ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ -ΚΡΙΤΗΡΙΟ

 

Κειμενο 1      «Το τερατώδες κοινό γνώρισμα τ’ ανθρώπου»  

                                                               του Παντελή Μπουκάλα

Mάλλον δεν έχει απομείνει μέρα του χρόνου που να μην είναι αφιερωμένη σε κάποιον ή σε κάτι, για να δημιουργηθεί έτσι ένα δεύτερο εορταστικό ημερολόγιο, παράλληλο του χριστιανικού. Κάπως σαν ξυπνητήρια μνήμης προσπαθούν να λειτουργήσουν οι αφιερώσεις αυτές, αλλά δεν το καταφέρνουν πάντοτε, έτσι όπως η μνήμη βομβαρδίζεται από πληροφορίες και καθηκοντολόγια, και δεν προλαβαίνει να τα αξιολογήσει και να τα αφομοιώσει. (…)Για τον ΟΗΕ η 21η Μαρτίου είναι η Παγκόσμια Ημέρα για την Εξάλειψη των Φυλετικών Διακρίσεων, ύστερα από απόφαση της Γενικής Συνέλευσης το 1966· Για την UNESCO, που έλαβε τη σχετική απόφαση το 1999, είναι η Ημέρα της Ποίησης, μόνο που όσο η ποίηση αντιμετωπίζεται σαν έκτακτο, υπερευαίσθητο γεγονός, άρα χρήζον1 προστασίας, θα δυσκολεύεται να αιμοδοτήσει τη ζωή μας.  

Μιας και το καλούσε η ημέρα, λοιπόν, αλλά και επειδή, καθώς είπαμε, η μνήμη φαίνεται να γράφει επί ύδατος ή να δουλεύει ώρες ώρες με εργαλείο της τη γομολάστιχα κι όχι το μολύβι ή το καλέμι, ας ξαναθυμηθούμε ποιήματα εγρήγορα και τίμια. Ας ξανασταθούμε δηλαδή, με όση τιμιότητα μπορούμε κι εμείς, σε λίγους στίχους, νεοελληνικούς ή αρχαίους, που κηρύσσουν το αυτονόητο, την ισότητα των ανθρώπων, ένα αυτονόητο σφοδρότατα αμφισβητούμενο ωστόσο στο πέρασμα των αιώνων. Με τη γνώση ακριβώς ότι τα αυτονόητα είναι πρωτίστως εκείνα που βλέπουν το νόημά τους να διασπαθίζεται2, να διαβάλλεται, να φυραίνει3, οι ποιητές υποδεικνύουν ως μήτρα της ισότητας των ανθρώπων ό,τι πιο κοινό έχουν: την προέλευσή τους αφενός (από το χώμα, το Χάος, το τίποτε ή τον Δημιουργό, ανάλογα με τη θρησκευτική πίστη του καθενός και την κοσμογονία και ανθρωπογονία της επιλογής του), το τέλος τους αφετέρου, το θάνατο, αυτόν τον μέγα εξισωτή., «Κι αν είμαι Σύρος, πού το παράδοξο; Πατρίδα μία, ξένε, μοιραζόμαστε: τον κόσμο. / Το Χάος όλους μάς εγέννησε» συμπεραίνει λοιπόν ο Μελέαγρος, ποιητής του 2ου/1ου αιώνα π.Χ.

