ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

 

Δίκτυο κειμένων με ασκήσεις - θέματα

ΚΕΙΜΕΝΟ 1^ο (συνέντευξη) Axel Dauchez: Πώς n AI μπορεί να σώσει ή να σκοτώσει τη δημοκρατία

Ο ιδρυτής και CEO του Make.org μιλά για τον λόγο που αποφάσισε να δημιουργήσει μια πλατφόρμα μαζικής συμμετοχής των πολιτών

  Ένας νέος, ερεβώδης κόσμος

       1. Επισημαίνω συνοπτικά τις καταιγιστικές αλλαγές που έχουν συμβεί τα τελευταία χρόνια. Το 2025, τα πράγματα  είναι πιο ανησυχητικά απ’ ό,τι το 2016. «Ξεκινήσαμε με δύο προβλήματα, τώρα είναι περισσότερα», λέει ο Axel Dauchez κι αναφέρει την υβριδική πληροφόρηση, τις διεθνείς συγκρούσεις και τη ραγδαία άνοδο της τεχνητής νοημοσύνης – όλα έχουν προσθέσει νέα βάρη σε ήδη αδύναμους θεσμούς. «Είμαι απαισιόδοξος. Η δημοκρατία είναι σε τεράστιο κίνδυνο», παραδέχεται.

       2. Η μεγαλύτερη πρόκληση; «Η νομιμοποίηση των εκλογών. Αν η κοινωνία πάψει να πιστεύει στο αποτέλεσμα, αν τα εκλογικά αποτελέσματα τίθενται υπό αμφισβήτηση, δεν υπάρχει δημοκρατία. Κι αυτό είναι το πιο πιθανό σενάριο αν η χρήση AI στις εκλογικές διαδικασίες πολλαπλασιάσει τις καμπάνιες παραπληροφόρησης, τα deepfakes, την εξατομικευμένη διαστρέβλωση». 

     3. Κι όμως, βλέπει και την άλλη όψη: «Η AI μπορεί να αποδειχθεί σωτήρια. Μπορεί να κάνει προσβάσιμη την πολυπλοκότητα της δημόσιας ζωής σε όλους». Παραθέτει ένα παράδειγμα: «Ποιος πολίτης έχει οκτώ ώρες για να παρακολουθήσει μια συζήτηση στη Βουλή; Και ποιος θα καταλάβει τη γλώσσα της; Η AI μπορεί να μεταφράσει αυτό το περιεχόμενο στη γλώσσα και στο επίπεδο γνώσης του καθενός. Από το κοινοβουλευτικό πρακτικό μέχρι τη νομοθεσία ή μια σύνθετη πολιτική μεταφορών, όλα μπορούν να γίνουν κατανοητά και προσβάσιμα».

    4.    Η δεύτερη διάσταση είναι η ενίσχυση της φωνής του πολίτη. «Ο περισσότερος κόσμος έχει μια αόριστη άποψη. Η AI μπορεί να τον βοηθήσει να τη διατυπώσει με σαφήνεια, να την ενισχύσει. Αν πεις “θέλω περισσότερα λεωφορεία αντί για μετρό”, η AI θα σε οδηγήσει να διευκρινίσεις πού, πώς, γιατί. Έτσι η συνεισφορά σου γίνεται ουσιαστική και η αίσθηση συμμετοχής στη δημόσια πολιτική μεγαλώνει».

5. (…)  Και ο ρόλος των bigtech – είναι άμοιροι ευθυνών για τις ρωγμές στο δημοκρατικό κεκτημένο; «Οι μεγάλες πλατφόρμες AI δεν μπορούν να είναι οι θεματοφύλακες της δημοκρατίας», υπογραμμίζει. «Όπως δεν έπρεπε να εμπιστευθούμε τα social media πριν από είκοσι χρόνια, έτσι δεν μπορούμε να εμπιστευθούμε τις πλατφόρμες AI σήμερα. Το επιχειρηματικό τους μοντέλο είναι διαφορετικό».(…)

6.     Ωστόσο θεωρεί αναγκαία κάποια ρυθμιστικά μέτρα, όπως το υποχρεωτικό watermarking στο παραγόμενο περιεχόμενο: «Δεν μπορεί να υπάρχει γκρίζα ζώνη για το αν κάτι είναι δημιουργία AI ή όχι».

