ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ

1.       Eνα από τα δημοφιλέστερα θέματα στο πολιτιστικό ρεπορτάζ παραμένει διαχρονικά η χρήση των μνημείων από τη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία. Το ίδιο και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: διαπρύσιοι1 θεματοφύλακες της ιερότητας των μνημείων μας μονομαχούν με φανατικούς οπαδούς τού «όλα επιτρέπονται χωρίς όρια και φραγμούς», στο όνομα της ελευθερίας της τέχνης.	ΘΕΜΑ :  η χρήση/προσέγγιση των μνημείων από τους σύγχρονους καλλιτέχνες Και οι δύο διαμετρικά αντίθετες προσεγγίσεις
2.       Η μια πλευρά θεωρεί ότι τα μνημεία, απρόσιτα και ιερά, θα πρέπει να μένουν αλώβητα από κάθε σύγχρονη χρήση, και μάλιστα καλλιτεχνική, καθώς κανείς σύγχρονος δεν κρίνεται άξιος να αναμετρηθεί με το αρχαίο κλέος. Από την άλλη υπάρχουν φορές που η μνημειακή κληρονομιά αντιμετωπίζεται ως προνομιακό σκηνικό για να αντλήσει κανείς από αυτό δημοσιότητα, όποιος δηλαδή καταφέρει να «καπαρώσει» έναν εμβληματικό2 αρχαιολογικό χώρο. Στη μέση, όσοι καλούνται να εξετάσουν την αιτούμενη παραχώρηση μένουν έκθετοι, έτσι κι αλλιώς, στην κριτική, είτε από τους μεν ως βέβηλοι3, είτε από τους δε ως οπισθοδρομικοί.	Τι πρεσβεύει η κάθε πλευρά α) τα μνημεία είναι και πρέπει να μείνουν ιερά και απαραβίαστα από σύγχρονες απόπειρες καλλιτεχνικής εκμετάλλευσης β) τα μνημεία μπορούν να αποτελέσουν προνομιακό σκηνικό για να το «εκμεταλλευτεί» προς ίδιον όφελος ο καλλιτέχνης - δημιουργός
3.       Ας θυμηθούμε εδώ ότι τα μνημεία, ως υλικότητες του παρελθόντος, αποκτούν την αξία που η κοινότητα αποφασίζει κάθε φορά να τους αποδώσει, για να ικανοποιήσει τις μνημονικές ανάγκες της ως συλλογικότητα, οι οποίες, ωστόσο, εξελίσσονται διαρκώς, ανάλογα με τα προτάγματα4 του παρόντος αλλά και του μέλλοντος που η ίδια προδιαγράφει.	Ο ρόλος και η λειτουργία των μνημείων για την συγκρότηση της ταυτότητας μιας κοινότητας ανθρώπων
4.       Καθώς λοιπόν η αρχαιολογική κληρονομιά αποτέλεσε τον θεμέλιο λίθο της συγκρότησης του νεοελληνικού κράτους, το συμβολικό φορτίο που επενδύθηκε στα μνημεία ως ταυτοτικά ορόσημα της κοινότητας σχεδόν εκμηδένισε την ανάδειξη των άλλων πτυχών της πρισματικής και πολυεπίπεδης υπόστασής τους. Αυτό είχε ως συνέπεια το υλικό παρελθόν να μνημειοποιείται και, τελικά, να αποξενώνεται από την κοινότητα. Κάθε σύγχρονη δράση μέσα σε αυτά κατέληξε να αντιμετωπίζεται με καχυποψία ή, έστω, με επιφύλαξη. Ιδίως αν πρόκειται για μνημεία επενδυμένα με βαρύ συμβολικό φορτίο, όπως η Ακρόπολη. 5.       Αυτή η μονοδιάστατη πρόσληψη του μνημειακού αποθέματος μεγέθυνε το χάσμα του με την κοινότητα του 21ου αιώνα, αφού η απόσταση του κοινού από το απρόσιτο, επί του θεσμικού βάθρου, μνημείου-συμβόλου, τού στερεί τη δυνατότητα να απολαύσει τις αμέτρητες ιστορίες που έχουν να μας διηγηθούν τα υλικά κατάλοιπα του χθες.	- Διαχρονικά η ελληνική πολιτιστική κληρονομιά λειτούργησε ως βάση της ταυτότητας παραβλέποντας άλλες λειτουργίες των μνημείων - Συνέπειες της παραπάνω μονοδιάστατης προσέγγισης των μνημείων είναι: α. να θεωρούνται απλώς μνημεία του παρελθόντος β. να αποξενώνεται η κοινότητα από αυτά γ. κάθε σύγχρονη αξιοποίησή τους να αντιμετωπίζεται με επιφύλαξη δ. να διευρύνεται περαιτέρω το χάσμα των μνημείων με τον σύγχρονο άνθρωπο του 21ου αι
