ΚΡΙΤΗΡΙΟ "ΥΠΟΜΟΝΗ"

 

ΚΕΙΜΕΝΟ  1^ο     Γιατί έχουμε γίνει τόσο ανυπόμονοι;

1.   Έχετε πιάσει τον εαυτό σας να βιάζεται υπερβολικά στην ουρά ή στην κίνηση, να αισθάνεται ότι έρχεται το τέλος του κόσμου, να θυμώνει και να γίνεται αγενής με τους άλλους; Αν κυκλοφορείτε στους δρόμους, σίγουρα θα έχετε αντιληφθεί ότι δεν είστε οι μόνοι. Κι αν αυτό δεν σας παρηγορεί, υπάρχει τουλάχιστον μια καλή εξήγηση για τα νεύρα και την ανυπομονησία σας: βρίσκεται κάπου πολύ κοντά σας. Είναι το κινητό τηλέφωνο, η μικρή συσκευή που μας συνοδεύει από τη στιγμή που ξυπνάμε μέχρι που πέφτουμε για ύπνο. Σύμφωνα με ερευνητές των κοινωνικών επιπτώσεων των νέων τεχνολογιών, το κινητό μάς εκπαιδεύει να έχουμε όλο και λιγότερη υπομονή. Δεν είναι δίκαιο να κατηγορούμε την τεχνολογία για όλα μας τα δεινά, αλλά είναι κι εξίσου αφελές να αγνοούμε το αποτύπωμά της. Τόσο τα επιστημονικά ευρήματα όσο και τα εμπειρικά δεδομένα δείχνουν ότι οι νέες τεχνολογίες έχουν διαμορφώσει έναν νέο ανθρωπολογικό τύπο. Όποιος έχει μάτια βλέπει ότι, στους δημόσιους χώρους τουλάχιστον, όπου η συμπεριφορά μας είναι ορατή και στους άλλους, χάνουμε ευκολότερα την υπομονή μας, αδιαφορούμε για τους γύρω μας, θυμώνουμε πιο εύκολα, γινόμαστε πιο αγενείς.

2.«Μια ψευδής αίσθηση ελέγχου» 

Σύμφωνα με την Αμερικανίδα συγγραφέα και δημοσιογράφο Κριστίν Ρόουζεν, που μελετά εδώ και μία δεκαετία τις συμπεριφορές των ανθρώπων στο διαδίκτυο και στην πραγματική ζωή, η ρίζα του προβλήματος βρίσκεται σε μια λανθασμένη προσδοκία. Επηρεασμένοι απ’ τις εμπειρίες μας στον ψηφιακό κόσμο, περιμένουμε τα ίδια αποτελέσματα και στον πραγματικό κόσμο. Με απλά λόγια, πιστεύουμε ότι τα πράγματα θα αλλάξουν με το πάτημα ενός κουμπιού ή με το χάιδεμα μιας οθόνης. «Το κινητό τηλέφωνο», μου λέει η Ρόουζεν σε μια διαδικτυακή συζήτηση που είχαμε πριν από μερικές μέρες, «μας έχει δώσει μια ψευδή αίσθηση ελέγχου. Προφανώς και δεν φταίει αποκλειστικά η τεχνολογία για όλα αυτά που ζούμε. Υπάρχουν όντως πολλές πιέσεις, πολλές κοινωνικές αλλαγές που συμβάλλουν, αλλά η τεχνολογία ειδικά δημιουργεί καινούργιες προσδοκίες για το πώς πρέπει ή δεν πρέπει να λειτουργεί ο κόσμος. Περνάμε επτά ως εννέα ώρες την ημέρα κοιτάζοντας αυτές τις οθόνες, έχοντας τον έλεγχο. Μπορείς, για παράδειγμα, αν δεν σου αρέσει αυτό που λέει ο άλλος, να τον διαγράψεις. Μπορείς να αποκλείσεις το ένα ή το άλλο. Έχεις τον έλεγχο όλων των αλληλεπιδράσεών σου και αρχίζεις να αναπτύσσεις την αίσθηση ότι έχεις τον έλεγχο και πολλών άλλων πραγμάτων. Η αλήθεια όμως είναι ότι δεν μπορούμε να έχουμε απόλυτο έλεγχο. Αυτή η προσδοκία ελέγχου, όταν ματαιώνεται, μετατρέπεται γρήγορα σε οργή ή θυμό».

