνει χώρα ο δημόσιος διάλογος, οι δε τεχνολογικές εταιρείες εμπλέκονται στα συστήματα Υγείας, στην εκπαίδευση, στην εθνική ασφάλεια, στις υποδομές, στις εκλογές, στο Διάστημα.

Η ψηφιοποίηση είναι παντού, οπότε και η εξωτερική ανάθεση σε τεχνολογικές εταιρείες είναι παντού. Και το τελευταίο στοιχείο που διακρίνει την εξουσία των εταιρειών αυτών από την εξουσία που είχαν άλλες επιχειρήσεις στο παρελθόν είναι οι πληροφορίες που διαθέτουν για τη συμπεριφορά μας, για το τι σκεφτόμαστε, τι λέμε, τι αγοράζουμε, πώς κινούμαστε, τα συναισθήματά μας, τα τρωτά μας σημεία ως κοινωνίες».

ΒΗΜΑ, 13/8/2025, από την έντυπη έκδοση

 

ΘΕΜΑ Α: Ποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της επέλασης – κυριαρχίας των τεχνολογικών κολοσσών ώθησαν την συγγραφέα Μαριέτε  Σάακε να κάνει λόγο για «τεχνολογικό πραξικόπημα»; (70-80 λέξεις)