6.       Απέναντι σε αυτή τη μονόπλευρη ανάγνωση, η σύγχρονη δημιουργία μέσα στους αρχαιολογικούς χώρους μπορεί, πράγματι, να πυροδοτήσει νέες συνάψεις ανάμεσα στα μνημεία και στο σήμερα. Γιατί αρχαιολογικοί χώροι, όπως η Δήλος, δεν είναι απλώς ένας ερειπιώνας που θα απαθανατίσουν σε μια σέλφι βαριεστημένοι τουρίστες· κάθε γωνιά της έχει χιλιάδες συναρπαστικές ιστορίες να αφηγηθεί στον επισκέπτη. Για να τις αφουγκραστεί, ωστόσο, πολλές φορές απαιτούνται επίκαιρα αισθητηριακά ερεθίσματα. Η σύγχρονη δημιουργία μπορεί να αποκαταστήσει διαύλους με τις λανθάνουσες νησίδες μνήμης, ώστε να αποκρυπτογραφήσουμε τις υποφωτισμένες και υποκειμενικές αφηγήσεις που μπορούν να μας ψιθυρίσουν τα αρχαία, και οι οποίες συνήθως επικαλύπτονται από την εκκωφαντική μονοτονία της επίσημης δημόσιας αρχαιολογίας. Η λειτουργική ενσωμάτωση της σύγχρονης καλλιτεχνικής παραγωγής, όταν αυτή αλληλεπιδρά δημιουργικά με το μνημειοποιημένο παρελθόν, αποσυνθέτει την ετεροτοπική διάσταση των μνημείων και λειτουργεί ως καλός αγωγός για την ώσμωσή του με την απαιτητική κοινότητα του σήμερα.	Η άποψη του συγγραφέα για τη σύγχρονη δημιουργική / καλλιτεχνική προσέγγιση των μνημείων  και τη σημασία αυτής   για την αποκατάσταση της επικοινωνίας των σύγχρονων με το παρελθόν, τη λειτουργική συνύπαρξη μνημιακής και σύγχρονης καλλιτεχνικής δημιουργίας και την αποτελεσματική συμβολή / ανταπόκριση της πολιτιστικής κληρονομιάς του παρελθόντος στις προκλήσεις της σύγχρονης ζωής
7.                   Από την άλλη, τα μνημεία δεν μπορούν να λειτουργούν ως έτοιμα σκηνικά για ανεξέλεγκτη χρήση χωρίς όρους και όρια. Η επανοικείωση με τις μνημειακές υλικότητες μέσω της σύγχρονης δημιουργίας είναι ανάγκη να οριοθετείται αυστηρά, ώστε να μην ευτελίζει το απολύτως ευάλωτο άυλο κεφάλαιο, με το οποίο επί αιώνες έχουμε επενδύσει την πολιτιστική κληρονομιά μας. Γιατί δεν έχουν λείψει περιπτώσεις που επιχειρήθηκε μια καλλιτεχνική δράση, χωρίς μέτρο ή σεβασμό, να επιβληθεί στο ιστορικό τοπίο ή ο δημιουργός της να εκμεταλλευθεί, προς ιδία προβολή, την αίγλη ενός μνημείου. Βέβαια, έλεγχος της καλλιτεχνικής δημιουργίας δεν νοείται. Προϋποθέσεις όμως για τη χρήση ενός μνημείου επιβάλλονται. Το ζητούμενο είναι, στο τέλος, να διατίθεται ο απαραίτητος διανοητικός χώρος, ώστε η σύγχρονη δημιουργία να μπορεί να παραγάγει τις επιδιωκόμενες γόνιμες  ανανοηματοδοτήσεις του μνημειακού περιβάλλοντος. Καθώς τα  όρια ανάμεσα στο επιτρεπτό και το ακατάλληλο είναι συνήθως διάφανα και πορώδη και, σε κάθε περίπτωση, βαθύτατα υποκειμενικά, όσο και η ίδια η τέχνη, πάντα θα ανακύπτει το ερώτημα: ποιος, τελικά, είναι αρμόδιος να τα θέσει;	ΠΡΟΥΠΟΘΕΣΗ  εκμετάλλευσης των μνημείων από σύγχρονες καλλιτεχνικές πρωτοβουλίες Η ΑΥΣΤΗΡΗ ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗ Η αποφυγή της ασέβειας προς αυτά και της εκμετάλλευσής τους για ιδιοτελείς σκοπούς ΣΤΟΧΟΣ πρέπει να είναι η γόνιμη επανανοηματοδότηση των μνημείων μέσα από μια σύγχρονη προοπτική πρόσληψής τους
8. Εντέλει, η επανάχρηση των μνημείων φαίνεται ότι θα εξακολουθήσει να τροφοδοτεί τις δημόσιες αντιπαραθέσεις, επιβεβαιώνοντας ότι η διαχείριση των μνημείων στην Ελλάδα παραμένει πάνω από όλα διαχείριση συμβόλων.	ΕΠΙΛΟΓΟΣ Επιβεβαιώνεται η διαχρονική αντιπαράθεση για την χρήση των μνημείων καθώς αυτά αποτελούν αναντίλεκτα σημαντικά σύμβολα για την Ελλάδα