3.   (…)Απ’ τη συζήτησή μου με τη Ρόουζεν καταλαβαίνω ότι πρέπει να περιορίσω την έκθεσή μου στις οθόνες. «Η αλήθεια είναι ότι όλα έχουν να κάνουν με την υπομονή», υποστηρίζει η συγγραφέας. «Το να μάθεις να περιμένεις είναι μια δεξιότητα. Προσπαθούμε να το διδάξουμε αυτό στα παιδιά που μεγαλώνουμε. Πρέπει να περιμένεις. Πρέπει να φας το δείπνο σου και μετά να φας το επιδόρπιό σου. Αλλά αν κοιτάξεις την κουλτούρα μας σήμερα, δεν χρειάζεται να περιμένεις πολύ. Μπορείς να πάρεις αυτό που θέλεις με το πάτημα ενός κουμπιού. Θα σ’ το παραδώσει η Amazon την ίδια μέρα κιόλας. Έτσι, αυτή η προσδοκία αρχίζει να διεισδύει σε τομείς της ζωής που δεν μπορείς να ελέγξεις. Δεν μπορώ να ελέγξω πόσο αργά οδηγεί ο τύπος μπροστά μου, αλλά νιώθω ότι θα έπρεπε να μπορώ».

4.   Η Ρόουζεν έχει γράψει ένα ενδιαφέρον και πολύ πυκνό βιβλίο, με τίτλο Η εξαφάνιση της εμπειρίας, στο οποίο αναλύει τις ανησυχητικές αυτές τάσεις. Στην καθημερινή μας ζωή, ισχυρίζεται, αφήνουμε ορισμένες ανθρώπινες εμπειρίες να εξαφανιστούν. Σκύβουμε στα τηλέφωνά μας, αντί να κοιτάζουμε ο τον άλλον στα μάτια, και προσποιούμαστε ότι δεν υπάρχει κανένας άλλος γύρω μας.(…)

5.  Ως αποτέλεσμα της βαριάς χρήσης της τεχνολογίας, η ψυχραιμία εξαφανίζεται, ο θυμός εκρήγνυται ευκολότερα και η αγένεια παγιώνεται. «Μπορώ να μιλάω μαζί σου», συνεχίζει η Ρόουζεν, «αλλά ταυτόχρονα να αποσπάται η προσοχή μου από το τηλέφωνό μου. Αυτό σου στέλνει ένα μήνυμα. Σου λέει ότι δεν είσαι τόσο σημαντικός όσο νομίζεις. Εγώ έχω τον έλεγχο. Αυτό συμβαίνει διαρκώς και παντού. Ιδίως εδώ στις ΗΠΑ το συναντάμε συνέχεια. Οι άνθρωποι γίνονται όλο και πιο αγενείς. Η ευγένεια όμως είναι πολύ σημαντική, γιατί μας βοηθά να συνυπάρχουμε με ανθρώπους που πραγματικά δεν συμπαθούμε και με τους οποίους μπορεί να διαφωνούμε».                       Από το ένθετο περιοδικό Κ, της ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ,σ.54,56

 

ΘΕΜΑΤΑ

Α. Ποιες είναι οι απόψεις της Αμερικανίδας συγγραφέα και δημοσιογράφου Κριστίν Ρόουζεν για τα αποτελέσματα της «βαριάς χρήσης»  της τεχνολογίας στην ψυχραιμία και τη συμπεριφορά των σημερινών ανθρώπων;    (70-80 λέξεις)

Β 1. Στην 1^η παράγραφο του κειμένου 1 να προσδιορίσετε τη λειτουργία α) του ερωτήματος στην θεματική περίοδο , β) του ρητορικού σχήματος της αποστροφής του λόγου που χρησιμοποιεί ο συντάκτης του κειμένου στην εναρκτήρια φράση του άρθρου του (το β΄ πληθυντικό πρόσωπο =  ρητορικό σχήμα κατά το οποίο ο ομιλητής διακόπτει το λόγο του και απευθύνεται σε κάποιο ακροατήριο, πρόσωπο, πραγματικό ή φανταστικό)

Β2. Στην 2^η παράγραφο του κειμένου εναλλάσσεται ο ευθύς με τον πλάγιο λόγο. Ποιο σκοπό εξυπηρετεί αυτή η επιλογή ; Στην απάντησή σας να λάβετε υπόψη το είδος του κειμένου (συνέντευξη με την συγγραφέα Κριστίν Ρόουζεν με αφορμή το βιβλίο της «Η εξαφάνιση της εμπειρίας»)

Β3. Στην 3η παράγραφο του κειμένου συνδέονται αντιθετικά δύο βασικές συνιστώσες :  το δεοντικό και το δυνητικά εφικτό.  Να εντοπίσετε α) τις 2 αντίρροπες δυνάμεις που συνδέονται αντιθετικά, β) τη λειτουργία αυτής της αντίθεσης

Β4. Στην 5^η παράγραφο του κειμένου 1 να καταγράψετε λέξεις ή φράσεις στις οποίες η λειτουργία της γλώσσας είναι μεταφορική και να δικαιολογήσεις την επιλογή τους με κριτήριο την πρόθεση της συγγραφέα.

