Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΑΡΙΟΣ ΤΟΥ ΑΟΥΣΒΙΤΣ

 

Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΑΡΙΟΣ ΤΟΥ ΑΟΥΣΒΙΤΣ   του ANTONIO G. ITURBE

Eισαγωγικά: Η ιστορία της μικρότερης και πιο επικίνδυνης βιβλιοθήκης στον κόσμο, ειπωμένη από μια κρατούμενη του Άουσβιτς που κατόρθωσε να επιβιώσει.

Ιανουάριος του 1944. Η έφηβη Ντίτα Κράους με τους γονείς της μεταφέρεται από το γκέτο των Εβραίων της Τερεζίν στην Πράγα στο στρατόπεδο Άουσβιτς-Μπιρκενάου. Μόνο η Ντίτα Κράους και μια χούφτα ακόμα κρατούμενοι επέζησαν, έπειτα από παραμονή ενός έτους, πριν από την απελευθέρωσή τους από τους Συμμάχους την Άνοιξη του ’45. Παρατηρεί τα πάντα, θυμάται τα πάντα και αφηγείται τα πάντα στον Αντόνιο Ιτούρμπε: Τον φόβο, τους συντρόφους που βρίσκαν νεκρούς το πρωί από την πείνα και το κρύο, την καταναγκαστική εργασία κάτω από τα γρονθοκοπήματα των «Κάπος», τις περιοδικές «επιλογές» που ξεχώριζαν τους υγιείς από τους αρρώστους που οδηγούνταν στα κρεματόρια. Μα πάνω απ’ όλα, θυμάται τον Φρέντι Χιρς, τον αρχηγό του παιδικού μπλοκ 31. Στη μαύρη λάσπη του Άουσβιτς που καταπίνει τα πάντα, ο Φρέντι Χιρς έκτισε μυστικά ένα σχολείο. Οι Ναζί δεν το ξέρουν. Όπως δεν γνωρίζουν και την ύπαρξη της μικρότερης, κρυμμένης και παράνομης δημόσιας βιβλιοθήκης που υπήρξε ποτέ. Περιλαμβάνει έξι «ομιλούντα» βιβλία και οχτώ τυπωμένα. Τα τελευταία, η νεαρή Ντίτα τα κρύβει κάτω από το φόρεμά της με κίνδυνο της ζωής της. (πηγή: https://www.public.gr/product/books/greek-books/literature/historical-fiction/i-bibliothikarios)

 

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ  Καθώς πλησιάζει τον καθηγητή, είτε λόγω ενστίκτου είτε λόγω περιέργειας, ακόμα και οι πιο απείθαρχοι μαθητές -αυτοί που παλεύουν μεταξύ τους ή εκείνοι που είναι απορροφημένοι σε άσχετες συζητήσεις- σταματούν ξαφνικά ό,τι κάνουν και παρακολουθούν τις κινήσεις της: απλώνει το χέρι και δίνει ένα βιβλίο. Ο δάσκαλος γυρίζει το εξώφυλλο και το ανοίγει. Το άνοιγμα ενός βιβλίου εκεί μέσα είναι ολόκληρη ιεροτελεστία.

Πολλά από τα παιδιά μισούσαν τα βιβλία όταν ήταν στο σχολείο. Τα βιβλία ήταν συνώνυμο της πληκτικής μελέτης, των ατέλειωτων επαναλήψεων ή της ανάγνωσης κάτω από το απειλητικό βλέμμα του δασκάλου, των εργασιών που τους εμπόδιζαν να βγουν έξω, να παίξουν στον δρόμο. Εκεί μέσα όμως το βιβλίο λειτουργεί σαν μαγνήτης· δεν εννοούν να ξε­κολλήσουν τα μάτια τους από πάνω του και πολλοί δεν μπο­ρούν καν να καταστείλουν την επιθυμία να σηκωθούν από τα σκαμπό και να πάνε στον Άβι Οφίρ για να τους αφήσει να το αγγίξουν. Δημιουργείται μια μικρή αναταραχή και ο καθηγη­τής διατάζει να επιστρέφουν στις θέσεις τους.

Η Ντίτα παρατηρεί τον Γκαμπριέλ, έναν άτακτο μαθητή με κόκκινα μαλλιά και φακίδες. Συνήθως ή που θα μιμείται φωνές ζώων μέσα στην τάξη ή που θα τραβάει τα μαλλιά κάποιου κοριτσιού ή που θα σκαρώνει κάτι άλλο. Τώρα όμως κοιτάει το βιβλίο μαγεμένος. Όπως κι όλοι οι υπόλοιποι.

Τις πρώτες μέρες η Ντίτα δεν καταλάβαινε το ξαφνικό εν­διαφέρον που έδειχναν για τα βιβλία ακόμη και οι λιγότερο επιμελείς. Σιγά σιγά όμως συνειδητοποίησε ότι τα βιβλία είναι μια σύνδεση με τις εξετάσεις, τη μελέτη και τα λιγότερο ευχά­ριστα καθήκοντα της σχολικής εκπαίδευσης, αλλά και ένα σημάδι της ζωής χωρίς συρματοπλέγματα ή φόβο. Ακόμα και εκείνοι που δεν ήθελαν ποτέ να ανοίξουν βιβλίο, θεωρούν σύμμαχό τους αυτό το αντικείμενο από χαρτοπολτό. Αν οι ναζί απαγορεύουν τα βιβλία, τότε τα βιβλία είναι σύμμαχός τους.

       Η επαφή με τα βιβλία τούς φέρνει ένα βήμα πιο κοντά στην κανονικότητα· κι αυτό είναι το όνειρο όλων των παιδιών. Αυτό που όλα ζητούν εναγωνίως όταν προσεύχονται με μάτια κλειστά δεν είναι ούτε πολυτελή παιχνίδια ούτε μεγαλεία.   Αυτό που ζητούν από τον Θεό είναι να παίξουν σε μια πλατεία και να πιουν νερό από μια πηγή.