 Σε χρόνους κοντινούς μας, φορτωμένους από αναρίθμητες απογοητεύσεις, ένας άλλος ποιητής, ο Νίκος Εγγονόπουλος, επιλέγει να σταθμεύσει όχι στην κοινή ρίζα των ανθρώπων αλλά στο αναπόδραστο τέλος, για να αναδείξει το εφήμερο της ζωής ως «τερατώδες κοινό γνώρισμα τ’ ανθρώπου». Παραθέτω το ποίημα από τη συλλογή «Στην κοιλάδα με τους ροδώνες»: «αλήθεια -των αδυνάτων αδύνατο- / ποτές δεν εκατάφερα να καταλάβω / αυτά τα όντα που δεν βλέπουνε / το τερατώδες κοινό γνώρισμα τ’ ανθρώπου / το εφήμερο της παράλογης ζωής του - / κι ανακαλύπτουνε διαφορές / -γιομάτοι μίσος- διαφορές / σε χρώμα δέρματος φυλή / θρησκεία». Οργισμένος ακούγεται εδώ ο ποιητής, με την οργή του να στρέφεται τόσο κατά του θεωρητικού της φυλετικής υπεροχής, του Γάλλου κοινωνιολόγου και διπλωμάτη Αρθούρου Ιωσήφ Γκομπινώ (ο αποκαλυπτικός των αντιλήψεών του τίτλος ενός έργου του, «Δοκίμιο περί της ανισότητας των ανθρωπίνων φυλών», χρησιμοποιείται σαρκαστικά ως τίτλος και του ποιήματος του Εγγονόπουλου), όσο και κατά του «πρακτικού» της, του Χίτλερ : «ξεχνιέται ο Αδόλφος Χίτλερ;» ρωτάει στον υπότιτλο του ποιήματός του ο Εγγονόπουλος, κι εκείνο που θέλει να πει, εκείνο που λέει, είναι να μην ξεχάσουμε τον Χίτλερ. Ενα ποίημα «μετά το Αουσβιτς»  απαρτίζουν οι στίχοι του Νίκου Εγγονόπουλου, κι ας είχε ήδη ειπωθεί ότι μετά το Αουσβιτς4, μετά την τερατωδία, δεν γίνεται να υπάρξει ποίηση, δεν είναι νοητή, ίσως ίσως δεν είναι καν ηθική. Και νοητή είναι βέβαια και ηθική η ποίηση. (…) Οχι, τα ποιήματα δεν μπορούν ν’ αλλάξουν τον κόσμο, να ανακόψουν τη μισαλλοδοξία, να ορθώσουν τείχη στο ρατσισμό, να πείσουν μια πολιτεία έστω για το απλούστερο: ότι άνθρωποι που γεννήθηκαν στα χώματά της, μεγάλωσαν σ’ αυτά, σπούδασαν και δουλεύουν, δικαιούνται πια την υπηκοότητα. Το ξέρουμε. Μόνο σαν ξυπνητήρια μνήμης μπορεί να λειτουργήσουν τα ποιήματα. Αρκεί να μην τ’ ακούμε μόνο την Ημέρα της Ποίησης που τυχαίνει να είναι και Ημέρα κατά του Ρατσισμού.

 

1. που χρειάζεται, 2. Ξοδεύεται αλόγιστα, σπαταλιέται , 3. Μειώνεται, συρρικνώνεται, 4. Η φράση "μετά το Άουσβιτς δεν μπορεί να ξαναγραφτεί ποίηση" είναι ένας αφορισμός του Γερμανού φιλοσόφου Θεοντόρ Αντόρνο, που εκφράζει την ιδέα ότι τα φρικτά γεγονότα του Ολοκαυτώματος και η βαρβαρότητα που υπέστη η ανθρωπότητα δεν μπορούν να εκφραστούν με την παραδοσιακή τέχνη της ποίησης, η οποία φαίνεται να είναι πλέον ανίκανη να περιγράψει την εμπειρία του "ανείπωτου".

Δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή στις 22-03-2009

 

Κείμενο  2    Ανθρώπινα δικαιώματα: Δεν υπάρχει ελευθερία χωρίς ισότητα, Του Kumi Naidoo*, MONDE DIPLOMATIQUE

  Εισαγωγή: Υιοθετώντας την Οικουμενική Διακήρυξη για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα στις 10 Δεκεμβρίου 1948, τα μέλη του ΟΗΕ συμφωνούσαν για πρώτη φορά σχετικά με τις αρχές που επιτρέπουν στα ανθρώπινα όντα να ζουν σε συνθήκες ελευθερίας, ισότητας και αξιοπρέπειας. Αν και έκτοτε σημειώθηκε μεγάλη πρόοδος, η έκρηξη των ανισοτήτων και η ανεξέλεγκτη κατασταλτική διάθεση των κρατών απειλούν τόσο τα πολιτικά όσο και τα οικονομικά ή τα κοινωνικά δικαιώματα -τα οποία γίνονται ακόμη πιο ευπαθή όταν αντιμετωπίζονται ξεχωριστά, επισημαίνει στο άρθρο του ο Κούμι Ναϊντού, γενικός γραμματέας της Διεθνούς Αμνηστίας

