ΙΣΟΤΗΤΑ ΦΥΛΩΝ, ΕΜΦΥΛΑ - ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΑ - ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΠΟ ΤΘΔΔ

 

 

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β΄ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΝΟΤΗΤΑ : Στερεοτυπικές αντιλήψεις, έμφυλα στερεότυπα, ρατσισμός

Επιλογή θέματος 35814 από ΤΘΔΔ

Προσθήκη 2^ου και 3^ου θέματος

Κείμενο 1

Ζούμε στη χώρα όπου η γυναίκα είναι «η κεφαλή της οικογένειας» επειδή τρέφει όλο το σπίτι

Το παρακάτω κείμενο, που παρατίθεται ελαφρώς διασκευασμένο, συντάχθηκε από τη Θάλεια Ματίκα και δημοσιεύτηκε στις 5 Ιανουαρίου 2022 στον ενημερωτικό ιστότοπο www.news247.gr, στο πλαίσιο της συμμετοχής της ηθοποιού στο αφιέρωμα του NEWS 24/7 με τίτλο «Η Ελλάδα στο μέλλον». Στο κείμενο αυτό η συντάκτρια γράφει για τη γυναίκα στην Ελλάδα του 2022 μετά το ξέσπασμα του MeToo1 και εν μέσω μιας ευρύτερης συζήτησης περί γυναικοκτονιών στη χώρα μας.

   

Δεν θα μπορούσα να μιλήσω για το 2022 χωρίς να το δω ως μια χρονική συνέχεια του 2021. Πρόκειται για έναν χρόνο που συνεχίζουμε να βιώνουμε κάτι πρωτόγνωρο. Δεν μιλάμε για φυσιολογικές χρονιές, μιλάμε για χρονιές πανδημίας. [...]

Ως γυναίκα αυτό που σίγουρα θέλω και πρέπει να σχολιάσω για το 2021 σε σχέση με άλλα έτη είναι ότι συνέβησαν δύο διαφορετικά γεγονότα που έχουν να κάνουν με το φύλο μου: Το πρώτο είναι η έλευση του MeToo στην Ελλάδα (έστω και εάν έγινε αργοπορημένα) και το δεύτερο είναι τα συσσωρευμένα περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας και γυναικοκτονιών. [...] Η ατζέντα βέβαια έχει ανοίξει πια όσον αφορά στη βία εναντίον των ανθρώπων: Εάν κάποια γυναίκα καταγγείλει ένα συμβάν, πλέον υπάρχει ένα σύστημα που λειτουργεί (και το οποίο μέχρι πρότινος δεν φαινόταν να λειτουργεί) στη χώρα μας. [...]

Ως προς την έξαρση της βίας κατά των γυναικών στην Ελλάδα, πιστεύω ότι ίσως έχει να κάνει και με τον εγκλεισμό της καραντίνας. Κυκλοφορώντας στην Αθήνα, την πόλη μου, παρατηρώ ότι ο κόσμος δεν είναι καλά: Υπάρχει μια τρομερή ψυχολογική πίεση σε όλους, η οποία αποτελεί ένα ακόμη κόστος που θα μας αφήσει πίσω η ιστορία με τον κορονοϊό. Όταν υπάρχει αυτή η ψυχολογική πίεση, βλέπουμε τις βίαιες συμπεριφορές να πληθαίνουν – δεν είναι τυχαίο ότι σημειώνεται μια γυναικοκτονία κάθε μήνα. Η πατριαρχική νοοτροπία δεν έχει φύγει από την Ελλάδα, παραμένουμε μια πατριαρχική κοινωνία που μένει πίσω σε πάρα πολλά ζητήματα σε σχέση με τη Δύση, στην οποία θέλουμε να ανήκουμε. [...]

Δεν βλέπω επομένως ότι το 2022 θα είναι καλό για την Ελληνίδα γυναίκα, δεδομένου ότι ακολουθεί το 2021. Όταν παραμένουμε στη δίνη του κορονοϊού και σε όλα αυτά τα κατώτερα ένστικτα του ανθρώπου που έρχονται στην επιφάνεια, πώς μπορώ να δω μια αχτίδα φωτός που θα αφορά στην αλλαγή της θέσης της γυναίκας; Το βασικότερο που μπορώ να σκεφτώ για τη μικρή χώρα μας των 10 εκατομμυρίων είναι ότι πρέπει να γίνει αλλαγή της ατζέντας στα σπίτια μας, όπου μεγαλώνουν τα κορίτσια και τα αγόρια. Όταν ένας άντρας λέει «η γυναίκα είναι η κεφαλή της οικογένειας γιατί εκείνη αναλαμβάνει και τρέφει όλο το σπίτι» είναι τόσο ρατσιστικό και όμως θεωρείται φυσιολογικό. Ξαφνικά η γυναίκα, λόγω φύλου, έχει επωμιστεί τις δουλειές του σπιτιού και την οργάνωσή του, κάτι που είναι καθαρή εργασία που θα έπρεπε να πληρώνεται.

Θέλω να μεγαλώσουν οι κόρες μας ξέροντας ότι δεν έχουν καμία υποχρέωση τέτοιου είδους ή ρόλο. Δεν ξέρω ποιος μοίρασε τους ρόλους αυτούς κάποτε... Και φυσικά θέλω να μεγαλώσουν οι γιοι μας μαθαίνοντας πώς να συμπεριφέρονται στο γυναικείο φύλο και να το εκτιμούν.

1MeToo: Κοινωνικό κίνημα ενάντια σε κάθε μορφή κακοποίησης, παρενόχλησης και ευρύτερης βίας σε ανηλίκους ή ενηλίκους, που προτρέπει τον κόσμο να δημοσιοποιεί τέτοια περιστατικά στα κοινωνικά δίκτυα.

 

Κείμενο 2

Ο Ανήφορος

Το παρακάτω κείμενο αποτελεί απόσπασμα από το ομώνυμο μυθιστόρημα του Νίκου Καζαντζάκη (1883-1957), το οποίο γράφτηκε το 1946 και κυκλοφόρησε για πρώτη φορά 76 χρόνια μετά, ανήμερα της επετείου θανάτου του συγγραφέως, στις 26 Οκτωβρίου 2022. Η υπόθεση μάς μεταφέρει στο τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Ο Κοσμάς, ήρωας της ιστορίας, έπειτα από απουσία είκοσι χρόνων και μετά από την ενεργή συμμετοχή του στον πόλεμο, επιστρέφει στην πατρίδα του την Κρήτη μόλις μερικές μέρες μετά τον θάνατο του πατέρα του, φέρνοντας μαζί του τη Νοεμή, την Εβραία γυναίκα του.

Ο άντρας έσκυψε στην κοπέλα.

– Σε παρακαλώ, της είπε σιγά, τώρα που θα μπεις στο πατρικό μου σπίτι, βάστα την καρδιά σου, μην τρομάξεις. Σκέψου πως είμαι μαζί σου, πάντα. Η μητέρα μου είναι μια άγια γυναίκα, θα σε αγαπήσει· [...]

Χτύπησε. [...] Η πόρτα άνοιξε, μια γριούλα πρόβαλε, κάτασπρη, εξαντλημένη, λιωμένη, ντυμένη κατάμαυρα. Μόλις είδε τον άντρα, έσυρε φωνή:

– Παιδί μου! κι άνοιξε την αγκάλη. [...]

Άξαφνα, ως μιλούσε, είδε την κοπέλα να στέκει στην αυλή, στον παραστάτη της οξώπορτας.

– Είναι...; ρώτησε η μάνα σιγά.

– Ναι, η γυναίκα μου...

Η αδερφή έστρεψε το πρόσωπο πέρα, με αναγούλα· η μάνα ζύγωσε το γιο:

– Γιατί την πήρες; ρώτησε σιγά. Θα μολέψει2 το αίμα. Οβραία.

2 μολεύω: μολύνω κάποιον ή κάτι· μιαίνω.

– Είναι μεγάλη ψυχή. Σε αυτή χρωστώ τη ζωή μου. Αν έλειπε, θα ’χα πεθάνει. Άλλη χαρά δεν έχω. Αγάπα τη, μητέρα. Και συ, Μαρία... είπε και στράφηκε στην αδερφή του.

Μα αυτή είχε γλιστρήσει μέσα να ετοιμάσει τον καφέ.

– Είναι Οβραία... ξανάπε η μάνα. Μα αφού τη θέλεις... Ένα μονάχα φοβούμαι... – Τι;

– Μην την πνίξει.

– Ποιος;

Η μάνα δεν αποκρίθηκε· στράφηκε, κοίταξε κατά το αναμμένο καντήλι. Ο Κοσμάς κατάλαβε, ακούμπησε στον τοίχο. Σιγή. Ήξεραν κι οι δυο πως σαράντα μέρες η ψυχή δε φεύγει από το σπίτι, τρογυρίζει στην αυλή, ανεβοκατεβαίνει τις σκάλες, μανταλώνει τη νύχτα την πόρτα, κάθεται δίπλα στο καντήλι και κοιτάζει κι ακούει τα πάντα. Ο γέρος τού μήνυσε ως έμαθε πως παντρεύτηκε Οβραία: «Όσο ζω να μην πατήσεις στην Κρήτη!» Και τώρα είναι μονάχα δέκα μέρες που πέθανε.