     Καθώς ετοιμάζεται να παραδώσει το επόμενο βιβλίο, βλέπει κι άλλους δασκάλους να της κάνουν νοήματα για παραγγελίες. Ένας δάσκαλος της διπλανής ομάδας τεντώνει τον λαιμό του και λέει ότι και εκείνος ενδιαφέρεται και, αμέσως μετά, το ίδιο κάνει κι ο επόμενος. Όταν διασταυρώνεται με τον υποδιευθυντή Λιχτενστερν, του μεταφέρει την απορία της.

«Δεν καταλαβαίνω τι έγινε. Ξαφνικά οι αιτήσεις βιβλίων ξεπέρασαν…»

«Ίσως συνειδητοποίησαν ότι η βιβλιοθήκη λειτουργεί και για ποιο λόγο λειτουργεί.» (εκδ. Κλειδάριθμος, 2020, σ. 96-97)……………………………………………………………………………..

ΕΡΩΤΗΣΗ Ποια είναι η αξία και ποιος ο ρόλος των βιβλίων σε αυτή την μυστική βιβλιοθήκη στο Άουσβιτς για τους μαθητές αυτού του ιδιαίτερου σχολείου; Η απάντηση σας να βασίζεται σε 3 κειμενικούς δείκτες. Να συγκρίνετε τη συγκεκριμένη σχέση των μαθητών με το βιβλίο με αυτήν που έχουν οι σημερινοί μαθητές.   150-200  λέξεις  

 

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α.  Η δύναμη του βιβλίου να σώσει/ ανακουφίσει τον άνθρωπο από τον πόνο, τα βάσανα, να του προσφέρει τη φυγή, την μαγική απόδραση από μια θλιβερή πραγματικότητα, να του προσφέρει την αίσθηση της κανονικότητας, της φυσιολογικής ζωής. Το βιβλίο ως φορέας ανώτερων αξιών πολιτισμού, ανθρωπιάς, αξιοπρέπειας.

Οι μικροί μαθητές αυτού του κρυφού σχολείου, οι οποίοι στις συνθήκες εγκλεισμού στο στρατόπεδο συγκέντρωσης έρχονται αντιμέτωποι καθημερινά με τον θάνατο, είχαν απανθρωποποιηθεί/ χάσει δηλαδή την ανθρώπινή τους υπόσταση και αξία. Μέσα από την παράνομη αυτή «βιβλιοθήκη» ανακτούν την χαμένη αίσθηση ανθρωπιάς, έχουν την ψευδαίσθηση μιας φυσιολογικής ζωής – πριν από τον πόλεμο - που ανεπιστρεπτί απώλεσαν: την σχολική ζωή, την μελέτη σχολικών βιβλίων, την ρουτίνα ενός συνηθισμένου παιδιού που στον καιρό της ειρήνης θεωρούσε το βιβλίο συνώνυμο του καταναγκασμού και της στέρησης της ανεμελιάς και του παιχνιδιού. Αντίθετα, στο Άουσβιτς «όμως το βιβλίο λειτουργεί σαν μαγνήτης»,  «και μόνο το άγγιγμά του, η φυλλομέτρησή του ήταν «ολόκληρη ιεροτελεστία» = παίρνουν πίσω την ζωή που βίαια στερήθηκαν κάνοντας «ένα βήμα πιο κοντά στην κανονικότητα»,  σε μια ζωή  «χωρίς συρματοπλέγματα ή φόβο», «ένα σημάδι της ζωής χωρίς συρματοπλέγματα ή φόβο». Τα παιδιά στο Άουσβιτς όταν προσεύχονται δεν ζητούν «ούτε πολυτελή παιχνίδια ούτε μεγαλεία» αλλά ονειρεύονται την «κανονικότητα· κι αυτό είναι το όνειρο όλων των παιδιών». Έτσι εξηγείται το ενδιαφέρον για τα βιβλία ««Ίσως συνειδητοποίησαν ότι η βιβλιοθήκη λειτουργεί και για ποιο λόγο λειτουργεί.»

Οι κειμενικοί δείκτες που προηγήθηκαν αφορούν στο περιεχόμενο, είναι αποδεκτοί και τεκμηριώνουν –στηρίζουν μια ερμηνεία. Ωστόσο, καλό είναι να προσδιορίζουμε και τους κειμενικούς δείκτες μορφής (άλλωστε οι ενδεικτικές οδηγίες της κεντρικής επιτροπής τέτοιους περιλαμβάνουν). Αναλυτικότερα, μπορούμε ενδεικτικά να παραθέσουμε:

- οπτικοκινητική εικόνα: «ακόμα οι πιο απείθαρχοι μαθητές -αυτοί που παλεύουν μεταξύ τους ή εκείνοι που είναι απορροφημένοι σε άσχετες συζητήσεις- σταματούν ξαφνικά ό,τι κάνουν και παρακολουθούν τις κινήσεις της: απλώνει το χέρι και δίνει ένα βιβλίο.» = το πάγωμα -  η καθηλωτική επίδραση του βιβλίου πάνω στους μαθητές, ακόμα και τους πιο ζωηρούς

- μεταφορά: «Το άνοιγμα ενός βιβλίου εκεί μέσα είναι ολόκληρη ιεροτελεστία.»= η ιερότητα της στιγμής

- αντίθεση: ΤΟΤΕ και ΤΩΡΑ «Πολλά από τα παιδιά μισούσαν τα βιβλία όταν ήταν στο σχολείο. Τα βιβλία ήταν συνώνυμο της πληκτικής μελέτης, των ατέλειωτων επαναλήψεων ή της ανάγνωσης κάτω από το απειλητικό βλέμμα του δασκάλου, των εργασιών που τους εμπόδιζαν να βγουν έξω, να παίξουν στον δρόμο. Εκεί μέσα όμως το βιβλίο λειτουργεί σαν μαγνήτης·»= η θεαματική μεταστροφή των μαθητών