7. Όταν τον ρώτησα αν η ΑΙ θα λειτουργήσει τελικά ως σταθεροποιητικός ή αποσταθεροποιητικός παράγοντας για τη δημοκρατία, χαμογέλασε: «Είναι αδύνατο να ξέρουμε. Η AI είναι δίκοπο μαχαίρι. Μπορεί να σώσει τη δημοκρατία, μπορεί όμως και να την καταστρέψει».

Όλα θα κριθούν από τον ανταγωνισμό: «Αν η αγορά μείνει στα χέρια λίγων γιγάντων, αν η OpenAI γίνει μονοπώλιο, τότε μιλάμε για καταστροφή. Αντίθετα, αν υπάρξει πραγματικός ανταγωνισμός, με ανοιχτά μοντέλα, με διαφορετικές σχολές κι ανεξάρτητα οικοσυστήματα, τότε μπορεί να προκύψει σταθεροποίηση, να γεννηθεί χώρος για πολιτική συζήτηση και στρατηγική ανεξαρτησία.

8.   Στο ίδιο πνεύμα βλέπει την Ευρώπη ως πιθανό αντίβαρο. Όχι με μια «μεγάλη ρυθμιστική πράξη», αλλά μέσα από συνεργασίες κρατών, από τη δημιουργία πέντε-έξι ισχυρών μοντέλων που θα λειτουργούν ανταγωνιστικά και θα κρατούν ζωντανή την πολυφωνία.  «Έτσι θα κερδίσουμε λίγο χρόνο για να ελέγξουμε το μέλλον μας. Η ΕΕ δεν πρέπει να στηρίξει έναν μόνο “πρωταθλητή”, δεν είναι το θέμα να φτιάξουμε ένα “ευρωπαϊκό OpenAI”, αλλά να ενισχύσει πολλαπλά μοντέλα, να υπάρχει ανταγωνισμός και ανεξαρτησία, ώστε να οικοδομηθεί ένα δημοκρατικό και κυρίαρχο οικοσύστημα – όπως έγινε με την Airbus, έτσι κι εδώ οι διακρατικές συνεργασίες μπορεί να είναι η απάντηση».       

   Διασκευασμένο άρθρο από την Athens Voice, 2-8/10/2025

ΘΕΜΑΤΑ

1. Σε μια παράγραφο 60-70 λέξεων να αποδώσεις με πυκνότητα τις απόψεις του Axel Dauchez για το πώς η ΑΙ μπορεί να σκοτώσει ή να σώσει τη δημοκρατία.

2. Η 5^η παράγραφος του κειμένου ξεκινά με μια ερώτηση. Να προσδιορίσεις την επικοινωνιακή λειτουργία της ερώτησης καθώς και το ρόλο της νοηματική συνοχή.

3. Να μετατρέψεις τη μεταφορική χρήση του λόγου στις παρακάτω περιόδους σε κυριολεκτική

α) Η AI είναι δίκοπο μαχαίρι. (7^η πργφ)

β) ως πιθανό αντίβαρο (8^η πργφ)

γ) έναν μόνο “πρωταθλητή” (8^η πργφ)

4. Στην παρακάτω περίοδο λόγου να μετατρέψεις την σύνταξη στο αντίθετο είδος από αυτό στο οποίο βρίσκεται

Η ΕΕ δεν πρέπει να στηρίξει έναν μόνο “πρωταθλητή”, δεν είναι το θέμα να φτιάξουμε ένα “ευρωπαϊκό OpenAI”, αλλά να ενισχύσει πολλαπλά μοντέλα,  (8^η πργφ)

 

 

 