ΘΕΜΑΤΑ

ΘΕΜΑ 1 (35 μονάδες)

1. Το Κείμενο 1 δημοσιεύτηκε στις αρχές Ιανουαρίου του 2022. Ποια πρόβλεψη κάνει η συντάκτρια για τη νέα αυτή χρονιά ως προς τη θέση της Ελληνίδας γυναίκας μέσα στην κοινωνία και ποια λύση προτείνει; Να αποδώσετε τις απόψεις της περιληπτικά σε 70-80 λέξεις.  Μονάδες 10

2. Στο Κείμενο 1 και ειδικότερα στην τρίτη παράγραφο η συντάκτρια έχει χρησιμοποιήσει ως τεχνική ανάπτυξης την αιτιολόγηση. Ποια είναι η θέση που διατυπώνει (μονάδες 4) και ποια συλλογιστική πορεία ακολουθεί, δηλαδή σε ποια δεδομένα βασίζεται, για να την αιτιολογήσει / τεκμηριώσει (μονάδες 6). Μονάδες 10

3. Να ερμηνεύσεις τη χρήση του α΄ ενικού και του α΄ πληθυντικού προσώπου στην πρώτη και στην τελευταία παράγραφο του Κειμένου 1 με βάση το περιεχόμενό του (μονάδες 10). Πώς η παρουσία των προσώπων αυτών στο κείμενο επηρεάζει το ύφος του; (μονάδες 5) Μονάδες 15

 

ΘΕΜΑ 2

Στο κείμενο 1 η συντάκτρια αναφέρει ότι «Η πατριαρχική νοοτροπία δεν έχει φύγει από την Ελλάδα».

α) Συμφωνείτε ή διαφωνείτε με την παραπάνω άποψη; Να διατυπώσετε τεκμηριωμένα την απάντησή σας.

β) Εσείς, ως νέα γενιά,   με ποιους τρόπους μπορείτε να συμβάλλετε έμπρακτα στην επίτευξη της ισότητας των φύλων;

Να αξιοποιήστε δημιουργικά τα κείμενα αναφοράς 1 και 2 , σε ένα άρθρο που θα δημοσιευτεί στη σχολική σας εφημερίδα (300 – 350 λέξεις).  

Μονάδες 30

ΘΕΜΑ 3

Στο απόσπασμα του κειμένου 2 που σας δόθηκε, παρουσιάζεται ένας διάλογος μεταξύ των μελών της οικογένειας. Για ποιο λόγο χρησιμοποιείται από τον αφηγητή σε σχέση με το περιεχόμενο και ποιο επικοινωνιακό αποτέλεσμα δημιουργεί;

Μονάδες 20

Ο διάλογος στα αφηγηματικά λογοτεχνικά κείμενα

Στα αφηγηματικά λογοτεχνικά κείμενα (διήγημα, μυθιστόρημα κτλ.) ο συγγραφέας δεν περιορίζεται στην περιγραφή των γεγονότων, αλλά συχνά τα παρουσιάζει να ξετυλίγονται μπροστά μας. Στην προσπάθειά του αυτή ο συγγραφέας χρησιμοποιεί το μονόλογο και το διάλογο, που αποτελούν τα βασικά μέσα, για να πετύχει την αναπαράσταση των γεγονότων (δραματικότητα) και να προσδώσει ζωντάνια στην αφήγηση. Ο διάλογος συντελεί στην εξέλιξη της δράσης κάθε φορά και στη διαγραφή των χαρακτήρων.

Επίσης, στον διάλογο ενσωματώνονται προκειμένου να αποδοθεί ο προφορικός λόγος παραγλωσσικά (π.χ. τόνος φωνής, ένταση, χροιά) και εξωγλωσσικά (π.χ. εκφράσεις προσώπου, χειρονομίες, στάση σώματος) γνωρίσματά του. Αυτό επιτυγχάνεται καθώς στο διάλογο αποτυπώνονται με φυσικότητα και αυθεντικότητα τα λόγια των προσώπων, όπως αυτά θα διατυπώνονταν στην προφορική επικοινωνία (πχ. γλωσσικοί ιδιωματισμοί, λαϊκές ,αργκό εκφράσεις) κερδίζοντας σε πειστικότητα και παραστατικότητα. Ο διάλογος μιμείται την καθημερινή ομιλία και μεταφέρει τον αυθορμητισμό, τις διακοπές, τις παύσεις, τις αντιδράσεις και την προφορική ροή του λόγου.  Η χρήση σημείων στίξης και επιφωνημάτων (πχ. τα θαυμαστικά, οι παύλες, τα αποσιωπητικά) αποτυπώνουν λεκτικά τη συναισθηματική κατάσταση ,τις ψυχολογικές διαθέσεις των προσώπων, ενισχύουν την προφορικότητα και τη ρεαλιστικότερη απόδοση των χαρακτήρων, προσδίδοντας ζωντάνια και αμεσότητα στο κείμενο.

Η φυσικότητα στο διάλογο

Η φυσικότητα (το να ηχεί δηλαδή ο διάλογος σαν πραγματικός) αποτελεί μία από τις κύριες αρετές ενός διαλόγου σε γραπτό κείμενο. Για να δώσει ο συγγραφέας φυσικότητα στο λόγο των ηρώων του, χρησιμοποιεί στο διάλογό τους κάποια από τα γνωρίσματα του προφορικού λόγου, π.χ. σύντομες ή μισοτελειωμένες φράσεις, παύσεις, κτλ. Παράλληλα προσέχει ώστε η ιδιόλεκτος κάθε προσώπου να παρουσιάζει συνέπεια με όλα τα άλλα γνωρίσματά του, δηλαδή την κοινωνική του προέλευση, το χαρακτήρα του κτλ.

 

ΘΕΜΑ 4 Ποια στάση κρατούν τα μέλη της οικογένειας του Κοσμά απέναντι στη Νοεμή, την κοπέλα του αποσπάσματος, και γιατί; Πώς θα ένιωθες αν ήσουν στη θέση της; Να αναπτύξεις την απάντησή σου σε 100-150 λέξεις. Μονάδες 15

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ 2025

 

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ
ΚΕΙΜΕΝΟ 1 [Δημιουργικότητα]
             Η δημιουργικότητα νοείται ως μια διαδικασία, η οποία οδηγεί σε κάποια μορφή δημιουργικής παραγωγής και χαρακτηρίζεται από πρωτοτυπία και αποτελεσματικότητα, ενώ μπορεί να συνδυάζει ιδέες ή υλικά με νέους τρόπους. Συνδέεται άμεσα με τη φαντασία, την καινοτομία, την επίλυση προβλημάτων και την αποκλίνουσα σκέψη, αλλά η πολύπλευρη φύση της καθιστά δύσκολο το εγχείρημα να την ορίσει κάποιος.
         Μπορεί κανείς να πει ότι η επίλυση προβλημάτων, η εξεύρεση λύσεων και η παροχή πολύτιμης εργασίας μέσω της φαντασίας, της πρωτοτυπίας και της ευχέρειας απαιτούν δημιουργικό νου. Η αξία της δημιουργικότητας είναι πολιτιστικά, κοινωνικά αλλά και οικονομικά αδιαμφισβήτητη, εξ ου και η ένταξή της στους γενικούς εκπαιδευτικούς στόχους παγκοσμίως.
         Η δυναμική σχέση της εκπαίδευσης μέσω των τεχνών με τη δημιουργικότητα έχει επιβεβαιωθεί ερευνητικά. Η συμμετοχή των παιδιών σε καλλιτεχνικές δράσεις ενισχύει την καλλιέργεια της αποκλίνουσας σκέψης τους. Στο ίδιο πνεύμα, εντοπίζεται ισχυρή σχέση ανάμεσα στην ενασχόληση με τις τέχνες και στην ανάπτυξη της φαντασίας, την κατανόηση σύνθετων εννοιών και την ανάληψη πρωτοβουλιών για την εξεύρεση λύσεων σε προβληματικές καταστάσεις. Σε ένα πολύτεχνο εργαστήρι, το παιχνίδι με τις μορφές εξασφαλίζει μοναδικές πολυαισθητηριακές εμπειρίες μάθησης και ζωής για το μικρό παιδί. Στο παιδί που πειραματίζεται με τις μορφές στο παιχνίδι του, εξασφαλίζονται ευκαιρίες να ανακαλύψει και να εκφράσει συναισθήματα, αγωνίες και σκέψεις. Ταυτόχρονα, η ίδια εμπειρία παρέχει τη δυνατότητα ειδικά στο μικρό παιδί να καθρεφτιστεί στο δημιούργημά του, να νιώσει την ιδιαιτερότητα και τη μοναδικότητα του προσώπου του και να αναπτυχθεί.
[Αντώνης Λενακάκης, Τέχνες-διαδίκτυο-δημιουργικότητα, ΤΕΠΑΕ ΑΠΘ, 2024, ePublishing: Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης, απόσπασμα ελαφρώς διασκευασμένο για τις ανάγκες της εξέτασης].
 
