ΠΡΟΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ

 ΑΝΑΛΟΓΑ ΜΕ ΤΙΣ ΠΡΟΘΕΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΚΤΗ/ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΚΤΡΙΑΣ ΕΝΟΣ ΚΕΙΜΕΝΟΥ

Ανάλογα με την πρόθεση του συντάκτη του κειμένου επιστρατεύονται διαφορετικές γλωσσικές επιλογές, εκφραστικά μέσα,   κατάλληλοι τρόποι και μέσα πειθούς,  τρόποι ανάπτυξης παραγράφου. Οι προτάσεις που παρατίθενται στη συνέχεια, πρέπει να τονιστεί ότι δεν αποτελούν συνταγή που εφαρμόζουμε αδιακρίτως σε κάθε περίπτωση.

 

Α. Πρόθεση του συντάκτη να ευαισθητοποιήσει/  να προβληματίσει τον δέκτη

·        ρηματικά πρόσωπα : α΄και β΄ενικό, οι συνεχείς αποστροφές του λόγου / απεύθυνση στον δεκτη/ συνομιλία - γέφυρα επικοινωνίας/ αίσθηση συλλογικής ευθύνης

·        ρηματική έγκλιση πχ. προτρεπτική / αποτρεπτική υποτακτική , προστακτική

·        ποιητική λειτουργία της γλώσσας / συνυποδηλώσεις = η γλώσσα λειτουργεί με τρόπο συγκινησιακό, δηλ. τέρπει και  συγκινεί τον δέκτη, προσδίδει ζωντάνια και παραστατικότητα στο κείμενο, ευαισθητοποιεί τον δέκτη, διεγείρει συναισθήματα, πχ. φόβο,  θαυμασμό, λύπη.

·       εικόνες/ εικονοπλαστικός λόγος: 

·        σημεία στίξης: τα εισαγωγικά, το θαυμαστικό, το ερωτηματικό κοκ,  το ασύνδετο ή το πολυσύνδετο σχήμα

·        τροπικότητα: δεοντική τροπικότητα που κυμαίνεται από την απλή επιθυμία / ευχή έως  την  παράκληση / ανάγκη / υποχρέωση 

·       ρητορικές ερωτήσεις:  ευαισθητοποιούν/ προβληματίζουν (βλ. θεωρία για ρητορικά ερωτήματα)

·       επιφωνηματικές εκφράσεις (πχ.αχ!, αλίμονο!) ευθεία έκφραση συναισθημάτων

·       ευθύς λόγος:  προσδίδει αμεσότητα και παραστατικότητα, επιτρέπει την ταύτιση του αναγνώστη με τον πομπό

·        περιγραφικά και αξιολογικά επίθετα : επίθετα που περιγράφουν μια αρνητική κατάσταση, που αποδίδουν στιγμές ανθρωπιάς, που αναδεικνύουν μια αναγκαιότητα…

·       πχ. σκληρή μοναξιά ηλικιωμένων (εδώ έχουμε συνδυασμό αξιολογικού επιθέτου +μεταφοράς)= συγκινεί το μέγεθος της ανυπόφορης μοναξιάς, ανθρώπινη επαφή, συγκινητικές πρωτοβουλίες, πρωταρχική διαφορά κοκ.

Πάντα εξηγούμε πώς η κάθε μία  γλωσσική επιλογή από τις παραπάνω υπηρετεί την πρόθεση του συντάκτη να ευαισθητοποιήσει

·        οργάνωση παραγράφου:  με αναλογία… που είναι μία εκτενής παρομοίωση 

·       ΜΕΣΑ ΠΕΙΘΟΥΣ: η συναισθηματική κινητοποίηση του δέκτη επιτυγχάνεται με την αφήγηση, την περιγραφή, το χιούμορ, την ειρωνεία, τις μαρτυρικές καταθέσεις πρωταγωνιστικών προσώπων.