ΚΕΙΜΕΝΟ  2        Δημοκρατία ή τεχνητή νοημοσύνη;

 Άρθρο γνώμης , Κωνσταντίνα Ε. Μπότσιου

1.              Μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας. Η τεχνητή νοημοσύνη (ΑΙ) θέτει τεράστιες προκλήσεις για τη δημοκρατία. Σίγουρα θα βελτιωθεί και θα χρησιμοποιείται ολοένα περισσότερο. Ο λόγος είναι απλός: εξοικονομεί πολύ χρόνο στον χρήστη. Όπως όλες οι νέες τεχνολογίες σε κάθε εποχή, από το τυπογραφικό πιεστήριο του 15ου αιώνα μέχρι το κινητό τηλέφωνο, έτσι και η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί εργαλείο σμίκρυνσης του χρόνου. Σύντομα θα επικρατήσει καθολικά  και θα διαδοθεί στον πλανήτη επιφέροντας κοσμογονικές αλλαγές στην οικονομία, στην κοινωνία και στην πολιτική.

2.              Όμως, το ζήτημα δεν είναι αν θα έλθει η τεχνητή νοημοσύνη, αλλά ποια στάση θα κρατήσουν οι άνθρωποι απέναντί της. Ο μύχιος φόβος δεν είναι αν θα γίνουν τα ρομπότ άνθρωποι, αλλά αν θα γίνουν οι άνθρωποι ρομπότ. Δικαίως. Την προηγούμενη φορά που ζήσαμε τέτοιες τεχνολογικές «επαναστάσεις» με την παγκοσμιοποίηση, δεν τα πήγε καλά η ανθρωπότητα. Τότε οι λίγοι «κερδισμένοι» (winners) ονόμασαν υπερηφάνως τους πολλούς, που δεν ανταποκρίνονταν, «χαμένους» (losers). (…)

3.              Ενα ερώτημα επίσης που τίθεται είναι τι θα κάνουμε με τον χρόνο που εξοικονομείται. Θα τον επενδύσουμε για να γνωρίσουμε καλύτερα ο ένας τον άλλον, να παραγάγουμε πολιτισμό ή θα τον χρησιμοποιήσουμε ατομικά για να κυριαρχήσουμε οικονομικά και πολιτικά; Η ανθρώπινη φύση τείνει στο δεύτερο, όσο και αν οι πολιτικές ηγεσίες βαυκαλίζονται με το πρώτο. Αλλά τα ευχολόγια δεν είναι στρατηγική. Αντίθετα, η λατρεία της αποτελεσματικότητας και της ταχύτητας αποδεδειγμένα είναι. Οι πολιτικές ηγεσίες άλλωστε αρέσκονται συνήθως σε ό,τι εδραιώνει με συνοπτικές διαδικασίες την εξουσία τους. Οι ανθρωποκεντρικές διαδικασίες της δημοκρατίας είναι από τη φύση τους πιο αργές: διάκριση των εξουσιών, δημόσιος διάλογος, κινηματική δράση.

4.              Το πρόβλημα είναι ότι η τάση για καταπάτηση των δημοκρατικών διαδικασιών αποκτά σιγά-σιγά κοινωνικά ερείσματα. Είναι «της μόδας» ο θαυμασμός της δύναμης και η περιφρόνηση των πιο αδύνατων. Βλέπουμε να αυξάνεται παγκοσμίως η μόρφωση και να μειώνεται η διεκδίκηση των δικαιωμάτων που έχουν κατακτηθεί με αίμα. Η διεκδίκηση μάλιστα λοιδωρείται ως «δικαιωματισμός». Αυτή είναι μια μεγάλη διαφορά από την προηγούμενη γενιά που διεκδικούσε τα δικαιώματά της και θεωρούσε την αντίσταση θετική συλλογική υποχρέωση. Υπάρχουν εξηγήσεις για αυτό το φαινόμενο: η δημογραφική γήρανση που κάνει τους ανθρώπους πιο συντηρητικούς, η μοίρα του βολέματος των εξεγερμένων, η ευκολία να φεύγεις αν δεν σου αρέσει ένα σύστημα (παράδειγμα το ελληνικό brain drain), η τάση προς τον καταναλωτισμό που πνίγει κάθε άλλη ιδεολογία, η κλασική συνταγή της καλλιέργειας ανασφάλειας η οποία νομιμοποιεί τον αυταρχισμό.