- παρομοίωση: «το βιβλίο λειτουργεί σαν μαγνήτης»= αισθητοποιείται η μεγάλη έλξη που ασκούν τα βιβλία στους μαθητές. Μπορεί να συνδυαστεί με την μεταφορά «δεν εννοούν να ξε­κολλήσουν τα μάτια τους από πάνω του» για να ενισχυθεί η αίσθηση της μαγνητικής δύναμης των βιβλίων πάνω στους μαθητές

-Αντίθεση, πολυσύνδετο και μεταφορά = ο συνήθως άτακτος μαθητής Γκαμπριέλ μεταμορφώνεται «Συνήθως ή που θα μιμείται φωνές ζώων μέσα στην τάξη ή που θα τραβάει τα μαλλιά κάποιου κοριτσιού ή που θα σκαρώνει κάτι άλλο. Τώρα όμως κοιτάει το βιβλίο μαγεμένος.» = έμφαση στη θεαματική μεταστροφή ακόμα και του πιο άτακτου μαθητή. Ετσι προβάλλεται η «μαγική» δύναμη του βιβλίου.

-Προσωποποίηση:  Οι μαθητές αυτοί «θεωρούν σύμμαχό τους αυτό το αντικείμενο από χαρτοπολτό. Αν οι ναζί απαγορεύουν τα βιβλία, τότε τα βιβλία είναι σύμμαχός τους.» = μια συμβολική αλλά και ουσιαστική πράξη αντίστασης στην κτηνωδία της ναζιστικής καταπίεσης και του εγκλεισμού στο στρατόπεδο εξόντωσης.

- Επανάληψη/ επαναφορά + άρση – θέση:   «Αυτό που όλα ζητούν εναγωνίως όταν προσεύχονται με μάτια κλειστά δεν είναι ούτε πολυτελή παιχνίδια ούτε μεγαλεία.   Αυτό που ζητούν από τον Θεό είναι να παίξουν σε μια πλατεία και να πιουν νερό από μια πηγή.» = αποκλείοντας τα επουσιώδη υλικά αγαθά, τα παιδιά προσεύχονται για μια πλατεία – για το νερό από μια πηγή =  μέσα στην απόλυτη στέρηση αναπολούν στιγμές από την ελεύθερη και ειρηνική ζωή.

- Ευθύς λόγος, διάλογος σύντομος: «Δεν καταλαβαίνω τι έγινε. Ξαφνικά οι αιτήσεις βιβλίων ξεπέρασαν…»

«Ίσως συνειδητοποίησαν ότι η βιβλιοθήκη λειτουργεί και για ποιο λόγο λειτουργεί.»= με τρόπο άμεσο, δραματικό και θεατρικό συμπυκνώνεται η βασική ιδέα, ο λόγος λειτουργίας αυτής της μυστικής βιβλιοθήκης….

 

 

ΣΗΜΕΡΑ

Αισθητή η αποστροφή των περισσότερων μαθητών κυρίως για το σχολικό βιβλίο και υπό μία έννοια ευτυχώς, γιατί διανύουμε την μακροβιότερη περίοδο ειρήνης στην Ευρώπη και εμείς οι νέοι δεν χρειάστηκε να στερηθούμε , όπως οι συνομήλικοί μας στο Άουσβιτς, τα σχολικά μας βιβλία και προνόμια. Ωστόσο, η πανδημία που ενέσκηψε στον πλανήτη τους τελευταίους μήνες , στέρησε από εμάς τους μαθητές απλές καθημερινές ελευθερίες που απολαμβάναμε στο παρελθόν. Η διακοπή της δια ζώσης διδασκαλίας όπως και πολλών άλλων δραστηριοτήτων μας, καθιστά την επάνοδό μας στην σχολική τάξη επιστροφή σε μια κανονικότητα…

 

ΑΛΛΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ……………………………….

 

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ, 2020

 

ΚΕΙΜΕΝΟ 1                Το γιατρικό της αμόλυντης λογοτεχνίας

 

Το διάβασμα είναι μια από τις πιο μοναχικές τέχνες. Προσωπικά το θεωρώ μία δημιουργική ενασχόληση. Να μπορείς να συγκεντρώνεσαι πάνω σε ένα κείμενο, να το αφουγκράζεσαι αλλά και να το κάνεις δικό σου. Η προσωπική ανάγνωση απαιτεί συνήθως μια εσωτερική απομόνωση και όχι να σου επιβάλλεται εξωτερικά.

Έφηβος, όταν αρρώσταινα, καθόμουν στο σπίτι και αποτελείωνα ένα ολόκληρο μυθιστόρημα. Μάλιστα μια φορά «ανέβασα πυρετό» παραπάνω, για να τελειώσω το «Ανθρώπινο κτήνος» του Ζολά – το θυμάμαι ακόμη.

Στα κοινωνικά δίκτυα πολλοί αναφέρουν ότι δεν μπορούν να συγκεντρωθούν σε ένα βιβλίο. Για εμένα, που το διάβασμα ήταν μια καθημερινότητα, εξακολουθεί να παραμένει, αλλά οι περιστάσεις το καθιστούν ακόμη πιο αδέσμευτο.

Τώρα, περισσότερο από ποτέ, αναζητώ την ουσία της ανάγνωσης. Αυτή η ουσιαστική ανάγνωση δεν έχει ανάγκη καμιάς επίδειξης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Δεν ασκώ πρωταθλητισμό ανάγνωσης ούτε διεκδικώ τον τίτλο του εκλεκτού αναγνώστη. Επανέρχομαι στην εφηβεία μου, χάνομαι μέσα στο κείμενο και ας είναι ό,τι θέλει.

Κρατώντας το βιβλίο στο χέρι αισθάνομαι μια τρυφερότητα, μια σιγουριά, λες και εγείρονται οι συγγραφείς και συνομιλούν μαζί μου. Δεν βιάζομαι να αποτελειώσω πολλά βιβλία. Οι ώρες του διαβάσματος είναι διάσπαρτες σε όλη τη διάρκεια της μέρας και της νύχτας που τείνουν να ενοποιηθούν σε έναν αλλόκοτο χωροχρόνο.