Η ΣΥΝΥΠΟΔΗΛΩΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

Η συνυποδηλωτική λειτουργία της γλώσσας προσδίδει αμεσότητα στον λόγο. Απευθύνεται στο συναίσθημα και την φαντασία του αναγνώστη κι έτσι κινητοποιεί το ενδιαφέρον του, τον διεγείρει συναισθηματικά και του προσφέρει αισθητική απόλαυση. Ο αποδέκτης του μηνύματος προβληματίζεται για το γεγονός ότι ……………….., οπότε ευαισθητοποιείται  ……………….., προκειμένου να ……………………………………

+ αποσκοπεί στην πρόκληση των συναισθημάτων του αναγνώστη και ειδικότερα στην ευαισθητοποίησή του γύρω από………./ στον προβληματσιμό του αναγνωστη σχετικά με………………. (ερέθισμα για στοχασμό) / να εγείρει το αναγνωστικό ενδιαφερον του / να κινητοποιησει / να εμπλεξει συναισθηματικα

Με τη μεταφορά/ παρομοίωση  η αφηρημένη έννοια που εκφράζεται με αυτήν εικονοποιείται και παραλληλίζεται με κάτι γνωστό από την εμπειρία μας. Έτσι, το αφηρημένο γίνεται συγκεκριμένο και ευκολότερα κατανοητό..

 

Β. Πρόθεση του συντάκτη να προβληματίσει    Αξιοποιούνται οι παραπάνω τρόποι πειθούς και οι κατάλληλες γλωσσικές επιλογές 

 

Γ. Πρόθεση του συντάκτη να πείσει/ να τεκμηριώσει άποψη /  θέση

·  αναφορική λειτουργία της γλώσσας/  δηλωτική χρήση=  γλώσσα που απευθύνεται στη λογική του δέκτη

·  ρηματικό πρόσωπο που κυριαρχεί είναι το τρίτο ενικό/ πληθυντικό

·   έγκλιση οριστική που δείχνει την βεβαιότητα

·  λογική αιτιολόγηση=   επιχειρήματα,  τεκμήρια,  απόψεις ειδικών/  αυθεντίες

·       ανάπτυξη παραγράφου  με τρόπο που - να υποστηρίζει λογικά μια θέση / άποψη:  αιτιολόγηση,  αίτιο- αποτέλεσμα,  παραδείγματα που αποσαφηνίζουν / διευκρινίζουν

·       Τρόποι πειθούς:  επιχειρήματα, τεκμήρια, αυθεντίες, απόψεις ειδικών, ορισμοί από έγκυρα λεξικά, παραπομπές σε έγκυρα επιστημονικά περιοδικά και ερευνητικά κέντρα, στη διεθνή βιβλιογραφία, μαρτυρικές καταθέσεις κοκ.

Επιστημονικός λόγος  σε κείμενα με σαφή πρόθεση του πομπού να πείσει λογικά, να αποδείξει  

·       λόγος  αποδεικτικός,  περιγραφικός,  ερμηνευτικός

·        ειδικό λεξιλόγιο

·        ύφος τυπικό απρόσωπο σοβαρό

·         βιβλιογραφικές παραπομπές , τεκμήρια, αυθεντίες , επιστημονικές έρευνες , πορίσματα ερευνών από πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα

·        λογική δομή, συμπεράσματα, ερμηνεία φαινομένων

·        επίκληση στην αυθεντία, αποφθέγματα,  παραθέματα, ρητά, γνωμικά , παροιμίες , λαϊκή θυμοσοφία

·        υφολογική ποικιλία

·       βιβλιογραφική τεκμηρίωση που προσδίδει εγκυρότητα αξιοπιστία 

 Ο πομπός επιδιώκει να υποστηρίξει την άποψή του, να τεκμηριώσει τη θέση του, να πείσει , να επικυρώσει την αποδεικτική ισχύ της θέσης / του επιχειρήματός του, να εμπλουτίσει το περιεχόμενο με διακειμενικές αναφορές