5.              Η τεχνητή νοημοσύνη προσφέρει περαιτέρω δυνατότητες τόσο στους οπαδούς της δημοκρατίας όσο και του αυταρχισμού. Το εργαλείο αλλάζει, όχι το μήνυμα. Πρέπει να σταθούμε δίπλα στη μηχανή με ακόμα περισσότερο ανθρωπισμό και αυστηρότητα απέναντι στην τάση της ανθρώπινης φύσης για έλεγχο και εξουσία. Το θεμελιώδες ερώτημα που θα κληθούμε να απαντήσουμε είναι αν η δημοκρατία αποτελεί αξία αδιαπραγμάτευτη ή μόνο ένα εργαλείο που πάλιωσε και θα αντικατασταθεί από άλλα εργαλεία, καταλληλότερα να παράγουν ασφάλεια και ισχύ στη νέα εποχή. Δεν φταίει η τεχνητή νοημοσύνη αν εργαλειοποιήσουμε το πολιτικό σύστημα που επιτρέπει σε όλους να τη χρησιμοποιούν.

Η κυρία Κωνσταντίνα Ε. Μπότσιου είναι καθηγήτρια Ιστορίας και Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς, γενική διευθύντρια του Συμβουλίου Διεθνών Σχέσεων.

                                                                                                   

                                                                                                     ΤΟ ΒΗΜΑ, 14.11.2025

ΘΕΜΑΤΑ

1. Στην 1^η παράγραφο να εντοπίσεις αναφορές όπου δηλώνεται εκ μέρους της συντάκτριας βεβαιότητα. α) Με ποιες επιλογές στη διατύπωση και το περιεχόμενο αποδίδεται αυτή η βεβαιότητα; β) Να ξαναγράψεις το χωρίο αυτό κάνοντας όποιες αλλαγές κρίνεις απαραίτητες, ώστε να εκφράζεται πιθανότητα.

 2. Στην 1η παράγραφο χρησιμοποιείται η αναλογία. Να βρεις τα μέλη της και να δικαιολογήσεις την επιλογή της.

3.Στο παρακάτω απόσπασμα από την 2^η παράγραφο του κειμένου να εξηγήσεις τη χρήση των σημείων στίξης:

 Την προηγούμενη φορά που ζήσαμε τέτοιες τεχνολογικές «επαναστάσεις» με την παγκοσμιοποίηση, δεν τα πήγε καλά η ανθρωπότητα. Τότε οι λίγοι «κερδισμένοι» (winners) ονόμασαν υπερηφάνως τους πολλούς, που δεν ανταποκρίνονταν, «χαμένους» (losers).  (παρενθέσεις και εισαγωγικά)

4. Στην 3^η παράγραφο του κειμένου να εντοπίσετε την νοηματική σχέση που εκφράζουν οι υπογραμμισμένες λέξεις: επίσης ,ή , Αλλά , άλλωστε

5. Στην 4^η παράγραφο του κειμένου να εντοπίσεις έναν τρόπο οργάνωσης/ ανάπτυξης και να εξηγήσεις τον τρόπο με τον οποίο αυτός λειτουργεί.