Αφοσιώνομαι στο κείμενο. Αν στην εφηβεία μου έκλεβα χρόνο για διάβασμα, τώρα –τι ειρωνεία!– ο χρόνος αυτός ξανακερδίζεται.

Και να η θαυματουργή ίαση της λογοτεχνίας. Τέτοια κείμενα έρχονται και γιατρεύουν την ψυχή. Χαμένοι και σωσμένοι χαρακτήρες σε παρασύρουν με τις ιστορίες τους. Γιατί η λογοτεχνία είναι αμόλυντη, κανένας ιός δεν θα τη μεταλλάξει, θα είναι πάντα εκεί και τα λογοτεχνικά αντισώματα θα μεταμορφώνουν τις ψυχές μας και θα μας οπλίζουν με κουράγιο.

Ο Θεόδωρος Γρηγοριάδης είναι συγγραφέας.

ΚΕΙΜΕΝΟ 2                       Γράφειν

Από τότε που ο καθένας μας εισέρχεται μέσα στη ροή του χρόνου, αρχίζει να γράφει.Γράφει μες στη μνήμη του, γράφει με το χέρι του, γράφει με τα έργα του. Διαισθάνεται πως η γραφή αυτή θα αντισταθεί, αν δεν ακυρώσει, το φευγαλέο της ύπαρξής του μέσα στον κόσμο. Και πως θα «σώσει» από την καταστροφική λήθη και τον ίδιο, και τους άλλους και την Ιστορία.

Πριν ακόμη το παιδί αρχίσει να γράφει, πριν του μάθουν, όσοι γνωρίζουν, να γράφει, έχει κιόλας εγγράψει στην τρυφερή μεμβράνη της μνήμης του τις πρώτες του εντυπώσεις από τη ζωή. Έχει γράψει μέσα στην καρδιά του, με στοργή κι εμπιστοσύνη, τους δικούς του, αρχίζει να γράφει τους οικείους του, τους συγγενείς του, κατόπιν τους φίλους του. Κι όσο προχωρεί μέσα στον χρόνο παλεύει να καταγράψει όλο τον κόσμο που γνωρίζει, τον κόσμο του. Αυτές οι πράξεις της γραφής του προσβάλλονται κάθε τόσο από τη λήθη, οι γραφές κατατρώγονται από τον χρόνο, όπως εκείνες που χάραζαν οι παλιοί άνθρωποι στα μάρμαρα. Και όσο βαραίνει μέσα και πάνω του ο χρόνος, τόσο ο καθένας προσπαθεί να περιφρουρήσει τις γραφές του βίου του, ώστε να αναγιγνώσκονται εύκολα. «Σ’ έχω γράψει στην καρδιά μου», «είναι γραμμένο στη μνήμη μου», «απομένει ανεξίτηλο μέσα μου» - εκφράσεις της καθημερινής ζωής- αυτής που φεύγει, αυτής που ανασπά από τον κόσμο

τους δικούς μας, τους συγγενείς και φίλους.

Πλάσματα γεννημένα για να γράφουν οι άνθρωποι, όλοι οι άνθρωποι. Κι ανάμεσά τους πολλοί που κατορθώνουν να γράψουν το όνομά τους σε μια οικογένεια, σε μια επιχείρηση, σ’ ένα επάγγελμα. Μέσα στην Ιστορία του κόσμου, οι φημισμένοι, οι άξιοι, οι μεγάλοι οι ήρωες. Μέσα στην Ιστορία των Επιστημών, οι σπουδαίοι. Μέσα στην Ιστορία της Εκκλησίας, οι άγιοι. Μέσα στην Ιστορία των Γραμμάτων, οι αυθεντικοί συγγραφείς. Όλοι αυτοί, καθένας με τον τρόπο του, γράφουν.

Από όλους ωστόσο τους ανθρώπους που το θείο ριζικό τους είναι να γράφουν, εκείνοι που γράφουν μ’ έναν τρόπο πασιφανή, επίσημο, είναι οι συγγραφείς. Ποιητές, στοχαστές, μυθιστοριογράφοι γράφουν και ξαναγράφουν τον εαυτό τους και τους άλλους, τον κόσμο που βλέπουν κι εκείνον που δεν βλέπουν και που ωστόσο τον θεωρούν εξίσου πραγματικό.

Γιατί όλοι αυτοί, όλοι όσοι γράφουν, επιμένουν να γράφουν, ενώ έχουν βεβαιωθεί πως θα βγουν κάποια στιγμή από τον κόσμο, καθώς κι ο ίδιος ο κόσμος –αφού ό,τι έχει αρχή θα έχει κι ένα τέλος– θα βγει κάποτε από τον εαυτό του; Ίσως γιατί το γράφειν –συνειδητό ή όχι, εκούσιο ή και ακούσιο, φανερό ή και κρυφό– αποτελεί την έσχατη, ακραία παρηγοριά για τη θνητότητα που τους πολιορκεί και που τελικά τους καταβάλλει. Αυτή τη θνητότητα που φαρμακώνει την ύπαρξη και τη συνείδηση του ανθρώπου με το φαρμάκι της ματαιότητας, πολεμά και εξορκίζει, και αρνείται η πράξη του γράφειν.

Ο Κώστας Ε. Τσιρόπουλος (1930-2017) ήταν συγγραφέας, μεταφραστής και εκδότης. Το κείμενο «Γράφειν» ανήκει στη συλλογή δοκιμίων «Η Μόνωση ως Συνομιλία» (2003).

