ΜΟΝΟΠΩΛΙΟ ΤΗΣ ΒΙΑΣ

 

         Μονοπώλιο και δικαιολόγηση της βίας

Οι μοντέρνες κοινωνίες, όσες συγκροτούνται πάνω στις μεγάλες αρχές της ίσης ελευθερίας και της προόδου, προϋποθέτουν την ειρηνική ζωή. Είτε στηρίζονται στην ιδέα ότι ο άνθρωπος είναι από τη φύση του βίαιος είτε αντιθέτως στοιχηματίζουν στην ανθρωπολογία της ειρηνικής του φύσης, πιστεύουν ότι μπορούν να ελέγξουν, να μειώσουν έως και να εξαλείψουν τη βία. Από την άλλη, η βία επιβιώνει όλων των καθεστώτων και αντέχει σε κάθε ρύθμιση, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ιστορικά διατηρείται στα ίδια επίπεδα έντασης ή ότι δεν αλλάζει μορφή ανάλογα με το ποιος την ασκεί, ενάντια σε ποιον και με ποιον ακριβή τρόπο. Σαν άλλο ενεργειακό θεώρημα, η βία μοιάζει να μην εξαφανίζεται ποτέ μα περισσότερο να μεταμφιέζεται. Ενδύεται τη νομιμότητα ως κρατική λεοντή, περιφέρεται ως αδούλωτη εγκληματικότητα ή ακόμα δικαιολογείται ως αντίδραση στην αδικία.(…)

Ειδικά στις δημοκρατικές κοινωνίες της νεωτερικότητας ουδείς εμφανίζεται να χρησιμοποιεί πρωτοβουλιακά τη βία. Κάθε βία, πολιτική, ιδιωτική, τρομοκρατική, κρατική, αυτοπαρουσιάζεται ως αναγκαίο κακό, ως μια απάντηση σε μίαν προηγούμενη βία. Ολοι μάς λένε «υποχρεώθηκα να γίνω βίαιος».

Όπως είπαμε όμως, παρότι ιστορικά δεν υπάρχουν μη-βίαιες κοινωνίες, τούτο δεν σημαίνει ότι ο όγκος» βίας είναι πάντοτε ο ίδιος. Η ελληνική κοινωνία, π.χ., εμφανίζεται σήμερα να κατακλύζεται από κοινωνική βία με έμπρακτες εκδηλώσεις αδυσώπητης βαναυσότητας όπως συμβαίνει με τις γυναικοκτονίες. Μικρή σημασία έχει αν αυτή η βία που μοιάζει να διαδίδεται και να επικρατεί ως καθημερινή πρακτική, ιδιαίτερα στους σχολικούς πληθυσμούς, είναι περισσότερη από παλιότερα, αν υποκαταγραφόταν παλιότερα ή αν μεταφέρεται από πτυχές της ζωής που έχουν ειρηνεύσει. Διότι ανεξάρτητα από οτιδήποτε, αυτή η βία κλονίζει τον κοινωνικό δεσμό και καταρρακώνει την εμπιστοσύνη που έχουμε στους θεσμούς αλλά και στον τυχαίο άνθρωπο που περνάει από δίπλα μας. Και αν δεν αντιδράσουμε, θα υποχρεωθούμε να μεταπέσουμε από τη λογική της ειρηνικής Ζωής - που ακόμα μας επιτρέπει να σκανδαλιστούμε μπροστά στην περιέρρευσα σκληρότητα – στον βίαιο επανεξοπλισμό του εαυτού μας.

Εάν δεν υπάρξει μαζικό κοινωνικό αίτημα μείωσης της βίας, δεν αποκλείεται να μετασχηματιστούμε από υποψήφια θύματα βίας σε προσωπικούς φορείς βαναυσότητας, σε μικρά καθάρματα που βιαιοπραγούν και αυτά όπως όλοι οι άλλοι. Το έργο δεν είναι εύκολο. Θα χρειαστεί πρωτίστως το κράτος και οι λειτουργοί του να αποφασίσουν ότι υποχρεούνται να μειώσουν την κοινωνική βία ασκώντας το μονοπώλιο της νόμιμης βίας στη χώρα. Και αυτό όχι για να την ασκήσουν αμετροεπώς αλλά για να στερήσουν το «δικαίωμα» αυτό από κάθε ιδιώτη.

Για να γίνει όμως αυτό χωρίς να καταλήξουμε σε μια δρακόντεια και δυναστική επιβολή το κράτος χρειάζεται έναν ελεγκτή. Το κοινωνικό σώμα. Αυτό μπορεί να απαιτήσει την εξάλειψη της διάχυτης βίας από το κράτος και αυτό μπορεί να μεριμνήσει ώστε να μην εκτρα- πούμε σε έναν τερατώδη Λεβιάθαν που καταπίνει ελευθερίες και γκρίζες ζώνες στο όνομα αυτής της αποστολής. Αυτό το κοινωνικό σώμα, για να απαιτήσει και να ελέγξει τη μείωση της βίας οφείλει πρώτο απ' όλα να την αποκηρύξει. Να την εξαιρέσει από το ρεπερτόριο των έγκυρων συμπεριφορών.

Παναγής Παναγιωτόπουλος, ΤΟ ΒΗΜΑ, ΝΕΕΣ ΕΠΟΧΕΣ