6. Στην 5^η παράγραφο του κειμένου εναλλάσσεται το γ΄ενικό ρηματικό πρόσωπο με το α΄πληθυντικό. Πώς συνδέεται η συγκεκριμένη επιλογή, κατά τη γνώμη σου, με την πρόθεση της συντάκτριας σε αυτό το σημείο;

ΚΕΙΜΕΝΟ 3            Άνθρωποι και μηχανές, σύμμαχοι και αντίπαλοι

της Τ. Καραϊσκάκη

 1.  Δεν προλαβαίνει ο ανθρώπινος νους να αφομοιώσει τις τεχνολογικές αλλαγές που ξεδιπλώνονται ακατάπαυστα. Να τις κατευθύνει σταθερά σε πεδία που θα ωφελήσουν το είδος. Ο κόσμος αλλάζει λίγο ως πολύ ερήμην της καθεστηκυίας τάξης πραγμάτων. Οι αυτοματισμοί εισχωρούν παντού, σπέρνοντας μαζί με τον θαυμασμό και τον φόβο μήπως ρομπότ και τεχνητή νοημοσύνη παραμερίσουν το ανθρώπινο στοιχείο αντί να εμπλουτίσουν και να ενδυναμώσουν τις ανθρώπινες γνώσεις και δεξιότητες. Πόσο ανεδαφικός είναι αυτός ο φόβος; (…)

2.   Κυβερνήσεις και κοινωνίες μοιάζουν απροετοίμαστες για την επανάσταση που αναδιατάσσει την εργασία. Τα ευφυή συστήματα παραγωγής –T.N., ρομπότ, Διαδίκτυο των Πραγμάτων, ανάλυση μεγάλων δεδομένων, αυτοματοποιημένα λογισμικά, υπολογιστικό νέφος, blockchain– διαρκώς μεταλλάσσουν βιομηχανίες και επιχειρήσεις, όπου ολοένα συγχωνεύονται σε ένα σώμα, άνθρωποι, μηχανές, κυβερνοχώρος και απτό περιβάλλον. Εως το 2030: Η παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη θα έχει αυτοματοποιήσει εργασίες που απορροφούν σήμερα το 70% του ανθρώπινου εργάσιμου χρόνου, αυξάνοντας την παγκόσμια οικονομική δραστηριότητα κατά 13 τρισ. δολάρια (McKinsey)· θα έχει εισαγάγει αυτοματισμούς στα 2/3 των τρεχουσών θέσεων εργασίας και θα έχει καταργήσει 300 εκατ. θέσεις εργασίας πλήρους απασχόλησης (Goldman Sachs)· θα έχει επηρεάσει σοβαρά το 40% της συνολικής απασχόλησης (ΔΝΤ)· θα έχει δημιουργήσει 170 εκατ. νέες θέσεις εργασίας (Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ). Μέχρι στιγμής έχει αυτοματοποιηθεί το 25% των εργασιών ρουτίνας (Goldman Sachs), ενώ έως το 2027 θα έχει αλλάξει φυσιογνωμία το 23% των επαγγελμάτων (Statista).

 3.   Η Τ.Ν. επιταχύνει εντυπωσιακά τον χρόνο εκτέλεσης εργασιών, αυξάνει την παραγωγικότητα, βελτιώνει την υγειονομική περίθαλψη και την πρόσβαση στην εκπαίδευση, βοηθάει στην επίλυση σύνθετων προβλημάτων, διευκολύνει την καθημερινότητα. Ομως πόσο τα οφέλη αυτά θα μπορούν απαξάπαντες να απολαμβάνουν; Οι βιομηχανικές επαναστάσεις του παρελθόντος βελτίωσαν το βιοτικό επίπεδο των ανθρώπων. Θα έχει το ίδιο αποτέλεσμα η Τ.Ν.; Οι σκεπτικιστές λένε πως και στις τρεις προηγούμενες επαναστάσεις η μετάβαση στη νέα συνθήκη ήταν μακρά και επίπονη. Τώρα είναι ταχεία και ριζική. Η Τ.Ν. δεν είναι απλώς ένα νέο εργαλείο, αλλά ένα σύστημα που μαθαίνει, προσαρμόζεται, σε λίγο θα λαμβάνει αποφάσεις διαμορφώνοντας την πραγματικότητα. Προς ποια κατεύθυνση; Θα χρησιμοποιηθεί για τη διεύρυνση των δυνατοτήτων των ανθρώπων ή για την αντικατάστασή τους; Θα εξακολουθήσουν οι εργαζόμενοι να παράγουν αξία και να διαθέτουν διαπραγματευτική ισχύ; Οχι, αν η T.N. αυτοματοποιήσει πλήρως τις ανθρώπινες δεξιότητες, έγραφε σε άρθρο του ο οικονομολόγος του ΜΙΤ Ερικ Μπρίνζολφσον. Ο βραβευμένος με Νομπέλ, επίσης οικονομολόγος του ΜΙΤ, Ντάρον Ατζέμογλου έχει πολλές φορές δηλώσει ότι κατά τη γνώμη του η τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιείται περισσότερο για τον αυτοματισμό και λιγότερο για την παροχή εμπειρογνωμοσύνης στους εργαζομένους.