 

      ΚΕΙΜΕΝΟ  2 ΚΕΙΜΕΝΟ               Η    βραδύτητα

                 (Tο βιβλίο αποδεικνύει ότι βραδύτητα είναι ο ρυθμός της απόλαυσης και της μνήμης και ταχύτητα ο ρυθμός της μη ικανοποίησης και της λήθης)

 1.Μας ήρθε ξαφνικά η διάθεση να περάσουμε από νωρίς τη νύχτα σ’ έναν πύργο. Πολλοί πύργοι στη Γαλλία έχουν γίνει ξενοδοχεία: ένα τετράγωνο όλο πράσινο, χαμένο σε μια έκταση όλο ασχήμια χωρίς πράσινο·ένα κομματάκι από αλέες, δέντρα και πουλιά στη μέση ενός απέραντου δικτύου από δρόμους. Οδηγώ και στο καθρεφτάκι προσέχω πίσω μου ένα αυτοκίνητο. Το αριστερό του φωτάκι αναβοσβήνει και ολόκληρο το αυτοκίνητο εκπέμπει κύματα ανυπομονησίας. Ο οδηγός περιμένει την ευκαιρία να με προσπεράσει· παραμονεύει αυτή τη στιγμή, όπως το αρπαχτικό παραμονεύει ένα σπουργίτι.

2. Η Βέρα, η γυναίκα μου, μου λέει: «Κάθε πενήντα λεπτά πεθαίνει κι ένας άνθρωπος στους δρόμους της Γαλλίας. Για κοίτα όλους αυτούς τους τρελούς που τρέχουν γύρω μας. Είναι οι ίδιοι που γίνονται υπερβολικά συνετοί, όταν κακοποιείται κάποια γριά μπροστά στα μάτια τους στο δρόμο. Τι συμβαίνει και δε φοβούνται, όταν βρίσκονται στο τιμόνι;»

3. Τι να απαντήσεις; Μάλλον το εξής: ο άνθρωπος που σκύβει πάνω στη μοτοσικλέτα του δεν μπορεί να συγκεντρωθεί παρά μόνο στην παρούσα στιγμή της πτήσης του· γαντζώνεται πάνω σ’ ένα κλάσμα χρόνου αποκομμένο και από το παρελθόν και από το μέλλον. Αποσπάται από τη συνέχεια του χρόνου. Με άλλα λόγια βρίσκεται σε κατάσταση έκστασης. Δεν ξέρει τίποτα για την ηλικία του, τίποτα για τη γυναίκα του, τίποτα για τα παιδιά του, τίποτα για τις σκοτούρες του και ως εκ τούτου δε φοβάται, γιατί η πηγή του φόβου βρίσκεται στο μέλλον, και όποιος απελευθερώνεται από το μέλλον δεν έχει να φοβηθεί τίποτα.

4. Η ταχύτητα είναι μορφή έκστασης που την έκανε δώρο στον άνθρωπο η τεχνολογική επανάσταση. Σε αντίθεση με τον μοτοσικλετιστή, ο δρομέας είναι πάντοτε παρών στο σώμα του, αφού είναι αναγκασμένος να σκέφτεται ασταμάτητα τις φουσκάλες του, το λαχάνιασμά του. Όταν τρέχει αισθάνεται το βάρος του και την ηλικία του, έχοντας όσο ποτέ άλλοτε συνείδηση του εαυτού του και του χρόνου της ζωής του. Όλα αλλάζουν, όταν ο άνθρωπος εκχωρεί (παραχωρεί) την ικανότητά του για ταχύτητα σε μια μηχανή. Από εκείνη τη στιγμή το σώμα του βρίσκεται εκτός παιχνιδιού και παραδίδεται σε μια ταχύτητα που είναι ασώματη, άυλη, ταχύτητα αμιγής (καθαρή, ανόθευτη), ταχύτητα καθαυτή, ταχύτητα έκσταση1.

