ΟΙ ΛΕΞΕΙΣ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

  KEIMENO  1ο                «Selfie», η λέξη της χρονιάς

1. Η λέξη «selfie», που στη γλώσσα των χρηστών των ιστοσελίδων κοινωνικής δικτύωσης σημαίνει αυτοφωτογραφία, επιλέχθηκε ως λέξη της φετινής χρονιάς από το Μεγάλο Λεξικό της Οξφόρδης. Η χρήση της λέξης «selfie» αυξήθηκε κατά 17 χιλιάδες τοις εκατό μέσα στους περασμένους δώδεκα μήνες, σύμφωνα με την επιτροπή των Λεξικών της Οξφόρδης που κάθε χρόνο εκδίδει το Oxford English Dictionary. Τι ακριβώς σημαίνει αυτή η καινούργια λέξη που μπήκε τόσο δυναμικά στην καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων; Όπως αναφέρει ο ορισμός, selfie είναι μια φωτογραφία που βγάζει κάποιος μόνος του, συνήθως με το έξυπνο κινητό του τηλέφωνο ή με μια webcam, και αναρτάται σε κάποια ιστοσελίδα κοινωνικής δικτύωσης.

2. Πότε πρωτοεμφανίστηκε η παράξενη αυτή καινούργια λέξη; Σύμφωνα με πληροφορίες, για πρώτη φορά χρησιμοποιήθηκε σε ένα αυστραλιανό διαδικτυακό φόρουμ τον Σεπτέμβριο του 2002.  Η ψυχολόγος Μάρτα Πέρσαλ, πάντως, τονίζει ότι τα διαδικτυακά μέσα κοινωνικής δικτύωσης ευθύνονται για την ευρύτερη χρήση της λέξης και δεν μπορεί να θεωρηθεί τυχαίο ότι σε ένα τέτοιο μέσο, και ειδικότερα στον ιστότοπο Flickr όπου αναρτώνται φωτογραφίες, εμφανίστηκε για πρώτη φορά το 2004. Ωστόσο, η χρήση της δεν ήταν ευρεία πριν από το 2012 οπότε και άρχισε να χρησιμοποιείται από τις πιο δημοφιλείς ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης. Η κατάληξη της λέξης σε -ie έχει στόχο να κάνει μια καθαρά ναρκισσιστική ενασχόληση σε κάτι πολύ πιο συμπαθητικό και χαριτωμένο. Πρόκειται, άλλωστε, για μια κατάληξη η οποία χρησιμοποιείται ευρύτατα από τους Αυστραλούς, γεγονός που αποδεικνύει ότι πραγματικά και αυτή η λέξη προέρχεται από την Αυστραλία.  

3.Όπως αναφέρει το σχετικό σχόλιο της εφημερίδας The Guardian, αυτού του είδους οι φωτογραφίες δεν είναι μόνο απόλυτα εγωκεντρικές αλλά δίνουν και βαρύνουσα σημασία στην εμφάνιση. Αναρτάς στο Διαδίκτυο μια δική σου φωτογραφία που έχεις τραβήξει και αναμένεις την κριτική, περιμένεις να τονώσεις την αυτοπεποίθησή σου συλλέγοντας «likes» ή να καταστραφείς αν τύχει και συμβεί το αντίθετο. Παρ΄όλα αυτά, αυτού του είδους οι φωτογραφίες προσελκύουν εκατομμύρια ανθρώπους. Όμως η ίδια η λέξη «selfie» δεν είναι βαρύγδουπη και αυτό υποδεικνύει ότι όλοι αυτοί οι ερασιτέχνες φωτογράφοι που ασχολούνται με το νέο είδος αυτοφωτογραφίας δεν παίρνουν τον ίδιο τους τον εαυτό και τόσο στα σοβαρά. 