 

ΚΕΙΜΕΝΟ 3

I

 

Εκεί πού αναρωτιέσαι για πράγματα που πρώτη φορά

αντικρίζεις

για πράγματα χιλιοειπωμένα που έχουνε πια περάσει

για πράγματα που ξαφνιάζουν κι ας γίνονται κάθε μέρα

για πράγματα που έλεγες δεν θα συμβούν ποτέ

και τώρα συμβαίνουν μπρος στα μάτια σου

γ ι’ άλλα που επαναλαμβάνονται μ’ ελάχιστες παραλλαγές

για πράγματα που πουλιούνται μόλις πιάσουν

κατάλληλη τιμή

για πράγματα που σάπισαν με το πέρασμα του καιρού

ή που ήσαν σάπια απ’ την αρχή και δεν το έβλεπες

εκεί που απορείς για πράγματα που μπόρεσες να κάνεις

για πράγματα σοβαρά ή ανόητα που ρίσκαρες τη ζωή σου

για πράγματα σημαντικά που τα κατάλαβες αργότερα

για πράγματα που τα φοβήθηκες κι απέφυγες

ν’ αναλάβεις

για πράγματα που τα προγραμμάτισες και δεν σου βγήκαν

γ ι’ άλλα που τα σχεδίασαν άλλοι και βγήκαν διαφορετικά

για πράγματα που σου έτυχαν χωρίς να τα περιμένεις

για πράγματα που μόνο τα ονειρεύτηκες

και κάποτε, μία στις χίλιες, πραγματώθηκαν...

 

Εκεί απάνω σε βρίσκει η ποίηση.

 

Τίτος Πατρίκιος, ποίημα από τη συλλογή «Σε βρίσκει η ποίηση» (2012).

 

Θέμα Α

Α1. Να αποδώσετε συνοπτικά τους λόγους για τους οποίους η λογοτεχνική ανάγνωση συνιστά λυτρωτική απόλαυση για τον συγγραφέα στο Κείμενο 1 (60-70 λέξεις).  Μονάδες 15

 

Θέμα Β

Β1. Να επαληθεύσετε ή να διαψεύσετε, με βάση τα Κείμενα 1 και 2, τις παρακάτω προτάσεις, γράφοντας στο τετράδιό σας δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση τη λέξη Σωστό ή Λάθος. Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με αναφορές στα κείμενα:

α. Ο συγγραφέας του Κειμένου 1 διαβάζει λογοτεχνία κυρίως γιατί αυτή σχετίζεται με τις επαγγελματικές του υποχρεώσεις.

β. Ο συγγραφέας του Κειμένου 1 συνήθιζε να διαβάζει προγραμματισμένα.

γ. Το «γράφειν» στο Κείμενο 2 χρησιμοποιείται κυριολεκτικά σε όλο το κείμενο.

δ. Το «γράφειν» στο Κείμενο 2 δεν συνδέεται με ιστορικά και επιστημονικά επιτεύγματα.

ε. Σύμφωνα με τα Κείμενα 1 και 2 τόσο η αναγνωστική όσο και η συγγραφική δραστηριότητα παρηγορούν τον άνθρωπο.                                                                                                Μονάδες 10

 

Β2. α. Ο σκοπός του συγγραφέα του Κειμένου 1 είναι να ευαισθητοποιήσει στο ζήτημα της λογοτεχνικής ανάγνωσης. Πώς το επιτυγχάνει; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας αναφέροντας από το κείμενο δύο (2) σημεία στίξης και δύο (2) σχήματα λόγου. Να προσδιορίσετε για το καθένα τη λειτουργία του (μονάδες 8). β. Ποια είναι η επικοινωνιακή λειτουργία του ερωτήματος στην 5^η παράγραφο του Κειμένου 2 «Γιατί όλοι ... εαυτό του;» (μονάδες 7).                                                                                                                                           Μονάδες 15

 

Β3. Λαμβάνοντας υπόψη το περιεχόμενο της τρίτης παραγράφου του Κειμένου 2 («Πλάσματα ... γράφουν») να εξηγήσετε πώς ο άνθρωπος κατά τον συγγραφέα κερδίζει τη μάχη με τον χρόνο (60-70 λέξεις).                                                                                                                                   Μονάδες 15

 

Θέμα Γ

Γ1. Ποιο είναι το θέμα του ποιήματος, κατά τη γνώμη σας; Ποιο ρόλο έχει η Ποίηση στην προσωπική σας ζωή; Να απαντήσετε αξιοποιώντας τουλάχιστον τρεις (3) κειμενικούς δείκτες (150-200 λέξεις).                                                                                                                          Μονάδες 15

 

Θέμα Δ

Δ1. Ποια είναι η σχέση σας με την ανάγνωση βιβλίων και ποιος ο ρόλος της στη γενικότερη διαχείριση του προσωπικού σας χρόνου; Με αφόρμηση τα Κείμενα 1 και 2 αποφασίζετε να καταθέσετε την προσωπική σας εμπειρία στο ιστολόγιο του σχολείου σας. Να δικαιολογήσετε την όποια επιλογή σας. (300-350 λέξεις).                                                                                   Μονάδες 30

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Al.

Η λυτρωτή απόλαυση του συγγραφέα μέσω της λογοτέχνες ανάγνωσης

-δημιουργική ενασχόληση

-οικειοποίηση

-εσωτερική απομόνωση - ενδοσκόπηση

-αίσθηση ελευθερίας («το καθιστούν mo αδέσμευτο»)

-αναζήτηση ουσιαστικής ανάγνωσης / επαφή με το βαθύτερο νόημα
-άνοιγμα σε νέους κόσμους

-τρυφερότητα-σιγουριά: συναισθηματική κάλυψη

-πνευματική συνομιλία / διάλογος («εγείρονται... συνομιλουν μαζί του»)
-ψυχική ανακούφιση («γιατρεύουν την ψυχή»)

Β1·

α. Λάθος («Η προσωπική ανάγνωση ... εξωτερική) 1 §
β. Λάθος («Οι ώρες... χωροχρόνο) 5^Π §

V. Λάθος («Γράφει μες στη μνήμη του». «Έχει γράψει μέσα στην καρδιά του»,...) 2 §
δ. Λάθος («μέσα στην Ιστορία του κόσμου ... σπουδαίοι») 3^Π §  ^