Ο κ. Δημήτρης Αθανασούλης -. είναι διευθυντής της Εφορείας - Αρχαιοτήτων Κυκλάδων.    ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 6.4.2025

1. διαπρύσιος: αυτός που έντονα υποστηρίζει, ένθερμος υποστηρικτής

2. εμβληματικός:  συμβολικός, χρησιμοποιείται/ αποτελεί σύμβολο

3. βέβηλος:  ασεβής, ανίερος,

4. πρόταγμα: ένα γεγονός ή μια ιδέα που προτάσσεται χρονικά ή αξιολογικά

5. ετεροτοπικός: όταν ένας πραγματικός χώρος λειτουργεί ως «άλλος τόπος» μέσα στην κοινωνία έχοντας δικούς τους κανόνες που έρχονται σε αντίθεση ή αντανακλούν τους υπόλοιπους χώρους.

 

ΚΡΙΤΗΡΙΟ "ΥΠΟΜΟΝΗ"

 

ΚΕΙΜΕΝΟ  1^ο     Γιατί έχουμε γίνει τόσο ανυπόμονοι;

1.   Έχετε πιάσει τον εαυτό σας να βιάζεται υπερβολικά στην ουρά ή στην κίνηση, να αισθάνεται ότι έρχεται το τέλος του κόσμου, να θυμώνει και να γίνεται αγενής με τους άλλους; Αν κυκλοφορείτε στους δρόμους, σίγουρα θα έχετε αντιληφθεί ότι δεν είστε οι μόνοι. Κι αν αυτό δεν σας παρηγορεί, υπάρχει τουλάχιστον μια καλή εξήγηση για τα νεύρα και την ανυπομονησία σας: βρίσκεται κάπου πολύ κοντά σας. Είναι το κινητό τηλέφωνο, η μικρή συσκευή που μας συνοδεύει από τη στιγμή που ξυπνάμε μέχρι που πέφτουμε για ύπνο. Σύμφωνα με ερευνητές των κοινωνικών επιπτώσεων των νέων τεχνολογιών, το κινητό μάς εκπαιδεύει να έχουμε όλο και λιγότερη υπομονή. Δεν είναι δίκαιο να κατηγορούμε την τεχνολογία για όλα μας τα δεινά, αλλά είναι κι εξίσου αφελές να αγνοούμε το αποτύπωμά της. Τόσο τα επιστημονικά ευρήματα όσο και τα εμπειρικά δεδομένα δείχνουν ότι οι νέες τεχνολογίες έχουν διαμορφώσει έναν νέο ανθρωπολογικό τύπο. Όποιος έχει μάτια βλέπει ότι, στους δημόσιους χώρους τουλάχιστον, όπου η συμπεριφορά μας είναι ορατή και στους άλλους, χάνουμε ευκολότερα την υπομονή μας, αδιαφορούμε για τους γύρω μας, θυμώνουμε πιο εύκολα, γινόμαστε πιο αγενείς.