ΚΕΙΜΕΝΟ 2   Η δημιουργικότητα αρχίζει από την κούνια
          Αν νομίζετε πως η ικανότητα να κάνει κάποιος σύνθετες σκέψεις αφορά μόνο τους ενηλίκους, κάνετε λάθος. Κι αυτό διότι επιστήμονες του Πανεπιστημίου του Μπέρμιγχαμ και του Πανεπιστημίου Κεντρικής Ευρώπης στην Αυστρία (CEU), έπειτα από σχετική έρευνα, διαπίστωσαν πως η δημιουργική σκέψη ξεκινά από την… κούνια. Όπως συγκεκριμένα προέκυψε από τη μελέτη τους που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό «PNAS», τα βρέφη ηλικίας έως 12 μηνών όχι μόνο είναι ικανά για δημιουργική σκέψη πολύ πριν αρχίσουν να μιλάνε, αλλά και αυτού του είδους η σκέψη είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη της γλωσσικής τους ικανότητας.
         Όπως εξήγησε η επικεφαλής της μελέτης, νευροεπιστήμονας με ειδίκευση στη βρεφική και πρώιμη παιδική ηλικία Δρ. Μπάρμπαρα Πομιεχόφσκα, στόχος της ερευνητικής της ομάδας ήταν να ανακαλύψει την «πηγή» της ανθρώπινης δημιουργικότητας και της παραγωγικής σκέψης. «Η ανθρώπινη ευφυία και δημιουργικότητα βασίζονται στη συνδυαστική σκέψη ή στην ικανότητα σχηματισμού εντελώς νέων σκέψεων, συνδυάζοντάς τες με υπάρχουσες (γνωστές) έννοιες και ιδέες. Η δημιουργικότητα των ανθρώπων δεν έχει όρια, μας πήγε στο φεγγάρι και μας επέτρεψε να θεραπεύσουμε θανατηφόρες νόσους, αλλά δεν γνωρίζουμε ακόμα πότε και πώς προκύπτει αυτή η εντυπωσιακή ικανότητα συνδυασμού ιδεών και εφεύρεσης νέων πραγμάτων. Αυτή η έρευνα δείχνει ότι πρέπει να πάμε πίσω στην αρχή της γλωσσικής ανάπτυξης για να λύσουμε αυτό το παζλ».
          Σύμφωνα με τη δόκτορα Πομιεχόφσκα, η συγκεκριμένη μελέτη έδειξε πως η ανθρώπινη δημιουργικότητα είναι αρχέγονη και ξεκινά ήδη από τη βρεφική ηλικία. «Όταν μιλάμε για δημιουργικότητα, αναφερόμαστε συνήθως σε ανθρώπους που ασχολούνται με τις τέχνες, σε κάποιους εφευρέτες και γενικότερα σε ενηλίκους και μεγαλύτερα παιδιά που έχουν κάποιο ιδιαίτερο ταλέντο. Πολύ λίγοι άνθρωποι μπορούν να φανταστούν πως ένα μικρό ανθρωπάκι έχει ικανότητα για συνδυαστική σκέψη. Θα πρέπει, επομένως, να μελετήσουμε τις συνθήκες εκείνες που επηρεάζουν αρνητικά την ανάπτυξη των δημιουργικών γνωστικών ικανοτήτων του βρέφους. Και τώρα που γνωρίζουμε ότι αυτή η ικανότητα ξεκινά νωρίς, μπορούμε να εξετάσουμε όλους αυτούς τους βιολογικούς, κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες που μπορεί να την επηρεάσουν. Για παράδειγμα η φτώχεια, το ανθυγιεινό περιβάλλον διαβίωσης, το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο των γονιών, η έλλειψη κοινωνικής υποστήριξης και η κακή διατροφή είναι γνωστοί παράγοντες που επιδρούν στη γνωστική ανάπτυξη των παιδιών». [Άρθρο της Κέλλυς Φαναριώτη από το διαδίκτυο (tovima.gr), 13-08-2024, συντομευμένο και ελαφρώς διασκευασμένο για τις ανάγκες της εξέτασης].
 
 
ΚΕΙΜΕΝΟ 3 [Εξαίσια αστική μας κοινωνία]
         Ανεβαίνω στο γραφείο κι αμέσως ζαρώνει η καρδιά μου. Οι αγαπητοί μου συνάδελφοι καταφθάνουν λαχανιασμένοι. Κάθε πρωί μελετώ σχολαστικά την καλημέρα τους, το ύφος τους και τη ματιά τους. Δεν μπορώ να καταλάβω πώς έγινε και μαζεύτηκαν όλες οι μπαγιάτικες φάτσες πάνω στο δικό μου το κεφάλι. Εκείνο όμως που με απελπίζει περισσότερο είναι, πως το ίδιο σχεδόν συμβαίνει και σε όλα τα άλλα γραφεία. Αυτό το διαπίστωσα μόνος μου τελευταία, όταν πάνω στην αγανάκτησή μου, είπα ν’ αλλάξω και πάλι δουλειά, για να μην τους βλέπω όλη μέρα μπροστά μου. Κατόπι σκέφτηκα πως θα τους έχει αποξεράνει έτσι, σώμα και καρδιά, το πολύ διάβασμα, το κλείσιμο ή η βαθιά σκέψη. Σηκώθηκα και ξαναπήγα στις διάφορες μεγάλες σχολές για να τους δω νεαρούς και φρέσκους φρέσκους. Χώθηκα βέβαια στις αίθουσες των πρωτοετών. Εδώ, είπα, μέσα σ’ αυτό το φυτώριο, θα φανεί το πράγμα. Και όμως η εντύπωσή μου ήταν εξίσου αποκαρδιωτική· το επόμενο κύμα, δεν αποκλείεται, να είναι χειρότερο.
          Σκέφτομαι μήπως πρέπει ν’ αλλάξω επάγγελμα και όχι μονάχα γραφείο. Τώρα όμως είναι μάλλον αργά· ούτε τέχνη ξέρω, ούτε για να πάω μαθητευόμενος έχω την ηλικία και το κουράγιο, αλλά ούτε τα χαρτιά και τα κατάστιχα1 χωνεύω. Θα ήθελα, είναι αλήθεια, προ πολλού να ήμουν εργάτης· παράλληλα όμως να έχω αυτή την ίδια ψυχή, τις ίδιες γνώσεις και τα ίδια μυαλά.
1. κατάστιχα: λογιστικά βιβλία, βιβλία επαγγελματιών
[Γιώργος Ιωάννου, Για ένα φιλότιμο, εκδ. Κέδρος, 1980, απόσπασμα διασκευασμένο].
 
Α1. Να αποδώσετε συνοπτικά σε μία παράγραφο 70-80 λέξεων τις θέσεις της Μπάρμπαρα Πομιεχόφσκα στο Κείμενο 2 για την ανθρώπινη δημιουργικότητα. Μονάδες 20
Θέμα Β Β1. Να επαληθεύσετε ή να διαψεύσετε, με βάση το Κείμενο 1, τις παρακάτω περιόδους λόγου, γράφοντας στο τετράδιό σας, δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε περίοδο, τη λέξη Σωστό ή Λάθος (χωρίς αναφορά σε χωρία του κειμένου):
α. Ένα από τα χαρακτηριστικά της δημιουργικότητας είναι ότι αποφέρει αποτελέσματα.
 β. Ένας από τους στόχους της εκπαίδευσης, σε παγκόσμιο επίπεδο, είναι η καλλιέργεια της δημιουργικότητας.
 γ. Η σύνδεση της δημιουργικότητας με τις τέχνες στην εκπαίδευση δεν έχει ερευνηθεί.
δ. Η επαφή του παιδιού με τις τέχνες δυσχεραίνει την προσπάθειά του να επιλύσει προβλήματα.
ε. Το παιδί, μέσα από το δημιουργικό παιχνίδι, ανακαλύπτει τον εαυτό του. Μονάδες 15
 
Β2. Το Κείμενο 1 αποτελεί δείγμα επιστημονικού λόγου. Να εντοπίσετε δύο γλωσσικές επιλογές που το επιβεβαιώνουν (μονάδες 2) δίνοντας το αντίστοιχο χωρίο (μονάδες 2) και να αιτιολογήσετε την επιλογή σας (μονάδες 6). Μονάδες 10
 
Β3. α. Ποιο είναι το επικοινωνιακό αποτέλεσμα του τίτλου του Κειμένου 2 και πώς επιτυγχάνεται; (μονάδες 3)
β. «Θα πρέπει, επομένως, να μελετήσουμε τις συνθήκες εκείνες που επηρεάζουν αρνητικά την ανάπτυξη των δημιουργικών γνωστικών ικανοτήτων του βρέφους»: Να μεταφέρετε την περίοδο λόγου του Κειμένου 2 στην αντίθετη σύνταξη κάνοντας τις αναγκαίες μετατροπές (μονάδες 5) και να επισημάνετε δύο αλλαγές στο ύφος (μονάδες 2). Μονάδες 10
 