1.  «Στις 10 Δεκεμβρίου είχαμε την επέτειο ενός ιστορικού ορόσημου: συμπληρώθηκαν 70 χρόνια από τότε που 48 χώρες συνήλθαν στη διάσκεψη του ΟΗΕ στο Παρίσι προκειμένου να υπογράψουν την Οικουμενική Διακήρυξη για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, η οποία αναγνωρίζεται ευρέως ως η παγκόσμια χάρτα δικαιωμάτων. Η υιοθέτηση της Διακήρυξης σηματοδότησε την πρώτη φορά που διάφορες χώρες συμφώνησαν σχετικά με τις ελευθερίες και τα δικαιώματα που αξίζουν οικουμενική προστασία, ούτως ώστε κάθε άνθρωπος να διαβιοί σε συνθήκες ελευθερίας, ισότητας και αξιοπρέπειας.

2.  Έχουμε διανύσει πολύ δρόμο από τότε που έγιναν αποδεκτά αυτά τα 30 πανίσχυρα δικαιώματα και ελευθερίες της Διακήρυξης. Σας παροτρύνω να αφιερώσετε λίγο χρόνο να την διαβάσετε, εάν δεν το έχετε κάνει ώς τώρα, καθώς, ακόμη και σήμερα, αυτές οι αρχές ορίζουν το πιο προοδευτικό όραμα του πώς θα μπορούσε να είναι ο κόσμος μας.

3.  Σήμερα, για την εβδομηκοστή επέτειο αυτής της σπουδαίας Διακήρυξης, θα έπρεπε να γράφω ένα γιορταστικό άρθρο για το πόσα πολλά καταφέραμε μαζί αυτές τις δεκαετίες -που αναμφίβολα έχουμε καταφέρει- με σκοπό να κάνουμε πραγματικότητα τούτο το όραμα. Ωστόσο, η αλήθεια είναι πως πλέον διαπιστώνουμε αυξανόμενη μισαλλοδοξία, ακραία ανισότητα και αποτυχία των κυβερνήσεων να αναλάβουν επειγόντως συλλογικές δράσεις ώστε να αντιμετωπίσουν παγκόσμιες απειλές. Βρισκόμαστε σ’ αυτήν ακριβώς την κατάσταση την οποία οι κυβερνήσεις που υιοθέτησαν τη Διακήρυξη είχαν υποσχεθεί ότι θα απέτρεπαν.

4.  Αντί να είναι μια αφορμή για στιγμιαίους εορτασμούς, πιστεύω πως οφείλουμε να χρησιμοποιήσουμε αυτό το ιστορικό ορόσημο για να κάνουμε έναν απολογισμό και να επανεστιάσουμε τον αγώνα, ώστε να κάνουμε τα ανθρώπινα δικαιώματα μια πραγματικότητα για τον καθένα.

5.  Το δεύτερο άρθρο της Οικουμενικής Διακήρυξης διευκρινίζει ότι αυτά τα δικαιώματα ανήκουν σε όλους μας - είτε είμαστε φτωχοί είτε πλούσιοι, σε οποιαδήποτε χώρα κι αν κατοικούμε, όποιο κι αν είναι το φύλο ή το χρώμα μας, όποια γλώσσα κι αν μιλάμε, ό,τι κι αν σκεφτόμαστε ή πιστεύουμε. Τούτη η οικουμενικότητα δεν μετατράπηκε σε πραγματικότητα και βλέπουμε πως αυτή η θεμελιώδης αρχή, η οποία διέπει όλα τα ανθρώπινα δικαιώματα, δέχεται ισχυρή επίθεση. Μαζί με άλλες ανθρωπιστικές οργανώσεις, επισημάναμε επανειλημμένα πώς οι επικριτικές αφηγήσεις και οι ρητορικές μίσους και φόβου κυριαρχούν πλέον σε παγκόσμιο επίπεδο, σε τέτοιο βαθμό που είχε να παρατηρηθεί από τη δεκαετία του 1930.