2.«Μια ψευδής αίσθηση ελέγχου» 

Σύμφωνα με την Αμερικανίδα συγγραφέα και δημοσιογράφο Κριστίν Ρόουζεν, που μελετά εδώ και μία δεκαετία τις συμπεριφορές των ανθρώπων στο διαδίκτυο και στην πραγματική ζωή, η ρίζα του προβλήματος βρίσκεται σε μια λανθασμένη προσδοκία. Επηρεασμένοι απ’ τις εμπειρίες μας στον ψηφιακό κόσμο, περιμένουμε τα ίδια αποτελέσματα και στον πραγματικό κόσμο. Με απλά λόγια, πιστεύουμε ότι τα πράγματα θα αλλάξουν με το πάτημα ενός κουμπιού ή με το χάιδεμα μιας οθόνης. «Το κινητό τηλέφωνο», μου λέει η Ρόουζεν σε μια διαδικτυακή συζήτηση που είχαμε πριν από μερικές μέρες, «μας έχει δώσει μια ψευδή αίσθηση ελέγχου. Προφανώς και δεν φταίει αποκλειστικά η τεχνολογία για όλα αυτά που ζούμε. Υπάρχουν όντως πολλές πιέσεις, πολλές κοινωνικές αλλαγές που συμβάλλουν, αλλά η τεχνολογία ειδικά δημιουργεί καινούργιες προσδοκίες για το πώς πρέπει ή δεν πρέπει να λειτουργεί ο κόσμος. Περνάμε επτά ως εννέα ώρες την ημέρα κοιτάζοντας αυτές τις οθόνες, έχοντας τον έλεγχο. Μπορείς, για παράδειγμα, αν δεν σου αρέσει αυτό που λέει ο άλλος, να τον διαγράψεις. Μπορείς να αποκλείσεις το ένα ή το άλλο. Έχεις τον έλεγχο όλων των αλληλεπιδράσεών σου και αρχίζεις να αναπτύσσεις την αίσθηση ότι έχεις τον έλεγχο και πολλών άλλων πραγμάτων. Η αλήθεια όμως είναι ότι δεν μπορούμε να έχουμε απόλυτο έλεγχο. Αυτή η προσδοκία ελέγχου, όταν ματαιώνεται, μετατρέπεται γρήγορα σε οργή ή θυμό».

3.   (…)Απ’ τη συζήτησή μου με τη Ρόουζεν καταλαβαίνω ότι πρέπει να περιορίσω την έκθεσή μου στις οθόνες. «Η αλήθεια είναι ότι όλα έχουν να κάνουν με την υπομονή», υποστηρίζει η συγγραφέας. «Το να μάθεις να περιμένεις είναι μια δεξιότητα. Προσπαθούμε να το διδάξουμε αυτό στα παιδιά που μεγαλώνουμε. Πρέπει να περιμένεις. Πρέπει να φας το δείπνο σου και μετά να φας το επιδόρπιό σου. Αλλά αν κοιτάξεις την κουλτούρα μας σήμερα, δεν χρειάζεται να περιμένεις πολύ. Μπορείς να πάρεις αυτό που θέλεις με το πάτημα ενός κουμπιού. Θα σ’ το παραδώσει η Amazon την ίδια μέρα κιόλας. Έτσι, αυτή η προσδοκία αρχίζει να διεισδύει σε τομείς της ζωής που δεν μπορείς να ελέγξεις. Δεν μπορώ να ελέγξω πόσο αργά οδηγεί ο τύπος μπροστά μου, αλλά νιώθω ότι θα έπρεπε να μπορώ».

4.   Η Ρόουζεν έχει γράψει ένα ενδιαφέρον και πολύ πυκνό βιβλίο, με τίτλο Η εξαφάνιση της εμπειρίας, στο οποίο αναλύει τις ανησυχητικές αυτές τάσεις. Στην καθημερινή μας ζωή, ισχυρίζεται, αφήνουμε ορισμένες ανθρώπινες εμπειρίες να εξαφανιστούν. Σκύβουμε στα τηλέφωνά μας, αντί να κοιτάζουμε ο τον άλλον στα μάτια, και προσποιούμαστε ότι δεν υπάρχει κανένας άλλος γύρω μας.(…)