4.   Υπάρχει χρόνος να σχεδιαστούν και να εφαρμοστούν ανθρωποκεντρικά μοντέλα ανάπτυξης τεχνητής νοημοσύνης; Οχι πολύς. Η τεχνολογία προωθεί τις αξίες του συστήματος που υπηρετεί. Εάν αυτές είναι η μείωση του κόστους με παράλληλη μεγιστοποίηση της απόδοσης, δηλαδή του κέρδους, τότε μια γενική έκρηξη αυτοματισμού θα όξυνε τις κοινωνικές ανισότητες πριν τα θαύματα της τεχνητής νοημοσύνης φέρουν την υποσχόμενη ευημερία.

5.   Από τη μία ορθώνεται ο παλιός κόσμος των επιδιώξεων για αξιοπρεπή μεστή εργασία και από την άλλη αναδύεται με φόρα το εκτυφλωτικό άστρο της ελευθεριακής τεχνο-επιτάχυνσης. Αν ήταν μάχη, θα ήταν άνιση. Ακόμη δεν είναι.

Αντλήθηκε από την έντυπη έκδοση Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 4,5,2025

 

ΘΕΜΑΤΑ  

1α) Η ρητορική ερώτηση «Πόσο ανεδαφικός είναι αυτός ο φόβος;»(παράγραφος 1) ποια πρόθεση του πομπού εκφράζει;

1β) Στην 3η παράγραφο του κειμένου 3 η αρθρογράφος διατυπώνει ορισμένα ερωτήματα. Να εξηγήσεις γιατί κάνει αυτή τη γλωσσική επιλογή και τον τρόπο με τον οποίο συμβάλλουν στη σύνδεση των νοημάτων του κειμένου.

1γ) Στην 4η πργφ η ερώτηση τίθεται στην θεματική περίοδο και ακολουθεί αμέσως ρητή η απάντηση της αρθρογράφου. Η πρόθεσή της με αυτή την επιλογή είναι:

ι. να διατυπώσει με έμφαση μια κρίση

ιι. να ενδυναμώσει την επιχειρηματολογία της

ιιι. να προσελκύσει την προσοχή του αναγνώστη και να διεγείρει τα συναισθήματα του δέκτη

ιν. να μεταβεί στον επίλογο του άρθρου αναδεικνύοντας εμφατικά τους κινδύνους που εγκυμονεί η ΤΝ για τις κοινωνικές ισορροπίες

2. Ποια μορφή έχει ο τίτλος του κειμένου  Άνθρωποι και μηχανές, σύμμαχοι και αντίπαλοι  και ποιος είναι ο επικοινωνιακός του ρόλος; 

3. Στη δεύτερη παράγραφο του κειμένου η αρθρογράφος κάνει ευρεία χρήση παραδειγμάτων και στατιστικών στοιχείων. Ποια πρόθεσή της εξυπηρετεί αυτή η επιλογή; 

4. Στη 2η παράγραφο του κειμένου α) να εντοπίσετε δύο ρηματικά σύνολα με συντελεσμένο μέλλοντα και β) να σχολιάσετε υφολογικά και νοηματικά τη λειτουργία αυτού του χρόνου σε κάθε περίπτωση.