ε. Σωστό (Κείμ. 1:«Και να η θαυματουργή ...γιατρεύουν τη ψυχή...» 7 §

Κειμ. 2: «Ισως γιατί το γράφειν αποτελεί την έσχατη, ακραία παρηγορια») 5 §
{2X5 (1:Σ/Λ +1:Αναφορά) (στην αναφορά του Β1 όποιο από τα δύο ή και τα δύο}

Β2. α) Σημεία στίξης:

Χρήση εισαγωγικών «ανέβασα πυρετό» (συνυποδηλώνεται το πάθος της ανάγνωσης)
Χρήση παύλας (-το θυμάμαι ακόμη) για εμφατικό σχόλιο

Σχήματα λόγου: 1) Ο τίτλος (μεταφορά)

2) «χάνομαι μέσα στο κείμενο» (μεταφορά)

β) Διεγείρει το ενδιαφέρον (2) - προσδίδει αμεσότητα (2) - εστιάζει στο κεντρικό ερώτημα του κειμένου που σχετίζεται με τον απώτερο σκοπό του «γράφειν» (2) - ρητορική ερώτηση (1).

Β3 - δημιουργία οικογένειας /διαιώνιση ανθρώπινου είδους –επιχειρηματικότητα, διάκριση στον επαγγελματικό στίβο - διακεκριμένοι άνθρωποι - ο άνθρωπος ως ενεργό υποκείμενο της ιστορίας- συμμετοχή σε ιστορικά γεγονότα - ηρωισμός - ανδραγαθήματα – αξιοσύνη –ηγετικός ρόλος- επιστημονική σπουδαιότητα - αγιότητα στον εκκλησιαστικό χώρο / ενάρετη ζωη- αυθεντικοί συγγραφείς.

Γ. Ενδεικτικά                                                          

Θέμα: η Ποίηση σ' όλες τις εκφάνσεις της ανθρώπινης ζωής - αφορά την καθημερινότητα- οι ανθρώπινες καταστάσεις ως πηγή έμπνευσης.

Κειμενικοί Δείκτες:

 - β' εν. πρόσωπο (ερωταπόκριση & με τον εαυτό του & με τον αναγνώστη)

- επαναλήψεις (π.χ. «πράγματα»: παραπέμπει στην απτή καθημερινότητα)

-αντίθεση («πρώτη φορά» # «χιλιοειπωμένα», «σάπισα» # «σάπια από την αρχή», «τα προγραμμάτισες» # «τα σχεδίασαν άλλοι»)

-ποικιλία χρόνων (συνδυασμός χρονικών βαθμίδων)

-μεταφορές...

(+ Προσωπική γνώμη μαθητή)

Δ. Επικοινωνιακό Πλαίσιο:

•      Είδος κειμένου: διαδικτυακό άρθρο

-      Πομπός: μαθητής

-      Αποδέκτες: συμμαθητές & ευρύτερο κοινό

Κατάθεση απόψεων για την αναγνωστική εμπειρία των μαθητών (ο χρόνος που αφιερώνει, είδος αναγνωσμάτων, ανάδειξη αναγνωστικής ικανότητας, παράγοντες που περιορίζουν ή ενισχύουν την ανάγνωση)

- Ρόλος της ανάγνωσης βιβλίων στη διαχείριση του προσωπικού χρόνου:

(σύνδεση με άλλες σύγχρονες συνήθειες & δραστηριότητες - εσωτερική απομόνωση – ανάπτυξη αναγνωστικών αρετών & συνηθειών - κίνητρο για δημιουργική αξιοποίηση χρόνου με παραδείγματα - ερεθίσματα για κοινωνικό και φιλανθρωπικό έργο - οικοδόμηση κοσμοθεωρίας

-πρότυπα - κινητοποίηση - ενσυναίσθηση - παρώθηση για αυτόνομη συγγραφική δραστηριότητα & δημιουργική γραφή - ένταξη στην καθημερινή ρουτίνα - ποιοτική διάσταση στον χρόνο.

Αξιολογούνται θετικά: η ποικιλία των ιδεών και, κυρίως, η επαρκής τεκμηρίωση

 

 ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΚΑΙ ΕΚΦΡΑΣΤΙΚΑ ΜΕΣΑ ΣΤΑ ΜΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ

· Ρηματικά πρόσωπα

· εγκλίσεις και τροπικότητες

· οι χρόνοι του ρήματος

· στίξη

· λειτουργία της γλώσσας ( αναφορική - δηλωτική , Ποιητική- συνυποδηλωτική)

· ενεργητική - παθητική σύνταξη

· παράταξη - υπόταξη

· μακρο-/ μικροπερίοδος   λόγος

· σχήματα λόγου  και εκφραστικά μέσα  διαμορφώνουν το ύφος

· μεταφορές , αντιθέσεις,  προσωποποιήσεις , ασύνδετα , αναδίπλωση

· ονοματοποίηση

· λεξιλογικές επιλογές (πχ.  λόγιες λέξεις,  ιδιωματικές έξεις,  νεολογισμοί,  επιστημονικοί όροι,  εκφράσεις αργκό,  λαϊκότροπες εκφράσεις αξιολογικά επίθετα, λέξεις συναισθηματικά φορτισμένες)

· ειρωνεία,  σαρκασμός, σκώμμα

· ευθύς και πλάγιος λόγος

· ρητορικά ερωτήματα

 

ΟΙ ΚΕΙΜΕΝΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ ΣΤΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

Οι περισσότεροι κειμενικοί δείκτες στο λογοτεχνικό κείμενο είναι ίδιοι με τις γλωσσικές επιλογές που αφορούν στα μη λογοτεχνικά κείμενα. Ωστόσο,  προσοχή θέλει  η  διαφορετική διαχείρισή τους στο λογοτεχνικό κείμενο.  Πιο συγκεκριμένα, οι κειμενικοι δείκτες στη λογοτεχνία δεν πρέπει να σχολιάζονται σε σχέση με το αισθητικό και υφολογικό αποτέλεσμα στο κείμενο.  Απεναντίας, οι κειμενικοι δείκτες στη λογοτεχνία πρέπει να συνδέονται  αιτιολογικά με την ερμηνεία που δίνουμε κάθε φορά στο κείμενο. Οπότε επισημάνσεις του τύπου «ζωντάνια αμεσότητα παραστατικότητα», «έμφαση, ενδιαφέρον αναγνώστη», δεν έχουν θέση στο ερμηνευτικό σχόλιο,  στην ερμηνευτική τεκμηρίωση/ υποστήριξη της απάντησης που δίνουμε στο ερώτημα για το λογοτεχνικό κείμενο. 

