ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΑ - ΠΡΟΚΑΤΑΛΗΨΕΙΣ

διερεύνηση των όρων

Στερεότυπα/ στερεότυπες αντιλήψεις: Αντιλήψεις και συμβολικοί χαρακτηρισμοί        για κοινωνικές ή Εθνικές ομάδες, που στηρίζονται σε  γενικεύσεις (ενδεχομένως αυθαίρετες) και έχουν παγιωθεί ως αδιαμφισβήτητη αλήθεια στο ευρύ κοινωνικό σύνολο και αβασάνιστα αποδίδονται σε άτομα και ομάδες. Ακριτα και ανεύθυνα υιοθετούνται.

Προκατάληψη : απορρέει από την αποδοχή των στερεοτυπικών αντιλήψεων, που ασκούν ισχυρή επιρροή στη συμπεριφορά και την αλληλεπίδραση των ανθρώπων.  Είναι μια αρνητική γνώμη και συμπεριφορά/ στάση, η οποία έχει σχηματιστεί κατά έναν μη αντικειμενικό τρόπο (δεισιδαιμονίες, στερεότυπα) απέναντι σε άτομα/ ομάδες που στιγματίζονται από τα στερεότυπα. Υπάρχουν προκαταλήψεις, εθνικές, φυλε­τικές, θρησκευτικές, ηθικές, ταξικές, κοινωνικές, πολιτικές.

αίτια του φαινομένου

- Η αμάθεια, η ελλιπής / στρεβλή ενημέρωση/ παραπληροφόρηση, η άγνοια, ο αναλφαβητισμός και γενικότερα η έλλειψη ουσιαστικής καλλιέργειας αποτελούν αίτια πρωταρχικά.

-Η ανασφάλεια, η βολική παθητικότητα, ο κομφορμισμός = συμμόρφωση με τα πιστεύω των πολλών και τα κοινώς αποδεκτά πρότυπα της κοινωνίας, απουσία ισχυρών αντιστάσεων στην προπαγάνδα και την παραπληροφόρηση, ο φόβος του κοινωνικού στιγματισμού και της διαφοροποίησης.  Πίστη στη σταθερότητα της ανθρώπινης φύσης: συνδέεται με υποβάθμιση των ατομικών διαφορών και έμφαση στην ομοιομορφία της ομάδας

ΣΧΟΛΕΙΟ – ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ- ΜΜΕ:  διαιωνίζουν και αναπαράγουν τα στερεότυπα (πχ. αναπαραστάσεις του φύλου και του ρόλου τους) = ο άνθρωπος υιοθετεί τα στερεότυπα  μέσω της μίμησης, της συμμόρφωσης, της κοινωνικής μάθησης.

- Τα ΜΜΕ διαιωνίζουν πχ. έμφυλα ή εθνικιστικά στερεότυπα μέσα από τον δημοσιογραφικό λόγο και εικόνα, την προπαγάνδα και την παραπληροφόρηση, την απρόσεκτη εκφορά λόγου που αναπαράγει τις στερεοτυπικές αντιλήψεις.

- Τα αίτια είναι συχνά τα οικονομικά συμφέροντα, καθώς οι προκαταλήψεις ευνοούν τη νομιμοποίηση της οικονομικής εκμετάλλευσης κάποιων λαών, εθνικών ομάδων / μειονοτήτων και παγιώνουν την πολιτική της ιδιοτέ­λειας και των σκοπιμοτήτων.

     συνέπειες του φαινομένου

-         ΑΤΟΜΟ:  ιδεολογική και πνευματική στασιμότητα / μονολιθικός / μονοδιάστατος τρόπος σκέψης και στρεβλός τρόπος πρόσληψης κι ερμηνείας των γεγονότων, αγκύλωση / μονομέρεια, μισαλλοδοξία, εύκολη χειραγώγηση, θυματοποίηση, εκμετάλλευση από επιτήδειους, απώλεια της εσωτερικής ελευθερίας, ετεροκατεύθυνση, ανάδυση κατώτερων ενστίκτων (μικρότητα, μοχθηρία, φθόνος, απανθρωπισμός), που δυσχεραίνουν την συνύπαρξη / συνεργασία με τους άλλους

-         ΚΟΙΝΩΝΙΑ: μια τέτοια στάση ζωής αναστέλλει κάθε προσπάθεια αρμονικής συμβίωσης με τους συνανθρώπους. Τα φαινόμενα της αναλγησίας, των αντιπαραθέσεων, η διάρρηξη της κοινωνικής συνοχής, τα φαινόμενα κοινωνικής παθογένειας, ο φθόνος και η εχθρότητα καθι­στούν αδύνατη την ύπαρξη ευγενών αισθημάτων και της συντροφικότητας.

-         Υπονομεύεται και η δημοκρατία, πολίτευμα που προασπίζεται την ισονομία, την ισότητα, τα ανθρώπινα δικαιώματα. Τέλος, τα στερεότυπα και οι προκαταλήψεις με την αδιαλλαξία και τον δογματισμό που καλλιεργούν αναστέλλουν την πολιτιστική ανάπτυξη και την ενός τόπου.

-         Έξαρση του εθνικισμού, επιδείνωση των διακρατικών σχέσεων, αφού τα στερεότυπα και οι προκαταλήψεις καλλιεργούν την εχθρότητα, το μίσος, την καχυποψία, δημιουργούν αγεφύρωτες διαφορές , εμποδίζουν την ειρηνική επίλυση διαφορών =  πόλεμοι, εχθροπραξίες

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ

Η οικογένεια : αγωγή βασισμένη σε δημοκρατικές παιδαγωγικές αρχές, ενθάρρυνση της ελεύθερης έκφρασης της άποψης, εποικοδομητικός διάλογος, αμοιβαίος σεβασμός, ανεκτικότητα, πλούσια μορφωτικά ερεθίσματα προκειμένου να καλλιεργηθεί η ανεκτικότητα, ο σεβασμός στη διαφορετικότητα, προσήλωση στις αρχές της ισότητας, αντίσταση και αποκήρυξη στερεοτύπων, καλλιέργεια της αγάπης για τον συνάνθρωπο, μετάδοση  αξιών και προτύπων ανθρωπιάς με το προσωπικό παράδειγμα και λόγο!

Σχολείο:  καταπολέμηση πχ. έμφυλων στερεοτύπων, ισότητα, σεβασμός και ανάδειξη της διαφορετικότητας, δημιουργική αυτοέκφραση μαθητή, ευαισθητοποίηση / ενημέρωση μαθητών, διαπολιτισμική/ συμπεριληπτική   εκπαίδευση,  ανθρωπιστικός προσανατολισμός εκπαίδευσης

 Αναβάθμιση του μορφωτικού ρόλου των ΜΜΕ, αξιοποίηση και δεοντολογικό πλαίσιο λειτουργίας των ΜΚΔ (πχ. απαγόρευση και ποινικοποίηση της ρητορικής του μίσους, των ψευδών ειδήσεων που στιγματίζουν άτομα, ομάδες, λαούς), εγκυρότητα ενημέρωσης, αποφυγή γλώσσας και προτύπων που διαιωνίζουν τα στερεότυπα

Πνευματικοί άνθρωποι, ΜΚΟ, ακτιβισμός, δράσεις τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακών οργανισμών.