Γ1. Γιατί εμφανίζεται προβληματισμένος ο ήρωας του Κειμένου 3 και πώς εκδηλώνει τον προβληματισμό του; Να απαντήσετε αξιοποιώντας συνολικά τρεις (3) διαφορετικούς κειμενικούς δείκτες. Εσείς πώς θα αντιδρούσατε σε ανάλογη περίπτωση; (150-200 λέξεις) Μονάδες 15
 
Δ1. Τα Κείμενα 1 και 2 αναφέρονται στη δημιουργικότητα και τη σημασία της. Αξιοποιώντας δημιουργικά το περιεχόμενό τους, σε ένα άρθρο 350-400 λέξεων που θα αναρτήσετε στο προσωπικό σας ιστολόγιο, να αναφέρετε: α) τους λόγους για τους οποίους το σύγχρονο σχολείο οφείλει να καλλιεργεί τη δημιουργικότητα των μαθητών/ μαθητριών και β) τους τρόπους με τους οποίους εσείς επιλέγετε στην προσωπική σας ζωή να εκφράσετε τη δημιουργικότητά σας. Μονάδες 30
 
ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ
A1.  Θέσεις της Μπάρμπαρα Πομιεχόφσκα
1. Η ανθρώπινη δημιουργικότητα έχει ως βάση της τη συνδυαστική και παραγωγική σκέψη
2. Η δημιουργικότητα του ανθρώπου είναι απεριόριστη.
3. Η δημιουργικότητα σχετίζεται με το στάδιο της γλωσσικής ανάπτυξης.
4. Η δημιουργικότητα ξεκινά από τη βρεφική ηλικία.
5. Η δημιουργικότητα συνήθως συνδέεται με ενηλίκους και όχι με μικρά παιδιά.
6. Προτείνεται η μελέτη των ποικίλων ανασταλτικών παραγόντων ανάπτυξης της δημιουργικότητας.
(κάθε άξονας έπαιρνε 1,5μονάδα)
 
Β1. α. Σωστό, β. Σωστό, γ. Λάθος, δ. Λάθος, Ε. Σωστό

Β2. Αρκούν δυο από τις παρακάτω επιλογές με τα αντίστοιχα παραδείγματα  και τεκμηρίωση
Γ΄ ρηματικό πρόσωπο	η οποία οδηγεί σε κάποια μορφή, μπορεί να συνδυάζει ιδέες
ειδικοί όροι	αποκλίνουσα σκέψη, πολυαισθητηριακές εμπειρίες
οριστική έγκλιση	έχει επιβεβαιωθεί ερευνητικά, παρέχει τη δυνατότητα
επιστημική τροπικότητα	εξασφαλίζει, αδιαμφισβήτητα
παθητική σύνταξη	συνδέεται άμεσα με τη φαντασία, εντοπίζεται ισχυρή σχέση
ονοματοποίηση  αναφορική λειτουργία	ενασχόληση, ανάληψη, εξεύρεση
	νοείται ως μία διαδικασία, καθιστά δύσκολο το εγχείρημα

 

Τα στοιχεία διαμορφώνουν:
·        αντικειμενικότητα ύφους
·        αποστασιοποίηση
·        αξιοπιστία και εγκυρότητα πληροφοριών
·        πυκνότητα και συνθετότητα νοημάτων
·        αυξημένο βαθμό βεβαιότητας
·        σαφήνεια και ακρίβεια νοημάτων
 Είναι απαραίτητο οι μαθητές /μαθήτριες να συνδυάσουν τις γλωσσικές επιλογές με λειτουργία τους και με το νόημα του κάθε επιμέρους σημείου του κειμένου.
 
Β3. α. Ο τίτλος: προϊδεάζει για το περιεχόμενο του κειμένου, διεγείρει το ενδιαφέρον του αναγνώστη και τον κινητοποιεί να διαβάσει το κείμενο.
Το αποτέλεσμα επιτυγχάνεται με συνυποδηλωτική χρήση της γλώσσας / ποιητική λειτουργία της γλώσσας / χιούμορ / πρόκληση έκπληξης / προφορικότητα
 
β. Μεταφορά στην παθητική σύνταξη: «Θα πρέπει, επομένως, να μελετηθούν (από εμάς) οι συνθήκες εκείνες από τις οποίες επηρεάζεται αρνητικά η ανάπτυξη των δημιουργικών γνωστικών ικανοτήτων του βρέφους».
Το ύφος γίνεται   πιο επίσημο, αντικειμενικό, τυπικό / ουδέτερο / απρόσωπο / αποστασιοποιημένο, σύνθετο
(αρκούν δύο από τις παραπάνω επισημάνσεις)
Αν οι μαθητές / μαθήτριες αναφερθούν στην αλλαγή της έμφασης από το υποκείμενο στην ενέργεια του ρήματος, δεν θεωρείται λάθος, αλλά δεν αξιολογείται
 
Γ1. Ο ήρωας εμφανίζεται προβληματισμένος:
από τη στάση ή τη συμπεριφορά των συναδέλφων του / από το περιβάλλον της εργασίας του / από την προσωπική και επαγγελματική του αλλοτρίωση, μονοτονία, ρουτίνα / από την έλλειψη δημιουργικότητας, ανανέωσης, ενθουσιασμού.

Εκδηλώσεις προβληματισμού:απογοήτευση, απελπισία, αγανάκτηση, περίσκεψη, αναζήτηση, σκέψη για αλλαγή εργασίας και επαγγέλματος, αναζήτηση της ελπίδας σε νέους που φοιτούν σε ακαδημαϊκές σχολές, εναγώνια προσπάθεια επαναπροσδιορισμού της ταυτότητάς του

Ενδεικτικοί κειμενικοί δείκτες αρκούν τρεις):
εικόνες
μεταφορές
ειρωνεία, σαρκασμός
α' πρόσωπο / πρωτοπρόσωπη αφήγηση
εσωτερική εστίαση
εσωτερικός μονόλογος ευθύς λόγος
πολυσύνδετο σχήμα / συσσώρευση αρνήσεων
Οι μαθητές / μαθήτριες αναμένεται να συνδέσουν τους κειμενικούς δείκτες με τα αντίστοιχα χωρία και την ερμηνεία του κειμένου.
 
Δ1. Αναμένονται τα χαρακτηριστικά του κειμενικού είδους (άρθρο).
Για το α' ζητούμενο ενδεικτικά:
·  επιτυγχάνεται αποφόρτιση/σωματική υγεία/ευτυχία-αυτοεκπλήρωση
·  καλλιεργείται ευχάριστο κλίμα μάθησης
·  ενδυναμώνεται το ενδιαφέρον των μαθητών για το σχολείο
·  προλαμβάνονται φαινόμενα βίας/ επιθετικότητας
·  αναπτύσσονται οι νοητικές δεξιότητες/η κρίση του μαθητή-της μαθήτριας/ η συνδυαστική σκέψη/η φαντασία
·  καλλιεργούνται ικανότητες επίλυσης προβλημάτων -> δεξιότητες ενήλικης ζωής
·  προετοιμάζονται μελλοντικοί πολίτες υπεύθυνοι και ικανοί
·  αναπτύσσονται επαγγελματικές δεξιότητες/επαγγελματική ανέλιξη/επιχειρηματικότητα
·  προάγονται οι τέχνες και ο πολιτισμός.

Για το β' ζητούμενο αναμένεται αναφορά σε βιωματικές/προσωπικές εμπειρίες έκφρασης δημιουργικότητας σε διάφορες πτυχές της ζωής τους.

Στο δικό μας ΒΚ, προτάθηκαν τα εξής:
Ενασχόληση με:
τη ζωγραφική, τη μουσική, τη λογοτεχνία, το θέατρο, τις καλές τέχνες
τη μαγειρική
τον αθλητισμό
τις κατασκευές
τον κινηματογράφο, το βίντεο
τον προγραμματισμό,
τη ρομποτική κ.λπ.
Αξιολογούμε με άριστα την επαρκή τεκμηρίωση που συνδέει τις προσωπικές εμπειρίες με τη δημιουργικότητα.
Προτείνεται να θεωρούνται επαρκείς 2-3 αιτιολογημένες θέσεις για κάθε ζητούμενο.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ 

μια άλλη πρόταση για το Α1

Σύμφωνα με την Μ.Πομιεχόφσκα η ανθρώπινη δημιουργικότητα βασίζεται στην ικανότητα συνδυασμού  και παραγωγής νέων ιδεών και εννοιών. Είναι απεριόριστη, εντυπωσιακή ως προς τα αποτελέσματά της και συναφής με την απαρχή της γλωσσικής ανάπτυξης του ανθρώπου εκκινώντας από την βρεφική ηλικία. Κι ενώ οι περισσότεροι την συνδέουν με τους ενηλίκους και τις καλλιτεχνικές δεξιότητες που αυτοί έχουν, η Πομιεχόφσκα υποστηρίζει ότι  θα πρέπει η δημιουργικότητα να αναζητηθεί σε μικρές ηλικίες και να διερευνηθούν οι ανασταλτικοί για την ανάπτυξή της παράγοντες.

