ΡΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΩΠΑ

 

Α΄ Πρόσωπο:

Α΄ενικό: ο πομπός παραθέτει ένα προσωπικό βίωμα κι έτσι προσελκύει το ενδιαφέρον του αναγνώστη, ο οποίος μπορεί να συγκινηθεί, να ενδιαφερθεί για την προσωπική  ιστορία/ εμπειρία του πομπού, να ταυτιστεί πιο εύκολα με αυτόν , καθώς έχει την αίσθηση ότι συνομιλεί με αυτόν και μοιράζεται με αυτόν ένα βίωμα. Το κείμενο αποκτά ένα οικείο, χαμηλόφωνο, εξομολογητικό ύφος, βιωματικό-  προσωπικό τόνο / χαρακτήρα, το ύφος γίνεται πιο άμεσο, οικείο, ζωντανό, παραστατικό.

Στην λογοτεχνία : το α΄ενικό πρόσωπο δημιουργεί την αίσθηση της εκμυστήρευσης ενός προσωπικού βιώματος και λειτουργεί εν μέρει ως τεκμήριο αξιοπιστίας. Το κείμενο αποκτά αμεσότητα, οι σκέψεις προβάλλονται ζωντανά, παραστατικά. Στην Νέα Αθηναϊκή Σχολή αφηγούμαι σε α΄ πρόσωπο σημαίνει κατάθεση προσωπικής εμπειρίας, πιστότητα αφήγησης. Η επιλογή της πρωτοπρόσωπης αφήγησης εντοπίζεται:

·         σε κείμενα με ομοδιηγητικό αφηγητή (εκείνον που αφηγείται μια ιστορία στην οποία συμμετείχε ο ίδιος ή την έζησε ως αυτόπτης μάρτυρας),

·         στην αυτοβιογραφία κοκ.

·         στον εσωτερικό μονόλογο

Το Α΄Πληθυντικό:

1) ο πομπός μιλά ως εκπρόσωπος /φορέας μιας συλλογικής συνείδησης κι εμπειρίας: αναφέρεται σε μια κατάσταση που αφορά τους περισσότερους ανθρώπους, οπότε το θέμα αφορά τον ίδιο και τους αποδέκτες του μηνύματος

·         δημιουργείται  η αίσθηση της οικειότητας και η εντύπωση της συμμετοχής του πομπού σε όσα αναφέρει, καθώς εντάσσει τον εαυτό του στην ίδια ομάδα ανθρώπων με το δέκτη = αίσθηση συλλογικής ευθύνης, ο δέκτης συμμερίζεται τις σκέψεις, αγωνίες, προβληματισμούς που εκφράζονται

·         έμμεσα δημιουργείται και στο δέκτη/αναγνώστη το αίσθημα της συνυπευθυνότητας, η ανάγκη ενεργοποίησης και ανάληψης δράσης, ο πομπός μοιράζεται την ευθύνη /την χαρά/ τον προβληματισμό με τον δέκτη, δεν θέτει τον εαυτό του εκτός, οπότε το κείμενο δεν έχει διδακτικό ή καταγγελτικό χαρακτήρα

2) Με αυτό τον τρόπο το θέμα αποκτά καθολικότητα και διαχρονικότητα και το θέμα παρουσιάζεται ως μια γενική και αδιαπραγμάτευτη αλήθεια, που αφορά όλους

(η συγκινηση, ευαισθητοποιηση του δέκτη ισχύει κι εδώ, όπως η αμεσότητα, οικειότητα, ζωντάνια)

ΠΡΟΣΟΧΗ στο συνδυασμό με τις εγκλίσεις:

-προτρεπτική/ αποτρεπτική υποτακτική, οριστική, δυνητική οριστική= ο λόγος αποκτά διαφορετικές αποχρώσεις

 

Β΄ Πρόσωπο:  

·         ο αφηγητής απευθύνεται, στο πλαίσιο ενός ιδιότυπου μονολόγου, στον ίδιο του τον εαυτό

·         απευθύνεται στον αναγνώστη / δέκτη (σε ένα υποθετικό/ πραγματικό ακροατήριο, πχ. σε μια αποστροφή του λόγου σε μια ομιλία), στον πραγματικό αποδέκτη του μηνύματος (πχ. ερωτική εξομολόγηση), επιδιώκει να συνομιλήσει (αίσθηση διαλόγου, ιδίως όταν το α΄πρόσωπο εναλλάσσεται με το β΄ πρόσωπο) προκειμένου να συμβουλέψει, προτρέψει, αποτρέψει …

Το κείμενο αποκτά ζωντάνια και αμεσότητα, θεατρικότητα, το ύφος διδακτικό ή προτρεπτικό τόνο, γίνεται οικείο, άμεσο, προφορικό, διαλογικό