4. Είναι επίσης αληθές ότι ενώ η τεχνολογία είναι καινούργια, το ένστικτο που ικανοποιεί δεν είναι καθόλου νέο. Όπως είναι γνωστό από το ξεκίνημα του πολιτισμού, ο άνθρωπος επιθυμούσε να απεικονίζει τον εαυτό του και ιδιαίτερα το πρόσωπό του με οποιαδήποτε τρόπο αυτό ήταν δυνατόν. Αποδεικνύεται σήμερα ότι ένας τρόπος τέτοιας αυτοαπεικόνισης είναι και με τα μεγαπίξελ του κινητού τηλεφώνου.                                                          Καθημερινή   20.11.2013

 

1. Η κατάληξη -ie: δηλώνει συχνά υποκορισμό ή οικειότητα (αγγλικά), διαμορφώνει ανεπίσημο ή καθημερινό ύφος

2. Στην Αυστραλία η χρήση της κατάληξης -ie είναι εξαιρετικά συχνή και αποτελεί χαρακτηριστικό στοιχείο της αυστραλιανής αγγλικής, είναι καθημερινή στον προφορικό λόγο, ακούγεται σε ανεπίσημες αλλά και ημιεπίσημες καταστάσεις, θεωρείται δείγμα φιλικότητας, χαλαρού ύφους και ισότητας

 

ΘΕΜΑΤΑ

1.  Πρόθεση του αρθρογράφου είναι

α) να καταγγείλει την ψυχοπαθολογία της μανίας των selfies, 

β) να παρουσιάσει κι ερμηνεύσει την εξάπλωση των selfies. 

Επιλέξτε ένα από τα παραπάνω και αιτιολογήστε την απάντησή σας παραπέμποντας σε στοιχεία μορφής (γλώσσα, εκφραστικά μέσα, ύφος, ρηματικό πρόσωπο, σύνταξη κα)  και περιεχομένου (οργάνωση επιχειρημάτων, εγκυρότητα τεκμηρίων κι αναφορών, μέσα πειθούς).

2. Η πρώτη παράγραφος του Κειμένου 1 βασίζεται στον ορισμό της κεντρικής έννοιας του κειμένου, της ¨λεξης της χρονιάς".  Να εντοπίσετε τα μέρη του ορισμού και να εξηγήσετε πώς αυτή η επιλογή εξυπηρετεί τον σκοπό του αρθρογράφου.

3. Στη  φράση "δεν είναι μόνο απόλυτα εγωκεντρικές αλλά δίνουν και βαρύνουσα σημασία στην εμφάνιση" στην 3η παράγραφο του κειμένου, υπάρχει: 

α. αντιθετική επιδοτική σύνδεση

β. διαχωριστική  /διαζευκτική σύνδεση

 

4. Στην 4η παράγραφο του κειμένου 1 στην υπογραμμισμένη φράση "ενώ η τεχνολογία είναι καινούργια, το ένστικτο που ικανοποιεί δεν είναι καθόλου νέο"  να εξηγήσετε το νόημα αυτής της αντίθεσης σε 50-60 λέξεις.

 

ΚΕΙΜΕΝΟ 2ο   ΟΙ ΛΕΞΕΙΣ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

Ενσυνειδητότητα

1. Την Κυριακή 24 Δεκεμβρίου 2023 είχα τονίσει από τις στήλες του «Βήματος»: «Η λέξη του 2023, η λέξη των επόμενων δεκαετιών, η λέξη του 21ου αιώνα, δεν μπορεί να είναι άλλη από το περιβάλλον και την προστασία του». Ζήσαμε και τη χρονιά που φεύγει καταστροφικές πυρκαγιές και πλημμύρες που επιβεβαιώνουν τις τραγικές συνέπειες της κλιματικής αλλαγής, οι οποίες είναι ιδιαίτερα έντονες και στη χώρα μας.  

2. Ωστόσο, το λεξικό Collins ανέδειξε το 2023 ως λέξη της χρονιάς την ΑΙ (Artificial Intelligence). Η τεχνητή νοημοσύνη εξακολουθεί και το 2025 να βρίσκεται καθημερινά στο στόμα εκατομμυρίων ανθρώπων σε όλα τα μήκη και πλάτη της Γης καθώς επηρεάζει καταλυτικά τη ζωή μας. Το ίδιο προβλέπεται να συμβεί και στα επόμενα χρόνια. Οι ραγδαίες εξελίξεις στην πληροφορική επιφέρουν ριζικές αλλαγές, σε διεθνές επίπεδο, στην επιστήμη, την οικονομία, την κοινωνία, την εκπαίδευση και τον πολιτισμό. Η πρόσβαση στη χαοτική γνώση είναι τώρα εφικτή σε ελάχιστο χρόνο, πράγμα αδιανόητο πριν από λίγες μόλις δεκαετίες, η διαχείρισή της όμως απαιτεί κριτική και δημιουργική σκέψη την οποία θέλω να πιστεύω ότι εκλεπτύνει μόνο ο ανθρώπινος εγκέφαλος. Στον ίδιο τον άνθρωπο εναπόκειται η ευθύνη να διατηρηθεί η έννοια «πρόσωπο» ως διακριτή και αξιοσέβαστη οντότητα, σε αντίθεση με το αδιαφοροποίητο «άτομο» από το οποίο συγκροτούνται οι μάζες, Έτσι δεν κινδυνεύει να ταυτιστεί ο άνθρωπος με την άψυχη μηχανή.