ΟΙ ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥ ΩΣ ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ ΣΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ 2023

Β3β. Η δεύτερη παράγραφος του Κειμένου 2 («Για την Κανόν…ξεπεράσουμε») οργανώνεται στη βάση της αντίθεσης. Να βρείτε τα δύο μέρη της αντίθεσης (μονάδες 2) και να εξηγήσετε πώς αυτή η επιλογή εξυπηρετεί τον σκοπό της Μπελίντα Κανόν. (μονάδες 2)

Για την Κανόν, αντιθέτως, ο φεμινισμός είναι ένα κίνημα χαρούμενο, «ένα κίνημα που ωθεί τις γυναίκες να αποκτήσουν περισσότερη ισχύ, να διεκδικούν την ισότητα με τους άνδρες. Όταν προτάσσουμε το φύλο ή το χρώμα του δέρματος ως ταυτότητα, επί της ουσίας επιμένουμε σε χαρακτηριστικά μας τα οποία δεν μπορούμε να αλλάξουμε. Οι “κλασικές” φεμινίστριες επιμένουμε στα χαρακτηριστικά που μπορούμε να αλλάξουμε, επιμένουμε στην ελευθερία, στη δυνατότητα να αλλάξουμε τα πράγματα. Αντιθέτως, ο νεοφεμινισμός και οι θεωρίες ταυτότητας φύλου επιμένουν σε ένα είδος ντετερμινισμού**, τον οποίο εμείς επιδιώκουμε να ξεπεράσουμε».

ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Μέρη αντίθεσης: «κλασικός» φεμινισμός ≠ νεοφεμινισμός

Η Μπελίντα Κανόν επιδιώκει να «φωτίσει», διασαφηνίσει τις δυο έννοιες αντιπαραβάλλοντας και συγκρίνοντας το περιεχόμενό τους. ώστε να αναδειχθούν οι μεταξύ τους διαφορές.

 

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2023

Στην τελευταία παράγραφο του Κειμένου 1 («Σημαντικοί γινόμαστε… πιο όμορφο») ο συγγραφέας χρησιμοποιεί μια αναλογία. Ποια είναι τα δύο μέρη της και τι επιτυγχάνει με αυτή; Μονάδες 10

 Σημαντικοί γινόμαστε μέσα από τις πράξεις μας και τη στάση ζωής μας, και όχι μέσα από κούφιες φιλοσοφίες, αόριστα και χαώδη ρητά. Ο σεβασμός είναι κόσμημα κι αυτό το κόσμημα μάθε να το φοράς και να το προσέχεις καθημερινά. Ίσως να είναι και το μόνο που σε κάνει πραγματικά πιο όμορφο…

ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

-  α' μέρος αναλογίας: κόσμημα, β' μέρος αναλογίας: σεβασμός// Ο συγγραφέας επιτυγχάνει να καταστήσει σαφές, εύληπτο, κατανοητό στον αναγνώστη το αίτημα για έμπρακτη εκδήλωση του σεβασμού, που πρέπει να μας χαρακτηρίζει σε όλες τις ανθρώπινες εκδηλώσεις.

- Προσδίδει στο κείμενο -με τον εικονοκλαστικό λόγο- παραστατικότητα και αισθητική αξία, καθιστώντας το ενδιαφέρον και ελκυστικό.

 

ΠΑΝ/ΚΕΣ 2024  ΠΡΟΘΕΣΗ + ΤΡΟΠΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥ

Πολύτιμες και ανεξίτηλες στη μνήμη στιγμές μπορούν να μας χαρίσουν πολλά και διαφορετικά πράγματα στη ζωή. Ένα από αυτά είναι και τα ταξίδια. Η αξία των ταξιδιών είναι από κάθε άποψη ανεκτίμητη. Κι αυτό, γιατί τα ταξίδια έχουν το μοναδικό χάρισμα να συνδυάζουν όλα αυτά τα συστατικά στοιχεία που χρειάζεται πραγματικά ο άνθρωπος προκειμένου να εξελιχθεί πνευματικά και ψυχικά, να ολοκληρωθεί και τελικά να ευτυχήσει. Πνευματικές κατακτήσεις για όσους «ορέγονται φύσει του ειδέναι»**, απεριόριστη ψυχαγωγία, αλλά και ψυχική και σωματική υγεία είναι τα οφέλη που μπορεί κανείς να αποκομίσει από ένα απλό ταξίδι.

α. Ποια είναι η πρόθεση της συντάκτριας στη δεύτερη παράγραφο του Κειμένου 1 «Πολύτιμες…ένα απλό ταξίδι» (μονάδες 2) και πώς ο τρόπος με τον οποίο την αναπτύσσει, εξυπηρετεί την πρόθεσή της αυτή; (μονάδες 3)

Προκειμένου να αποδείξει τη θέση της, χρησιμοποιεί αιτιολόγηση, αναφέροντας ότι τα ταξίδια έχουν ανεκτίμητη αξία, επειδή οδηγούν τον άνθρωπο στη σωματική ευεξία, στην ψυχοπνευματική ολοκλήρωση και ευτυχία (απαραίτητη η σύνδεση με το κείμενο: «κι αυτό, γιατί... ένα από ταξίδι») (μονάδες 3)

 

ΟΙ ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥ ΣΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΑΝΤΙΘΕΣΗ 26524

«Σήμερα βιώνουμε μια κρίση ευρέος φάσματος και διεθνούς κλίμακας. Δεν μιλώ για την παγκόσμια οικονομική κρίση που ξεκίνησε το 2008. Μιλώ για μια κρίση που περνά απαρατήρητη, η οποία, όμως, μακροπρόθεσμα μπορεί να αποβεί πολύ πιο επικίνδυνη για το μέλλον της δημοκρατίας: μια πλανητική κρίση παιδείας»

Η συντάκτρια του Κειμένου 1 προβάλλει αντιθετικά στην 1^η παράγραφο την παγκόσμια οικονομική κρίση ( 1^ο μέλος αντίθεσης) και την πλανητική κρίση της παιδείας (2^ο μέλος αντίθεσης). Ο λόγος που το κάνει αυτό είναι, για να τονίσει πως όλοι ενδιαφέρονται για την επίλυση της οικονομικής κρίσης, ενώ έχει παραμεληθεί η κρίση της παιδείας. Από αυτή τη σύγκριση προκύπτει πως η κρίση στην παιδεία είναι σοβαρότερη, δημιουργεί πολλαπλά προβλήματα και επιδρά αρνητικά στο δημοκρατικό πολίτευμα. Παράλληλα, με την αντίθεση πετυχαίνει να τονίσει το θέμα του άρθρου, την κρίση της παιδείας (δεύτερο σκέλος αντίθεσης) και να εισαγάγει τον αναγνώστη στο θέμα (στόχος της εισαγωγικής παραγράφου).

 

15202 ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ

 Ποια θέση διατυπώνει ο συγγραφέας του Κειμένου 1 στη δεύτερη παράγραφο και με ποιον τρόπο

την αναπτύσσει;

Η Ιστορία δεν πάει διακοπές, αφού στην πραγματικότητα, ο Αύγουστος έχει διαχρονικά το ίδιο μερίδιο σε βαρυσήμαντα γεγονότα όσο κάθε άλλος μήνας - ίσως μάλιστα μεγαλύτερο. Με τον ερχομό ενός Αύγουστου άρχισε ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος και τις τελευταίες ημέρες ενός άλλου Αύγουστου στήθηκε το σκηνικό για την έναρξη του Δεύτερου. Αύγουστο μήνα ισοπέδωσαν οι ατομικές βόμβες τη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι. Για να μην αναφέρουμε τις φυσικές καταστροφές, τις εξοντωτικές επιδημίες, τα πολύνεκρα δυστυχήματα, που ούτε αυτά κάνουν διακοπές τον Αύγουστο. Αύγουστο εξάλλου διεξάγονται κατά κανόνα οι Ολυμπιακοί Αγώνες, που αναγνωρίζονται ως το μείζον διεθνές γεγονός.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Η θέση που διατυπώνει ο συγγραφέας είναι ότι τον μήνα Αύγουστο συμβαίνουν σημαντικά γεγονότα. Χρησιμοποιεί ως τρόπο ανάπτυξης τα παραδείγματα από την ιστορία και την επικαιρότητα. Ειδικότερα αναφέρει τον Α ́ και Β ́Παγκόσμιο Πόλεμο, τις ατομικές βόμβες στη Χιροσίμα και στο Ναγκασάκι, τις φυσικές καταστροφές, τις επιδημίες, τα δυστυχήματα και τους Ολυμπιακούς Αγώνες. Με αυτό τον τρόπο τεκμηριώνεται η αρχική του θέση.