 

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΑΠΟ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

2020: α. Ο σκοπός του συγγραφέα του Κειμένου 1 είναι να ευαισθητοποιήσειστο ζήτημα της λογοτεχνικής ανάγνωσης. Πώς το επιτυγχάνει; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας αναφέροντας από το κείμενο δύο (2) σημεία στίξης και δύο (2) σχήματα λόγου. Να προσδιορίσετε για το καθένα τη λειτουργία του (μονάδες 8).

ΣΗΜΕΙΑ ΣΤΙΞΗΣ (χρήση εισαγωγικών στη φράση «ανέβασα πυρετό», που υποδηλώνει το πάθος για την ανάγνωση), ΧΡΗΣΗ ΠΑΥΛΑΣ (-το θυμάμαι ακόμη = υποδηλώνει εμφατικό σχόλιο), ΣΧΗΜΑΤΑ ΛΟΓΟΥ (Ο τίτλος εμπεριέχει μεταφορά = Το γιατρικό της αμόλυντης λογοτεχνίας, «χάνομαι μέσα στο κείμενο» = μεταφορά)

 

2021: Να αναφέρετε τρεις (3) διαφορετικές γλωσσικές επιλογές με τις οποίες επιτυγχάνεται η ευαισθητοποίηση του αναγνώστη

α΄ πληθυντικό , μεταφορική χρήση του λόγου, ρητορικό ερώτημα = σε αυτή την περίπτωση ο υποψήφιος πρέπει να αναδείξει τον τρόπο με τον οποίο κάθε γλωσσική επιλογή ευαισθητοποιεί τον αποδέκτη του μνμ. Πχ. το α΄πλθ= δημιουργεί την αίσθηση της συλλογικής ευθύνης, αναδεικνύει την συνυπευθυνότητα, ο μτφ. Λόγος ζωντανεύει το κείμενο, τονώνει το ενδιαφέρον του ανθρώπου για το θέμα κοκ

2022 Πρόθεση της Κικής Δημουλά στο απόσπασμα «Για να επανέλθω ... φωτογραφία σου» είναι να ευαισθητοποιήσει τον αναγνώστη σχετικά με το ρόλο που διαδραματίζει η επέτειος στη διατήρηση της μνήμης. Να αναφέρετε τρεις (3) διαφορετικές γλωσσικές επιλογές με τις οποίες επιτυγχάνει το στόχο της, παραθέτοντας τα αντίστοιχα χωρία (μονάδες 6) και να εξηγήσετε τη λειτουργία καθεμιάς από αυτές στο κείμενο. (Μ9)

γλωσσικές επιλογές για ευαισθητοποίηση =  ΠΑΝΤΑ συνδέουμε τις «γλωσσικές επιλογές»  με αυτό που ζητά το ερώτημα. Πχ. πρόθεση είναι να ευαισθητοποιήσει = αυτό ακριβώς εντοπίζουμε, πώς δηλαδή πχ. μια ρητορική ερώτηση διεγείρει /κινητοποιεί συναισθηματικά τον δέκτη, πώς το β΄πρόσωπο κεντρίζει το ενδιαφέρον, προτρέπει για συν – προβληματισμό τον αναγνώστη . Και ΠΑΝΤΑ όλα αυτά συνδυασμένα με τις ανάλογες κειμενικές συνδέσεις/ αναφορές.

- Συνυποδηλωτική χρήση της γλώσσας -> ένα δωρεάν μεταφορικό μέσο, από βαθύ πατριωτισμό

- Αντίθεση -> και σε χαρές και σε απώλειες

- Προσωποποίηση -> Τα θηλάζει εκείνη η παλιά φωτογραφία σου, οι απώλειες έχουν τα γενέθλιά τους

- Ασύνδετο σχήμα -> τιμά τους ήρωες …στον κάθε αγνοούμενο, και ιδού… η παλιά φωτογραφία σου,

- Αναδίπλωση-Επανάληψη της λέξης: γενέθλια
- Αποσιωπητικά: Αυτές κι αν δεν θέλουν να ξεχαστούν…
- Εναλλακτικά: ερωτήσεις, εναλλαγή προσώπων

 

2023 Β3. α. Πρόθεση του συγγραφέα στην τελευταία παράγραφο του Κειμένου 1 («Ξέρω… δικαιοσύνη») είναι να ευαισθητοποιήσει τον αναγνώστη / την αναγνώστρια για τις αδικίες σε βάρος των γυναικών. Να αναφέρετε δύο (2) διαφορετικές μεταξύ τους γλωσσικές επιλογές / εκφραστικά μέσα με τα οποία υπηρετείται η πρόθεσή του (μονάδες 2) και να εξηγήσετε σύντομα τη λειτουργία καθενός από αυτά. (μονάδες 4)

 α΄ πληθυντικό πρόσωπο, χρήση υποτακτικής έγκλισης, α΄ ενικό ρηματικό πρόσωπο, αντίθεση, υπερβολή, αξιολογικό επίθετο υπερθετικού βαθμού, ομοιοτέλευτο, λέξεις συναισθηματικά φορτισμένες

2025 Β2. Το Κείμενο 1 αποτελεί δείγμα επιστημονικού λόγου. Να εντοπίσετε δύο γλωσσικές επιλογές που το επιβεβαιώνουν (μονάδες 2) δίνοντας το αντίστοιχο χωρίο (μονάδες 2) και να αιτιολογήσετε την επιλογή σας (μονάδες 6).