3. Η λεγόμενη «λέξη της χρονιάς» επιλέγεται κυρίως με στατιστικά κριτήρια, τα οποία από μόνα τους δεν πρέπει να εξυμνούνται ως μοναδικά και αδιάβλητα. Στον ψυχισμό του ανθρώπου δεν χωρούν οι ακατανόητοι για τον πολύ κόσμο αλγόριθμοι και οι ψυχροί αριθμοί. Σε παγκόσμιο επίπεδο, από την άλλη, ο κόσμος νιώθει ανασφάλεια, επαγγελματική, οικονομική, γεωπολιτική. Πολλών ανθρώπων δοκιμάζεται καθημερινά η ψυχική και κοινωνική τους ανθεκτικότητα καθώς εξαντλούνται οι προσωπικές, συναισθηματικές και εργασιακές τους αντοχές. Ο αγώνας για επιβίωση δημιουργεί αγχωτικές καταστάσεις.

4. Όλα αυτά που ζει ο σύγχρονος άνθρωπος, με αιχμή του δόρατος τις ανακατατάξεις που επιφέρει η τεχνητή νοημοσύνη, αποτελούν πρωτόγνωρες εμπειρίες με τις οποίες εξοικειώνεται σταδιακά η ανθρωπότητα, όπως μας διδάσκει το παρελθόν, με αποτέλεσμα τη σταδιακή μείωση της κινδυνολογίας.

5. Αν επέμενε κάποιος να αναφέρω δύο λέξεις της χρονιάς, θα επέλεγα την αθησαύριστη σε νεοελληνικά λεξικά ενσυνειδητότητα, που είναι η διαδικασία και το αποτέλεσμα του ενσυνείδητου πολίτη, και τη συμπερίληψη, η οποία δεν δηλώνει την ανοχή στη διαφορετικότητα, όπως νομίζουν πολλοί, αλλά κυρίως την κατανόησή της, μέσω της οποίας γινόμαστε καλύτεροι άνθρωποι.

6. Εύχομαι κάποτε να ανακηρυχθεί ως διεθνής λέξη της χρονιάς η μυστηριώδης σιωπή, η οποία αντιμάχεται την ακατάσχετη φλυαρία και τον βερμπαλισμό, οδηγώντας συχνά τον άνθρωπο στην περισυλλογή, τη βαθύτερη κατανόηση του αυτού του και των άλλων. Ιδιαίτερα εύχομαι να αποτελέσει πηγή έμπνευσης και φωτισμού για όλους μας η αιώνια σιγή των άστρων και η πολύσημη σιωπή του Σύμπαντος. 

Ο κ. Χριστόφορος Χαραλαμπάκης είναι ακαδημαϊκός, ομότιμος καθηγητής Γλωσσολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών.   ΤΟ ΒΗΜΑ, 27.12.2025

 

ΘΕΜΑΤΑ - Ερωτήσεις κατανόησης

1. α) Γιατί , σύμφωνα με το κείμενο, ο καθηγητής κος Χαραλαμπάκης προτείνει ως λέξεις της χρονιάς την «ενσυνειδητότητα» και την «συμπερίληψη»  και όχι την ΤΝ που προτείνουν τα περισσότερα λεξικά;     (50-60 λέξεις)

    β) Πώς δικαιολογεί ο καθηγητής την επικράτηση και διατήρηση της ΤΝ ως λέξης της χρονιάς  (2023 έως σήμερα) και ποιες προϋποθέσεις θέτει προκειμένου να μην αλλοτριωθεί ο άνθρωπος από την  ΤΝ;                  (50 - 60 λέξεις)

γ) Με ποια ευχή ολοκληρώνει το άρθρο του (6^η παράγραφος) ο καθηγητής και ποια πρόθεσή του εκφράζει αυτή;                              (50- 60 λέξεις)

2. Ποια κοινά σημεία και ποιες διαφορές εντοπίζετε στα 2 κείμενα που διαβάσετε;