 

15237 ΔΙΑΙΡΕΣΗ

Στην τελευταία παράγραφο του Κειμένου 1 ο συγγραφέας επιλέγει την τεχνική της διαίρεσης, για να οργανώσει τον λόγο του. Ποια είναι τα δύο σκέλη της διαίρεσης (μονάδες 4), ποιο είναι το κριτήριο με το οποίο αυτή γίνεται (μονάδες 2) και ποια θέση αποδεικνύει με αυτό τον τρόπο (μονάδες 4);

Ο κίνδυνος της δημιουργίας μιας κοινωνίας στην οποία θα υπάρχουν πολλές διακριτές κατηγορίες πολιτών είναι υπαρκτός. Ο νέος διαχωρισμός, εκτός των άλλων, θα γίνει με κριτήριο τη δυνατότητα πρόσβασής τους στις νέες τεχνολογικές και επικοινωνιακές εφαρμογές. Στην πρώτη ομάδα θα ενταχθούν τα άτομα υψηλού μορφωτικού επιπέδου, καθώς αυτά χαρακτηρίζονται από την εξοικείωσή τους σε μεγάλο βαθμό με τα νέα τεχνολογικά εργαλεία και τις σύγχρονες εφαρμογές που τα συνοδεύουν. Σε μια δεύτερη ομάδα θα σωρευτούν τμήματα του πληθυσμού τα οποία θα χαρακτηρίζονται από χαμηλά γνωστικά προσόντα και την αδυναμία προσαρμογής τους στις επερχόμενες αλλαγές, με πιθανό κίνδυνο να βρεθούν στο περιθώριο με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Ευάλωτες πληθυσμιακές ομάδες, όπως λόγου χάρη η τρίτη ηλικία, αλλά και τ’ ασθενή στρώματα με χαμηλά γνωστικά προσόντα και δεξιότητες είναι πιθανό να πληγούν ιδιαίτερα από την έλευση της κοινωνίας της πληροφορίας.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ Σκέλη της διαίρεσης:

 άτομα υψηλού μορφωτικού επιπέδου, καθώς αυτά χαρακτηρίζονται από την εξοικείωσή τους σε μεγάλο βαθμό με τα νέα τεχνολογικά εργαλεία και τις σύγχρονες εφαρμογές που τα συνοδεύουν.

 τμήματα του πληθυσμού (Ευάλωτες πληθυσμιακές ομάδες, ασθενή στρώματα) τα οποία θα χαρακτηρίζονται από χαμηλά γνωστικά προσόντα και την αδυναμία προσαρμογής τους στις επερχόμενες αλλαγές, με πιθανό κίνδυνο να βρεθούν στο περιθώριο

Κριτήριο διαίρεσης: η δυνατότητα πρόσβασης των πολιτών στις νέες τεχνολογικές και επικοινωνιακές εφαρμογές.

Η επιλογή του συγγραφέα να διακρίνει σε δύο ομάδες τους πολίτες, αυτούς που θα έχουν πρόσβαση και άνεση στη χρήση των νέων τεχνολογικών μέσων και σε αυτούς που θα αποκλειστούν από αυτήν, αποσαφηνίζει την κύρια θέση του, ότι η κοινωνία της πληροφορίας θα καθορίσει την επερχόμενη πραγματικότητα και επιφυλάσσει σαρωτικές αλλαγές στη ζωή του ανθρώπου ως πολίτη.

 

15264 ΔΙΑΙΡΕΣΗ

Στην πρώτη παράγραφο του Κειμένου 1 ο συγγραφέας οργανώνει τα νοήματα με τη μέθοδο της διαίρεσης. Ποια είναι τα μέλη της διαίρεσης και σε ποια σχέση βρίσκονται μεταξύ τους;

Υπάρχουν πολλές απόψεις για τη δημοσιογραφία. Οι μεν την αποκαλούν «λειτούργημα», εφόσον χωρίς ενημερωμένους πολίτες δεν υπάρχει σωστή δημοκρατία. Άλλοι ακούν τη λέξη και γελάνε. Πάντως ο όρος περιλαμβάνει μιαν υπερβολή: ο Τύπος είναι και επιχείρηση και ο δημοσιογράφος είναι και εργαζόμενος, όπως όλοι οι άλλοι. Ορισμένοι δημοσιογράφοι, εκδότες ή ιδιοκτήτες ηλεκτρονικών ΜΜΕ, ό,τι κι αν λένε επισήμως, ενδιαφέρονται για τη δημοσιογραφία όπως θα ενδιαφέρονταν για την παραγωγή παπουτσιών. Το ζητούμενο είναι γι’ αυτούς μόνον το άμεσο κέρδος που αποδίδει μια καλή επιχείρηση ή το έμμεσο που απορρέει από την επιρροή που ορισμένοι παράγοντες αποκτούν. Το αποστομωτικό επιχείρημα ενός ιδιαίτερα ειδεχθούς ραδιοτηλεοπτικού «αστέρα», πρωταγωνιστή αθλιοτήτων, ήταν ότι κέρδιζε (προ δεκαετίας) 1 δισ. τον χρόνο. Βεβαίως, δεν έχουν χαθεί το πάθος, το μεράκι, η θέληση συμμετοχής στα κοινά. Υπάρχουν. Το γνωρίζω. Τα συναντώ. [...]

ΑΠΑΝΤΗΣΗ Μέλη της διαίρεσης:

οι απόψεις για τη δημοσιογραφία διακρίνονται σε:

- αυτές που τη θεωρούν «λειτούργημα», γιατί υπηρετεί το δημοκρατικό πολίτευμα και συμβαδίζει με το πάθος, το μεράκι και τη θέληση συμμετοχής στα κοινά,

- αυτές που θεωρούν ότι είναι επάγγελμα καθαρά κερδοσκοπικό, αφού οι δημοσιογράφοι ενδιαφέρονται μόνο για το «άμεσο» ή «έμμεσο» κέρδος.

Σχέση μελών της διαίρεσης: αντιθετική (σε δεοντολογικό, ιδεολογικό και ηθικό επίπεδο).

 

15335  ΑΝΤΙΘΕΣΗ

 Ανάμεσα στη δεύτερη και στην τρίτη παράγραφο του Κειμένου 1 παρατηρείται το κειμενικό σχήμα της αντίθεσης. Να εντοπίσεις τα δύο μέρη της (μονάδες 4) και να εξηγήσεις ποιους σκοπούς εξυπηρετεί αυτή η επιλογή του πομπού(μονάδες 6).

Όλα αυτά για μια απλή φαινομενικά διαδικασία: κάτι νέο, κάτι καινούργιο και ενδιαφέρον συμβαίνει και οι εργάτες του λόγου, που υπηρετούν τον δήμο, τον λαό, τον κόσμο, αναλαμβάνουν να το μεταδώσουν, να το κάνουν κοινό κτήμα με κάθε μορφή και σύγχρονο πια μέσο.

Όμως, από το ίδιο το γεγονός, το συμβάν, την είδηση, μέχρι αυτό που διαβάζουμε, ακούμε ή βλέπουμε, μεσολαβούν άνθρωποι, απόψεις, μηχανισμοί, συσκευές, φίλτρα, ιδεολογίες, συμφέροντα, ζωή και θάνατος ακόμη μερικές φορές, μακρόχρονες και περίπλοκες διαδικασίες, έστω και αν κάποιες ειδήσεις τις μαθαίνουμε λίγα μόλις λεπτά μετά τη γέννησή τους.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ  Η αντίθεση που παρατηρείται ανάμεσα στη δεύτερη και στην τρίτη παράγραφο τουΚειμένου 1 οργανώνεται στη βάση της ροής της είδησης και έχει ως μέλη της:

• «μια απλή φαινομενικά διαδικασία»: Στη δεύτερη παράγραφο γίνεται αναφορά στο γεγονός ότι εκ πρώτης όψεως φαίνεται μια απλή διαδικασία.

• «μεσολαβούν ... μερικές φορές, μακρόχρονες και περίπλοκες διαδικασίες»: Στην τρίτη παράγραφο τονίζεται ότι με όλους τους παράγοντες, κυρίως αθέατους, που μεσολαβούν η ροή της είδησης δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί σε καμιά περίπτωση ως απλή διαδικασία.

• Η αντιθετική σχέση των δύο παραγράφων αποτυπώνεται με την επιλογή της λέξης «όμως» στην αρχή της τρίτης παραγράφου, αντιθετικού συνδέσμου με τον οποίο επιτυγχάνεται η γλωσσική συνοχή του λόγου.

Με την αντιθετική οργάνωση:

• εξασφαλίζεται η αλληλουχία των νοημάτων (συνεκτικότητα) ανάμεσα στις δύο παραγράφους,

 

15376 ΑΝΤΙΘΕΣΗ

Στην 1η παράγραφο του Κειμένου 1 εντοπίζουμε την οργάνωση του λόγου με τη μέθοδο της αντίθεσης. Να εντοπίσεις τα δύο σκέλη της (μονάδες 6) και να δικαιολογήσεις την επιλογή του συγγραφέα (μονάδες 4).