5. Γιατί χάθηκε η ηδονή της βραδύτητας; Α, πού είναι οι παλιοί αργόσχολοι; Πού είναι αυτοί οι φυγόπονοι ήρωες των λαϊκών τραγουδιών, αυτοί οι πλάνητες που χαζεύουν από μύλο σε μύλο και κοιμούνται στο ύπαιθρο; Άραγε χάθηκαν μαζί με τους χωματόδρομους, μαζί με τα λιβάδια και τα ξέφωτα, μαζί με τη φύση; Μια τσέχικη παροιμία δίνει τον ορισμό της γλυκιάς απραξίας τους με μια μεταφορά: κοιτάζουν τα παράθυρα του καλού Θεού. Όποιος κοιτάζει τα παράθυρα του καλού Θεού δε βαριέται, είναι ευτυχής. Στον κόσμο μας η αργία μεταβλήθηκε σε αεργία2 που είναι τελείως άλλο πράγμα. Ο άεργος είναι στερημένος, βαριέται, αναζητάει μονίμως την κίνηση που του λείπει. Μ. Κούντερα. (1996). Η βραδύτητα, 7-10. Εστία).

1. Το νόημα της φράσης «παραδίδεται σε μια ταχύτητα…έκσταση»: ο άνθρωπος γίνεται ένα με τη μηχανή, χάνει τη σωματική του υπόσταση, παραδίδεται στον ίλιγγο της ταχύτητας.

 έκσταση:  Στο σύγχρονο ψυχολογικό πλαίσιο η έκσταση είναι μία διευρυμένη ψυχική κατάσταση με συμπτώματα άμβλυνσης της συνείδησης, ευτυχίας, απόσπασης από την πραγματικότητα. 

2. αεργία:  η κατάσταση κατά την οποία ο άνθρωπος δεν μπορεί ή δεν έχει την θέληση να μεταβάλει τους όρους της ύπαρξής του, ατονία- απροθυμία να ενεργήσει , κάτι που δεν έχει σχέση μόνο με τις συνθήκες της οικονομικής απασχόλησης, παθητικότητα, αργοσχολία / ακηδία/ οκνηρία)

ΘΕΜΑΤΑ – ΑΣΚΗΣΕΙΣ

1.    Γιατί σύμφωνα με τον συγγραφέα οι οδηγοί δεν φοβούνται όταν οδηγούν; (συνοπτική απάντηση σε 30-40 λέξεις)

2.    Να εξηγήσετε σε μια παράγραφο (60 – 80 λέξεις) την άποψη που διατυπώνει ο συγγραφέας στην περίοδο: «Στον κόσμο μας η αργία μεταβλήθηκε σε αεργία [..]. Ο άεργος είναι στερημένος, βαριέται, αναζητάει μονίμως την κίνηση που του λείπει».

3.    Ο συγγραφέας θεωρεί την ταχύτητα «μορφή έκστασης που την έκανε δώρο στον άνθρωπο η τεχνολογική επανάσταση». Ποια επιχειρήματα επιστρατεύει, για να υποστηρίξει την άποψη αυτή; Να γράψετε την απάντησή σας σε μια παράγραφο (60 – 80 λέξεις)

4.    α) Ποια είναι η λειτουργία του ερωτήματος στο τέλος της 2ης παραγράφου; «Τι συμβαίνει και δε φοβούνται, όταν βρίσκονται στο τιμόνι;»

β) Γιατί ο συγγραφέας επιλέγει να διατυπώσει τις σκέψεις του με τη μορφή ερωτημάτων στην πέμπτη παράγραφο (Γιατί χάθηκε… λείπει) του κειμένου;

γ) Να επισημάνετε στο κείμενο δύο παραδείγματα μεταφορικής/συνυποδηλωτικής χρήσης της γλώσσας.

5. Παραγωγή λόγου

Ο συγγραφέας διαπιστώνει ότι χάθηκε η γοητεία της βραδύτητας κι εσείς εκπροσωπώντας την γενιά της τεχνοφρενίτιδας καλείστε α) να αναδείξετε την γοητεία της ταχύτητας σε όποιους τομείς της ζωής του σύγχρονου ανθρώπου την εντοπίζετε και β) να προσδιορίσετε τους παράγοντες που επιταχύνουν τους ήδη φρενήρεις ρυθμούς της ζωής του.  Το  κείμενό σας θα δημοσιευτεί σε ιστοσελίδα που φιλοξενεί απόψεις – προβληματισμούς των νέων.  (300 λέξεις)