5.  Ως αποτέλεσμα της βαριάς χρήσης της τεχνολογίας, η ψυχραιμία εξαφανίζεται, ο θυμός εκρήγνυται ευκολότερα και η αγένεια παγιώνεται. «Μπορώ να μιλάω μαζί σου», συνεχίζει η Ρόουζεν, «αλλά ταυτόχρονα να αποσπάται η προσοχή μου από το τηλέφωνό μου. Αυτό σου στέλνει ένα μήνυμα. Σου λέει ότι δεν είσαι τόσο σημαντικός όσο νομίζεις. Εγώ έχω τον έλεγχο. Αυτό συμβαίνει διαρκώς και παντού. Ιδίως εδώ στις ΗΠΑ το συναντάμε συνέχεια. Οι άνθρωποι γίνονται όλο και πιο αγενείς. Η ευγένεια όμως είναι πολύ σημαντική, γιατί μας βοηθά να συνυπάρχουμε με ανθρώπους που πραγματικά δεν συμπαθούμε και με τους οποίους μπορεί να διαφωνούμε».                       Από το ένθετο περιοδικό Κ, της ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ,σ.54,56

 

ΘΕΜΑΤΑ

Α. Ποιες είναι οι απόψεις της Αμερικανίδας συγγραφέα και δημοσιογράφου Κριστίν Ρόουζεν για τα αποτελέσματα της «βαριάς χρήσης»  της τεχνολογίας στην ψυχραιμία και τη συμπεριφορά των σημερινών ανθρώπων;    (70-80 λέξεις)

Β 1. Στην 1^η παράγραφο του κειμένου 1 να προσδιορίσετε τη λειτουργία α) του ερωτήματος στην θεματική περίοδο , β) του ρητορικού σχήματος της αποστροφής του λόγου που χρησιμοποιεί ο συντάκτης του κειμένου στην εναρκτήρια φράση του άρθρου του (το β΄ πληθυντικό πρόσωπο =  ρητορικό σχήμα κατά το οποίο ο ομιλητής διακόπτει το λόγο του και απευθύνεται σε κάποιο ακροατήριο, πρόσωπο, πραγματικό ή φανταστικό)

Β2. Στην 2^η παράγραφο του κειμένου εναλλάσσεται ο ευθύς με τον πλάγιο λόγο. Ποιο σκοπό εξυπηρετεί αυτή η επιλογή ; Στην απάντησή σας να λάβετε υπόψη το είδος του κειμένου (συνέντευξη με την συγγραφέα Κριστίν Ρόουζεν με αφορμή το βιβλίο της «Η εξαφάνιση της εμπειρίας»)

Β3. Στην 3η παράγραφο του κειμένου συνδέονται αντιθετικά δύο βασικές συνιστώσες :  το δεοντικό και το δυνητικά εφικτό.  Να εντοπίσετε α) τις 2 αντίρροπες δυνάμεις που συνδέονται αντιθετικά, β) τη λειτουργία αυτής της αντίθεσης

Β4. Στην 5^η παράγραφο του κειμένου 1 να καταγράψετε λέξεις ή φράσεις στις οποίες η λειτουργία της γλώσσας είναι μεταφορική και να δικαιολογήσεις την επιλογή τους με κριτήριο την πρόθεση της συγγραφέα.

 

      ΚΕΙΜΕΝΟ  2 ΚΕΙΜΕΝΟ               Η    βραδύτητα

                 (Tο βιβλίο αποδεικνύει ότι βραδύτητα είναι ο ρυθμός της απόλαυσης και της μνήμης και ταχύτητα ο ρυθμός της μη ικανοποίησης και της λήθης)

 1.Μας ήρθε ξαφνικά η διάθεση να περάσουμε από νωρίς τη νύχτα σ’ έναν πύργο. Πολλοί πύργοι στη Γαλλία έχουν γίνει ξενοδοχεία: ένα τετράγωνο όλο πράσινο, χαμένο σε μια έκταση όλο ασχήμια χωρίς πράσινο·ένα κομματάκι από αλέες, δέντρα και πουλιά στη μέση ενός απέραντου δικτύου από δρόμους. Οδηγώ και στο καθρεφτάκι προσέχω πίσω μου ένα αυτοκίνητο. Το αριστερό του φωτάκι αναβοσβήνει και ολόκληρο το αυτοκίνητο εκπέμπει κύματα ανυπομονησίας. Ο οδηγός περιμένει την ευκαιρία να με προσπεράσει· παραμονεύει αυτή τη στιγμή, όπως το αρπαχτικό παραμονεύει ένα σπουργίτι.