[…] Πρέπει να ενεργοποιούμε τον σκεπτικισμό μας εκεί που χρειάζεται, όταν δηλαδή έχουμε συγκεκριμένους λόγους να αμφιβάλλουμε για την ειλικρίνεια πολιτικών και μέσων ενημέρωσης και όχι να αντιμετωπίζουμε τα πάντα με την ίδια καχυποψία. […] Όταν έχουμε λόγους να πιστεύουμε πως κάποιος πολιτικός είναι διεφθαρμένος, ή πως κάποια εφημερίδα ή ιστοσελίδα παραπληροφορεί με κάποιο απώτερο σκοπό, θα πρέπει να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί και να υιοθετούμε μια σκεπτικιστική στάση απέναντί τους. Αυτό δεν δικαιολογεί ούτε επιβάλλει έναν γενικευμένο σκεπτικισμό απέναντι σε όλους τους πολιτικούς και σε όλες τις εφημερίδες. Μια άλλη μεγάλη διαφορά μεταξύ ενός πεφωτισμένου σκεπτικισμού και των θεωριών συνωμοσίας είναι πως οι τελευταίες είναι ασυνεπείς: ένας συνεπής σκεπτικισμός θα έπρεπε να είναι επιφυλακτικός και να εφαρμόζει την ίδια μέθοδο αμφισβήτησης προς όλα τα αφηγήματα, συμπεριλαμβανομένων και των συνωμοσιών. Αυτοί όμως που ασπάζονται θεωρίες συνωμοσίας δείχνουν μεροληψία προς ορισμένες λιγότερο «ορθόδοξες» πηγές και τα αφηγήματά τους με πολύ λιγότερα αποδεικτικά στοιχεία.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ διασαφηνίζει την έννοια του υγιους σκεπτικισμού και τη σημασία του για τις κοινωνίες σε εποχή μαλιστα υπερπληροφόρησης η οποία προκαλεί σύγχυση ωθώντας σε θεωρίες συνωμοσίας. Η αντίθεση τονίζει τον προτρεπτικό τόνο (αρχη παραγραφου/ α΄πληθυντικό πρόσωπο/ δεοντολογικη εκφραση «πρεπει»), την αναγκαιότητα ενίσχυσης του σκεπτικισμού.

 

15398 ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ,  ΣΥΓΚΡΙΣΗ - ΑΝΤΙΘΕΣΗ

Δύο από τους τρόπους ανάπτυξης της δεύτερης παραγράφου του Κειμένου 1 είναι α) η χρήση παραδειγμάτων και β) η σύγκριση και αντίθεση. Να τους εντοπίσεις στη συγκεκριμένη παράγραφο (μονάδες 4) και να εξηγήσεις τη λειτουργία τους στην ανάπτυξη του κειμένου (μονάδες 6).

Για το ραδιόφωνο χρειάστηκαν 38 χρόνια, για να καταφέρει να διεισδύσει σε 50 εκατομμύρια νοικοκυριά. Παρομοίως η τηλεόραση, ένα από τα τεχνολογικά θαύματα του εικοστού αιώνα, χρειάστηκε 13 χρόνια για να διεισδύσει σε 50 εκατομμύρια νοικοκυριά. Το Διαδίκτυο αναπτύχθηκε με τριπλάσια ταχύτητα, σε σύγκριση με εκείνη της τηλεόρασης. Μετά δυσκολίας ήταν αποδεκτό ως νέο μέσο πριν από λιγότερο από δέκα χρόνια, ενώ τώρα έχει δισεκατομμύρια χρήστες σε ολόκληρο τον κόσμο, προσφέροντάς τους αστείρευτο όγκο πληροφοριών και ακατάπαυστη ροή ενημέρωσης, ανταλλαγής μηνυμάτων, ψυχαγωγίας,

ταινιών και βίντεο (υλικό που παράγεται συχνά από τους ίδιους τους χρήστες του, οι οποίοι και το διοχετεύουν στο Διαδίκτυο). Και μάλιστα για το Facebook ήταν αρκετά τριάμισι χρόνια, για να κυριαρχήσει στο Διαδίκτυο, ενώ υπολογίζεται ότι σήμερα κυκλοφορούν στον πλανήτη περισσότερα κινητά από ό,τι ο ανθρώπινος πληθυσμός.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ Τα παραδείγματα προέρχονται από δεδομένα της έρευνας και αξιοποιούνται, προκειμένου να τεκμηριώσουν τη «θεαματική» ταχύτητα ανάπτυξης των μέσων επικοινωνίας αποδεικνύοντας έτσι την άποψη του συγγραφέα που υποστηρίζει στην πρώτη παράγραφο.

«Το Διαδίκτυο αναπτύχθηκε με τριπλάσια ταχύτητα, σε σύγκριση με εκείνη της τηλεόρασης.»

• «Μετά δυσκολίας ήταν αποδεκτό ως νέο μέσο πριν από λιγότερο από δέκα χρόνια, ενώ τώρα έχει δισεκατομμύρια χρήστες σε ολόκληρο τον κόσμο» Η σύγκριση και αντίθεση λειτουργεί υποστηρικτικά στα παραδείγματα και ενισχύει την απόδειξη της θέσης του συγγραφέα, καθώς τεκμηριώνει ότι στην εποχή μας κάθε νέο μέσο επικοινωνίας επιβάλλεται ταχύτερα από τα παλαιότερα.

Επισήμανση: δεν υφίσταται σύγκριση-αντίθεση στη φράση «Και μάλιστα για το Facebook ήταν αρκετά τριάμισι χρόνια, για να κυριαρχήσει στο Διαδίκτυο, ενώ υπολογίζεται ότι σήμερα κυκλοφορούν στον πλανήτη περισσότερα κινητά από ό,τι ο ανθρώπινος πληθυσμός», διότι το «ενώ» δεν έχει εδώ αντιθετική, αλλά προσθετική λειτουργία.

 

16778   ΑΝΤΙΘΕΣΗ

Στην τελευταία παράγραφο του Κειμένου 1 ο συγγραφέας οργανώνει τον λόγο του με μια αντίθεση.

Να την αποδώσεις με συντομία (μονάδες 6) και να εξηγήσεις τι πετυχαίνει με την επιλογή του αυτή

Να, λοιπόν, κάμποσοι λόγοι που με υποχρέωναν να κλείνω το ραδιόφωνό μου συχνότερα απ’ ό,τι θα ’θελα. Αλλά ας μην είμαστε γκρινιάρηδες. Υπάρχουν ειδήσεις ταυτόχρονα με τα γεγονότα, υπάρχει γρήγορος ρυθμός και εναλλαγές θεμάτων και, τέλος, υπάρχουν άπειρες συνεντεύξεις, τις οποίες ακούω με πραγματική απόλαυση, ιδιαίτερα εκείνες που σέρνουν τα εξ αμάξης στους αρχηγούς και στα πολιτικά κόμματα.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ παρουσιάζει, σε αντίθεση με όσα ανέφερε στο υπόλοιπο κείμενό του για τις αρνητικές πλευρές των ραδιοφωνικών εκπομπών, τα θετικά τους σημεία, τα οποία και απολαμβάνει.

 Με την επιλογή του αυτή ολοκληρώνει νοηματικά το θέμα του, με έναν επικοινωνιακά αποτελεσματικό τρόπο. Τα λιγοστά πλεονεκτήματα των ραδιοφωνικών σταθμών παρουσιάζονται στο τέλος του κειμένου, αντιθετικά ως προς τα μειονεκτήματα.

 

16842   ΟΡΙΣΜΟΣ

 Η πρώτη παράγραφος του Κειμένου 1 οργανώνεται με τη μέθοδο του ορισμού. Να επιβεβαιώσεις με σχετικές αναφορές την παραπάνω άποψη (μονάδες 6) και να αιτιολογήσεις την επιλογή της συντάκτριας του κειμένου (μονάδες 4).

Ο όρος «στερεότυπο» αναφέρεται σε «προκατασκευασμένες» πεποιθήσεις για τάξεις ατόμων, ομάδων ή αντικειμένων, που δεν προκύπτουν από μια σύγχρονη εκτίμηση του κάθε φαινομένου, αλλά από μηχανικές συνήθειες κρίσεως και προσδοκίας. Πρόκειται για ομαδικές πεποιθήσεις που είναι δυνατόν να αναφέρονται σε έναν λαό, θεσμό, ιδέα, αξία, φαινόμενο ή αντικείμενο κατά τρόπο μονόπλευρο, σχηματικό και γενικευτικό, σε βαθμό που οι «κρινόμενοι» να εμφανίζουν σημαντικές παραμορφώσεις και στρεβλώσεις ως προς την πραγματική τους εικόνα και κατάσταση. [...]

ΑΠΑΝΤΗΣΗ   Οριστέα έννοια: στερεότυπο, Γένος: πεποιθήσεις, Ειδοποιός διαφορά: ομαδικές,…κατασταση

ανάπτυξης η συντάκτρια επιδιώκει να:

● οριοθετήσει/ αποσαφηνίσει την έννοια του στερεότυπου, ώστε να διαμορφώσει, εξ αρχής, κοινό πλαίσιο αναφοράς με τους αναγνώστες,

● εισαγάγει τους αναγνώστες στο θέμα που θα αναπτύξει και να πληροφορήσει τους αναγνώστες.