Γ΄ ρηματικό πρόσωπο, ειδικοί όροι, οριστική έγκλιση, επιστημική τροπικότητα, παθητική σύνταξη, ονοματοποίηση, αναφορική λειτουργία

===Τα στοιχεία διαμορφώνουν:
·        αντικειμενικότητα ύφους
·        αποστασιοποίηση
·        αξιοπιστία και εγκυρότητα πληροφοριών
·        πυκνότητα και συνθετότητα νοημάτων
·        αυξημένο βαθμό βεβαιότητας
·        σαφήνεια και ακρίβεια νοημάτων

 

ΚΕΙΜΕΝΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ στο λογοτεχνικό κείμενο των Παν/κών εξετάσεων

2020 Ποιο είναι το θέμα του ποιήματος, κατά τη γνώμη σας; Ποιο ρόλο έχει η Ποίηση στην προσωπική σας ζωή; Να απαντήσετε αξιοποιώντας τουλάχιστον τρεις (3) κειμενικούς δείκτες (150-200 λέξεις).

β΄ Ενικό πρόσωπο «σε βρίσκει η Ποίηση»:  διάλογος με τον αναγνώστη αλλά και με τον ίδιο του τον εαυτό

 επαναλήψεις: πχ.  πράγματα=  αναδεικνύει την πανταχού παρούσα επενέργεια της ποίησης στη ζωή του ανθρώπου, αντίθεση (πρώτη φορά ≠χιλιοειπωμένα), ποικιλία χρόνων (χρονικές βαθμίδες), μεταφορές

 

2021  Γιατί, κατά τη γνώμη σας, «Στον Σείριο δακρύσαν τα παιδιά και βάλαν από εκείνη τη βραδιά μιαν έγνοια στη μικρούλα τους καρδιά.»; Να απαντήσετε, αξιοποιώντας τρεις (3) διαφορετικούς κειμενικούς δείκτες του ποιήματος. Θα ήσαστε ικανοποιημένοι/ες ή δυσαρεστημένοι/ες, αν ζούσατε, όπως τα παιδιά στον Σείριο και γιατί; (150-200 λέξεις)     

Ενδεικτικοί κειμενικοί δείκτες:

- Σχήμα κύκλου

- Αντίθεση « Στον Σείριο υπάρχουνε παιδιά/ ποτέ δε βάλαν έγνοια στην καρδιά …Στον Σείριο δακρύσαν τα παιδιά / και βάλαν από εκείνη τη βραδιά  μιαν έγνοια στη μικρούλα τους καρδιά».

- Παρομοιώσεις: «σα φτερό θαλασσινό …τους φαίνεται καράβι μακρινό» αποτυπώνεται η ομορφιά της γης,  του γαλάζιου πλανήτη

-  Μεταφορά: «αρρώστια και πληγή… ακούραστοι του ονείρου κυνηγοί κεντάνε με συνθήματα τους τοίχους.» =  οι γοητευτικές αντιθέσεις της ζωής στην γη, μεταφορά “ του σύμπαντος αρρώστια και πληγή” =   αισθητοποιεί τις  πολλαπλές όψεις της ζωής στη γη 

- συσσώρευση ρημάτων =  δράση και ενεργητικότητα

 

2022 Τι αντιπροσωπεύει το ταγάρι για την οικογένεια της αφηγήτριας; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με τρεις (3) κειμενικούς δείκτες.

 1. τα χρονικά επίπεδα (παρελθόν: προγιαγιά /το είχε φτιάξει η δική της μαμά στον αργαλειό, γιαγιά: ήταν μέρος της προίκας της, μητέρα: στα φοιτητικά της χρόνια το χρησιμοποιούσε ως τσάντα. Είχε ήδη χρησιμοποιηθεί από 3 γενιές. ΠΑΡΟΝ: αφηγήτρια: το βρήκα, το έδειξα της έδειξα, της λέω)

2. Ευθύς λόγος: πράγματα για μια ζωή

3. αναδρομική αφήγηση : μου διηγήθηκε τα νυχτέρια

4. Πρωτοπρόσωπη αφήγηση: θα σας πω

2024

                  παρομοιώσεις: σα θηλιά, σα φίδι (ανάγκη φυγής)

             - χρήση συμβόλων (ταξίδι, δρόμος, σπίτια, τζάκια, αστέρι)

 

2025 Γιατί εμφανίζεται προβληματισμένος ο ήρωας του Κειμένου 3 και πώς εκδηλώνει τον προβληματισμό του; Να απαντήσετε αξιοποιώντας συνολικά τρεις (3) διαφορετικούς κειμενικούς δείκτες. 

Γ1. Ο ήρωας εμφανίζεται προβληματισμένος:
από τη στάση ή τη συμπεριφορά των συναδέλφων του / από το περιβάλλον της εργασίας του / από την προσωπική και επαγγελματική του αλλοτρίωση, μονοτονία, ρουτίνα / από την έλλειψη δημιουργικότητας, ανανέωσης, ενθουσιασμού.

Εκδηλώσεις προβληματισμού:απογοήτευση, απελπισία, αγανάκτηση, περίσκεψη, αναζήτηση, σκέψη για αλλαγή εργασίας και επαγγέλματος, αναζήτηση της ελπίδας σε νέους που φοιτούν σε ακαδημαϊκές σχολές, εναγώνια προσπάθεια επαναπροσδιορισμού της ταυτότητάς του

Ενδεικτικοί κειμενικοί δείκτες αρκούν τρεις):
εικόνες
μεταφορές
ειρωνεία, σαρκασμός
α' πρόσωπο / πρωτοπρόσωπη αφήγηση
εσωτερική εστίαση
εσωτερικός μονόλογος ευθύς λόγος
πολυσύνδετο σχήμα / συσσώρευση αρνήσεων
Οι μαθητές / μαθήτριες αναμένεται να συνδέσουν τους κειμενικούς δείκτες με τα αντίστοιχα χωρία και την ερμηνεία του κειμένου.