6.  (…) Πρέπει να θέσουμε το ερώτημα: γιατί βρισκόμαστε τώρα στην κατάσταση ακριβώς που προσπάθησε να αποτρέψει η Διακήρυξη, μια κατάσταση όπου τα ανθρώπινα δικαιώματα δέχονται επίθεση και απορρίπτονται, με τον ισχυρισμό ότι προστατεύουν τον «άλλον» και όχι όλους μας; Οι λόγοι γι’ αυτό είναι περίπλοκοι, εντούτοις ένα πράγμα είναι σαφές: τουλάχιστον ένα μέρος της ευθύνης έγκειται στην αποτυχία μας να αντιμετωπίσουμε τα ανθρώπινα δικαιώματα σαν εγγενώς συνδεδεμένο και αδιαίρετο σύνολο, που αφορά τον καθένα μας.

7.  Η Διακήρυξη δεν έκανε διάκριση μεταξύ των αστικών, των πολιτιστικών, των οικονομικών, των πολιτικών και των κοινωνικών δικαιωμάτων. Δεν διαφοροποιούνταν ανάμεσα στην ανάγκη υλοποίησης του δικαιώματος στην τροφή και στη διασφάλιση του δικαιώματος στην ελευθερία έκφρασης. Αναγνώριζε ότι στην πραγματικότητα -το γνωρίζουμε πλέον καλά- αυτά τα δύο είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένα. Στις δεκαετίες που ακολούθησαν, οι κυβερνήσεις δημιούργησαν διαχωρισμό ανάμεσα σε αυτές τις δύο δέσμες δικαιωμάτων και ανισορροπία στον τρόπο αντίληψης και προστασίας τους(…)»

* Ο Kumi Naidoo είναι γενικός γραμματέας της Διεθνούς Αμνηστίας

https://www.avgi.gr/entheta/monde-diplomatique/296536_anthropina-dikaiomata-den-yparhei-eleytheria-horis-isotita

 

Κείμενο  3,  Γιάννης Ρίτσος, «Ελευθερία»

 

«Θα ξαναπείς την ίδια λέξη

γυμνή

αυτήν

που γι’ αυτήν έζησες

και πέθανες

που γι’ αυτήν αναστήθηκες

(πόσες φορές;)

την ίδια.

 

Έτσι όλη νύχτα

όλες τις νύχτες

κάτω απ’ τις πέτρες

συλλαβή-συλλαβή

σαν τη βρύση που στάζει

στον ύπνο τού διψασμένου

στάλα-στάλα

ξανά και ξανά

κάτω απ’ τις πέτρες

όλες τις νύχτες

 

μετρημένη στα δάχτυλα

απλά

όπως λες πεινάω

όπως λες σ’ αγαπώ

έτσι απλά

ανασαίνοντας

μπροστά στο παράθυρο

 

ε-λευ-θε-ρί-α.»

                                       (Γ. Ρίτσος, Ποιήματα, Δ’ Τόμος, Κέδρος)

 

 

Α1. Να αποδώσετε συνοπτικά σε μία παράγραφο 70-80 λέξεων τους λόγους για τους οποίους ο Κούμι Ναϊντού στο κείμενο 2 δεν γράφει εορταστικό άρθρο για την επέτειο των 70 χρόνων από την υπογραφή της Οικουμενικής Διακήρυξης των δικαιωμάτων του για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα.

Ή εναλλακτικά

Στο κείμενο 1, γιατί πιστεύετε πως ο Π. Μπουκάλας επέλεξε το συγκεκριμένο ποίημα του Ν. Εγγονόπουλου; (70-80 λέξεις)

 

 

Θέμα Β Β1. Να επαληθεύσετε ή να διαψεύσετε, με βάση το Κείμενο 1, τις παρακάτω περιόδους λόγου, γράφοντας δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε περίοδο, τη λέξη Σωστό ή Λάθος (χωρίς αναφορά σε χωρία του κειμένου):

 

α. Ο Π. Μπουκάλας υποστηρίζει ότι η ανακήρυξη της 21^ης Μαρτίου ως Ημέρας της Ποίησης θα ενδυναμώσει και τη θέση της στην ανθρώπινη ζωή.