 

16843    ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΣΗ - ΑΝΤΙΘΕΣΗ

 Στο Κείμενο 1 ο συγγραφέας χρησιμοποιεί για την οργάνωση της δεύτερης παραγράφου την αιτιολόγηση και την αντίθεση. Να εντοπίσεις τα σχετικά χωρία (μονάδες 6) και να δικαιολογήσεις γιατί, κατά τη γνώμη σου, επιλέγει τους συγκεκριμένους τρόπους (μονάδες 4)

   Στον 20ό αιώνα το ιδεώδες της πληροφόρησης- «όλα να γίνονται γνωστά αμέσως και σε όλον τον κόσμο»- στις δημοκρατικές χώρες έγινε πραγματικότητα σε λιγότερο από τριάντα χρόνια. Τη στιγμή, όμως, που το ιδεώδες πραγματώνεται, το όνειρο θρυμματίζεται,  πρώτον, γιατί η πληροφορία απλοποιείται σε σχέση με την πολυπλοκότητα του πραγματικού κόσμου και, δεύτερον, διότι οι συνέπειες που γεννιούνται από την πληροφορία πολλαπλασιάζονται ανεξέλεγκτα με την ίδια ταχύτητα. Συνεπώς, παρά τις τεχνικές διευκολύνσεις και την ταχύτητα μετάδοσής της, η πληροφορία σήμερα είναι τόσο αβέβαιη όσο και χθες, αλλά για διαφορετικούς λόγους. Η φαινομενική επιτυχία της δεν πρέπει να μάς κάνει να ξεχνάμε ότι παραμένει σπάνια και εύθραυστη.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ = Η επιλογή των παραπάνω τρόπων ανάπτυξης στοχεύει στην ανάδειξη των επιπτώσεων της υπερπληροφόρησης αιτιολογώντας την αντίθεση που υπάρχει στον 20ο αιώνα ότι παρά την ταχύτατη διάδοση της πληροφορίας η απλοποίησή της συγκρούεται με τον πολυσύνθετο χαρακτήρα της πραγματικότητας.

 

17109   ΑΙΤΙΟ – ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ , ΑΝΑΛΟΓΙΑ

Στη δεύτερη παράγραφο του Κειμένου 1 ο συντάκτης επιλέγει να οργανώσει το κείμενό του με αίτιο - αποτέλεσμα και αναλογία. Να εντοπίσεις τα συγκεκριμένα σημεία στο κείμενο (μονάδες 6) και να εξηγήσεις για ποιον λόγο γίνεται η παραπάνω επιλογή (μονάδες 4).

Καθώς οι επιστήμονες κατανοούν καλύτερα τον τρόπο με τον οποίο παίρνουν αποφάσεις οι άνθρωποι, ο πειρασμός να βασιζόμαστε στους αλγόριθμους μάλλον θα αυξάνεται. Η αποκωδικοποίηση του ανθρώπινου τρόπου λήψης αποφάσεων δεν θα κάνει απλώς πιο αξιόπιστους τους αλγόριθμους Μεγάλων Δεδομένων, θα κάνει συγχρόνως και τα ανθρώπινα συναισθήματα λιγότερο αξιόπιστα. Καθώς οι κυβερνήσεις και οι εταιρείες θα καταφέρνουν να χακάρουν το ανθρώπινο λειτουργικό σύστημα, θα βρεθούμε εκτεθειμένοι σε κύματα χειραγώγησης, διαφήμισης και προπαγάνδας τεράστιας ακρίβειας. Η χειραγώγηση των απόψεων και των συναισθημάτων μας μπορεί να γίνει τόσο εύκολη, που θα αναγκαστούμε να βασιζόμαστε σε αλγορίθμους με τον ίδιο τρόπο που όταν ένας πιλότος παθαίνει κρίση ιλίγγου πρέπει να αγνοήσει τις αισθήσεις του και να βασιστεί απόλυτα στα μηχανικά όργανα που διαθέτει.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ Το πρώτο μέρος της παραγράφου οργανώνεται με αίτιο - αποτέλεσμα, προκειμένου να αναδειχθεί η βαρύτητα της αποκωδικοποίησης του ανθρώπινου τρόπου λήψης αποφάσεων από τους αλγορίθμους (αίτιο) και οι δραματικές επιπτώσεις τις οποίες θα επιφέρει στο μέλλον (αποτελέσματα).

Η αναλογία:  Όπως ο πιλότος που παθαίνει κρίση ιλίγγου πρέπει να αγνοήσει τις αισθήσεις του και να βασιστεί απόλυτα στα μηχανικά όργανα που διαθέτει, έτσι και οι άνθρωποι στο μέλλον θα βασίζονται απόλυτα στους αλγορίθμους, αγνοώντας τα συναισθήματά τους. Πρόθεση του συντάκτη είναι να βοηθήσει τον/ την αναγνώστη/-τρια να συλλάβει με απλό και παραστατικό τρόπο κάτι το οποίο προς το παρόν φαίνεται αδιανόητο, την τυφλή υπακοή των ανθρώπων στους αλγορίθμους, όπως αυτή επίκειται στο μέλλον.

 

20075 ΑΝΤΙΘΕΣΗ

 Στη δεύτερη παράγραφο του Κειμένου 1 ο αρθρογράφος οργανώνει τον λόγο του με μια αντίθεση.

Να την καταγράψεις (μονάδες 4) και να εξηγήσεις ποιο στόχο εξυπηρετεί (μονάδες 6).

Στην εποχή των fakenews η αξιόπιστη δημοσιογραφία δίνει μάχη για να επιβιώσει. Πολύ πιο εύκολα ακούγονται οι σκοτεινές συνωμοσίες, οι θεωρίες για τα κρυφά σχέδια «κάποιων» που θέλουν να μας κάνουν το ένα ή το άλλο, από τη νηφάλια και βασισμένη στον σεβασμό των γεγονότων και στην απεικόνιση της αλήθειας δημοσιογραφία. Αυτή που ερευνά και εξηγεί με ακρίβεια και με βάση επιστημονικές έρευνες και εργαστηριακές εξετάσεις, και παράλληλα αναλύει και εκτιμά στηριζόμενη στην ανεξαρτησία και την αντικειμενικότητα.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ  αντιπαραθέτει τις ψευδείς ειδήσεις στην αξιόπιστη δημοσιογραφία. Οι πρώτες βασίζονται στις θεωρίες συνωμοσίας, ενώ η δεύτερη στην ψύχραιμη και αντικειμενική απόδοση των γεγονότων.

 Μέσω της αντίθεσης αυτής ο αρθρογράφος αναδεικνύει την αξία της έγκυρης ενημέρωσης και της δημοσιογραφίας που την υπηρετεί. Παράλληλα, τονίζει όλα τα εμπόδια που πρέπει να υπερβεί, προκειμένου να επιτελέσει το χρέος της, και υπογραμμίζει τη δυσκολία του δημοσιογραφικού λειτουργήματος στις μέρες μας.

 

23802 ΔΙΑΙΡΕΣΗ

 α. Στη 2^η παράγραφο του Κειμένου 1 ο τρόπος με τον οποίο οργανώνεται ο λόγος είναι η διαίρεση. Να εξηγήσεις με συντομία τη λειτουργία της παραπάνω επιλογής. (μονάδες 4)

Το Πρόγραμμα περιλαμβάνει σύνολο μέτρων που προωθούν την ισότητα των φύλων σε όλο σχεδόν το φάσμα των πολιτικών παρεμβάσεων, καθώς και ενέργειες ενίσχυσης των μηχανισμών άσκησης πολιτικής στη νομοθεσία, την πολιτική, την οικονομία, την αγορά εργασίας, την κοινωνία και τον πολιτισμό. Το Εθνικό Πρόγραμμα για την Ουσιαστική Ισότητα των Φύλων 2010-2013 σχεδιάστηκε με γνώμονα τέσσερις (4) βασικούς στρατηγικούς στόχους: α) την προάσπιση των ανθρώπινων δικαιωμάτων όλων των γυναικών μέσω της προαγωγής της ισότητας των φύλων και του προσανατολισμού των παρεμβάσεων στις ομάδες γυναικών με πολλαπλές διακρίσεις, β) την πρόληψη και καταπολέμηση όλων των μορφών βίας κατά των γυναικών, γ) τη στήριξη της απασχόλησης των γυναικών και της οικονομικής τους αυτοτέλειας, και δ) την αξιοποίηση της πολιτιστικής δημιουργίας για την ενίσχυση της καλλιτεχνικής δημιουργίας των γυναικών και την ανάδειξη του στόχου της ισότητας των φύλων. [...]

ΑΠΑΝΤΗΣΗ  Λειτουργία της διαίρεσης: οι τέσσερις (4) βασικοί στρατηγικοί στόχοι του Εθνικού Προγράμματος για την Ουσιαστική Ισότητα των Φύλων 2010-2013 είναι τα μέλη της διαίρεσης, η οποία εξυπηρετεί την ευδιάκριτη παράθεση των μέτρων για την άρση των προβλημάτων στον δρόμο για την ισότητα των φύλων. Με αυτό τον τρόπο γίνονται πιο κατανοητοί οι στόχοι του Προγράμματος που αποτελεί το θεματικό κέντρο του Κειμένου 1. Σκοπός είναι η καλύτερη πληροφόρηση του αναγνώστη.

 

Τ.Β.