Προστακτική πχ. προσπαθήστε, με υποτακτική : να προσπαθείτε, να μην αμελείτε

Γ΄ Πρόσωπο: 

·         ύφος απρόσωπο, ουδέτερο, αντικειμενικό (για επιστημονικό κείμενο)

·         αποστασιοποίηση συγγραφέα, εγκυρότητα λεγομένων

·         συνδέεται με τον παντογνώστη αφηγητή

 

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ

 

ΡΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΩΠΑ  ΚΑΙ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΕΓΚΛΙΣΗ

1)  24893 «Να μάθουμε να ζούμε» (η διατύπωση είναι του Ρουσό) σημαίνει να προετοιμαστούμε, για να αντιμετωπίσουμε τα προβλήματα της προσωπικής μας και της δημόσιας ζωής, να συνειδητοποιήσουμε τους κινδύνους του λάθους και της αυταπάτης, να συμφιλιωθούμε με την αβεβαιότητα, το τυχαίο, το απρόσμενο.

 

Α ́ πληθυντικό ρηματικό πρόσωπο: παρότρυνση προς τον δέκτη, διατύπωση ενός συλλογικού αιτήματος, μιας κοινής ανάγκης, ο Εντγκάρ Μορέν δεν εξαιρεί τον εαυτό του από την ευθύνη δράσης για την επίτευξη των σκοπών της εκπαίδευσης, για να ευαισθητοποιήσει για την αναγκαιότητα μιας κοινής στόχευσης και δράσης, αφού η εκπαίδευση είναι κοινωνικός θεσμός, δημόσιο αγαθό.

Υποτακτική: Δηλώνει την επιθυμία για την επίτευξη των σκοπών της εκπαίδευσης, η οποία αποβλέπει στην προετοιμασία για τη ζωή (να προετοιμαστούμε), για να γίνουν πράξη όσα ακολουθούν και προβάλλονται ως κοινά αιτήματα που ανταποκρίνονται στις ανάγκες της εποχής μας. Η υποτακτική έγκλιση, σε συνδυασμό με το πρώτο πληθυντικό πρόσωπο (και την επιλογή του ασύνδετου σχήματος) δηλώνει και προτροπή προς τον αγώνα για τον κοινό στόχο. Δηλώνεται το προσδοκώμενο, ο στόχος (τελικές προτάσεις που εκφέρονται με υποτακτική σε ακολουθία με την προτροπή της υποτακτικής εξάρτησής τους «να προετοιμαστούμε»). Η υποτακτική, τέλος, συμβάλλει στη συνοχή του λόγου ως εξήγηση στη φράση του Ρουσσό, η οποία διατυπώνεται εξίσου με υποτακτική.

 

2) 35695 Ποιο ρηματικό πρόσωπο χρησιμοποιείται στο Κείμενο (μονάδες 2); Να σχολιάσεις τη λειτουργία του λαμβάνοντας υπόψη το είδος του κειμένου και την πρόθεση της συγγραφέως (μονάδες 4). Απόσπασμα από τη διπλωματική εργασία της φοιτήτριας Μαρίας Χ. Παπαδοπούλου (Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας, Θεολογική Σχολή, Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, 2016, σσ. 63-65).

α) Ρηματικό πρόσωπο: τρίτο Λειτουργία ρηματικού προσώπου: αντικειμενικότητα, αποστασιοποίηση, επιστημονικός λόγος, πληροφορικό ύφος κ.ά.

 

35648       Στο κείμενο 2 χρησιμοποιούνται κατά κύριο λόγο το β΄ ενικό και το α΄ πληθυντικό πρόσωπο. Να αιτιολογήσεις τις συγκεκριμένες επιλογές του Τίτου Πατρίκιου.

το β΄ ενικό πρόσωπο αποτελεί το βασικό πρόσωπο μιας συνέντευξης-συζήτησης, εδώ όμως χρησιμοποιείται ως γενική απεύθυνση προς κάθε άνθρωπο που προβληματίζεται και εμπλέκεται σε θέματα αναζήτησης της ουσιαστικής αλληλεγγύης, καλλιεργώντας ένα κλίμα οικειότητας και συμπόρευσης στο μονοπάτι της ανακάλυψης και εφαρμογής της • το α΄ πληθυντικό πρόσωπο εκφράζει την ανθρώπινη ομάδα και τις ευθύνες της για πραγματική αλληλεγγύη προς οποιονδήποτε τη χρειάζεται και όχι για κάλυψη του εγωισμού με τον ψεύτικο μανδύα του ομαδικού πνεύματος.