β. Ο Π. Μπουκάλας διαπιστώνει πως η αυταπόδεικτη αξία της ισότητας των ανθρώπων φθίνει καθώς αυτή πλέον αμφισβητείται.

γ. Για τους ποιητές κοιτίδα της ισότητας είναι η αρχή και το τέλος της ανθρώπινης ζωής.

δ. Για τον ποιητή Ν. Εγγονόπουλο το «τερατώδες κοινό γνώρισμα του ανθρώπου» είναι η αναπόδραστη μοίρα του θανάτου.

ε. Ο Π. Μπουκάλας πιστεύει πως τα ποιήματα όπως και η Ημέρα της Ποίησης μπορούν να αναχαιτίσουν το κύμα καταπάτησης των δικαιωμάτων του ανθρώπου.

 

Β2.  Στο κείμενο 2, παρατίθενται οι απόψεις του Κούμι Ναϊντού, του Γενικού Γραμματέα της Διεθνούς Αμνηστίας, ενός διεθνούς μη κυβερνητικού οργανισμού, δηλαδή εκπροσωπεί έναν επίσημο θεσμό και δεν εκφράζει προσωπικές του μόνο απόψεις. Να εντοπίσετε 2  παραδείγματα -  το ένα να αφορά γλωσσική επιλογή και το άλλο το περιεχόμενο του κειμένου- που να επιβεβαιώνουν την παραπάνω διαπίστωση και να αιτιολογήσετε την απάντησή σας.

ή

Β2. Πρόθεση του συγγραφέα στην τελευταία παράγραφο του Κειμένου 1 είναι να ευαισθητοποιήσει τον αναγνώστη / την αναγνώστρια για τα πλήγματα που δέχονται στη σημερινή εποχή τα ανθρώπινα δικαιώματα. Να αναφέρετε δύο (2) διαφορετικές μεταξύ τους γλωσσικές επιλογές / εκφραστικά μέσα με τα οποία υπηρετείται η πρόθεσή του (μονάδες 2) και να εξηγήσετε σύντομα τη λειτουργία καθενός από αυτά.

Β3. Στο κείμενο 2, η 3^η παράγραφος οργανώνεται αντιθετικά. Να εντοπίσετε α) τα μέρη της αντίθεσης αυτής, β) τα γλωσσικά/ εκφραστικά μέσα με τα οποία αυτή διατυπώνεται και γ) το σκοπό / την πρόθεση του αρθρογράφου που υπηρετεί.

 

Γ. Στο Κείμενο 3, να αναλύσετε τη σημασία που έχει για το ποιητικό υποκείμενο η ελευθερία, αξιοποιώντας τρεις (3) διαφορετικούς κειμενικούς δείκτες. Ποια σημασία αποκτά για εσάς η ελευθερία εντός του σημερινού οικονομικοκοινωνικού περιβάλλοντος; (150-200 λέξεις)

 

Δ. Ο γ. γραμματέας της Διεθνούς Αμνηστίας διαπιστώνει πως «Βρισκόμαστε σ’ αυτήν ακριβώς την κατάσταση την οποία οι κυβερνήσεις που υιοθέτησαν τη Διακήρυξη είχαν υποσχεθεί ότι θα απέτρεπαν». α) Συμφωνείτε ή διαφωνείτε με αυτή την άποψή του, ότι δηλαδή οι σύγχρονες συνθήκες είναι το ίδιο απειλητικές για τα δικαιώματα του ανθρώπου με αυτές κατά την περίοδο υπογραφής της Οικουμενικής Διακήρυξης; β) Με ποιους συγκεκριμένους τρόπους (ενέργειες, δράσεις, επιλογές και στάση ζωής) θα μπορούσε ένας νέος, μία νέα της ηλικίας σας να συμβάλει στην ουσιαστική διασφάλιση των δικαιωμάτων και των ελευθεριών του ανθρώπου;

Αξιοποιώντας δημιουργικά τα Κείμενα 1 και 2 να παρουσιάσετε  αιτιολογημένα τις απόψεις σας σε άρθρο 350-400 λέξεων, που θα δημοσιευτεί στην ιστοσελίδα του σχολείου σας.