2. Η Βέρα, η γυναίκα μου, μου λέει: «Κάθε πενήντα λεπτά πεθαίνει κι ένας άνθρωπος στους δρόμους της Γαλλίας. Για κοίτα όλους αυτούς τους τρελούς που τρέχουν γύρω μας. Είναι οι ίδιοι που γίνονται υπερβολικά συνετοί, όταν κακοποιείται κάποια γριά μπροστά στα μάτια τους στο δρόμο. Τι συμβαίνει και δε φοβούνται, όταν βρίσκονται στο τιμόνι;»

3. Τι να απαντήσεις; Μάλλον το εξής: ο άνθρωπος που σκύβει πάνω στη μοτοσικλέτα του δεν μπορεί να συγκεντρωθεί παρά μόνο στην παρούσα στιγμή της πτήσης του· γαντζώνεται πάνω σ’ ένα κλάσμα χρόνου αποκομμένο και από το παρελθόν και από το μέλλον. Αποσπάται από τη συνέχεια του χρόνου. Με άλλα λόγια βρίσκεται σε κατάσταση έκστασης. Δεν ξέρει τίποτα για την ηλικία του, τίποτα για τη γυναίκα του, τίποτα για τα παιδιά του, τίποτα για τις σκοτούρες του και ως εκ τούτου δε φοβάται, γιατί η πηγή του φόβου βρίσκεται στο μέλλον, και όποιος απελευθερώνεται από το μέλλον δεν έχει να φοβηθεί τίποτα.

4. Η ταχύτητα είναι μορφή έκστασης που την έκανε δώρο στον άνθρωπο η τεχνολογική επανάσταση. Σε αντίθεση με τον μοτοσικλετιστή, ο δρομέας είναι πάντοτε παρών στο σώμα του, αφού είναι αναγκασμένος να σκέφτεται ασταμάτητα τις φουσκάλες του, το λαχάνιασμά του. Όταν τρέχει αισθάνεται το βάρος του και την ηλικία του, έχοντας όσο ποτέ άλλοτε συνείδηση του εαυτού του και του χρόνου της ζωής του. Όλα αλλάζουν, όταν ο άνθρωπος εκχωρεί (παραχωρεί) την ικανότητά του για ταχύτητα σε μια μηχανή. Από εκείνη τη στιγμή το σώμα του βρίσκεται εκτός παιχνιδιού και παραδίδεται σε μια ταχύτητα που είναι ασώματη, άυλη, ταχύτητα αμιγής (καθαρή, ανόθευτη), ταχύτητα καθαυτή, ταχύτητα έκσταση1.

5. Γιατί χάθηκε η ηδονή της βραδύτητας; Α, πού είναι οι παλιοί αργόσχολοι; Πού είναι αυτοί οι φυγόπονοι ήρωες των λαϊκών τραγουδιών, αυτοί οι πλάνητες που χαζεύουν από μύλο σε μύλο και κοιμούνται στο ύπαιθρο; Άραγε χάθηκαν μαζί με τους χωματόδρομους, μαζί με τα λιβάδια και τα ξέφωτα, μαζί με τη φύση; Μια τσέχικη παροιμία δίνει τον ορισμό της γλυκιάς απραξίας τους με μια μεταφορά: κοιτάζουν τα παράθυρα του καλού Θεού. Όποιος κοιτάζει τα παράθυρα του καλού Θεού δε βαριέται, είναι ευτυχής. Στον κόσμο μας η αργία μεταβλήθηκε σε αεργία2 που είναι τελείως άλλο πράγμα. Ο άεργος είναι στερημένος, βαριέται, αναζητάει μονίμως την κίνηση που του λείπει. Μ. Κούντερα. (1996). Η βραδύτητα, 7-10. Εστία).

1. Το νόημα της φράσης «παραδίδεται σε μια ταχύτητα…έκσταση»: ο άνθρωπος γίνεται ένα με τη μηχανή, χάνει τη σωματική του υπόσταση, παραδίδεται στον ίλιγγο της ταχύτητας.

 έκσταση:  Στο σύγχρονο ψυχολογικό πλαίσιο η έκσταση είναι μία διευρυμένη ψυχική κατάσταση με συμπτώματα άμβλυνσης της συνείδησης, ευτυχίας, απόσπασης από την πραγματικότητα. 

2. αεργία:  η κατάσταση κατά την οποία ο άνθρωπος δεν μπορεί ή δεν έχει την θέληση να μεταβάλει τους όρους της ύπαρξής του, ατονία- απροθυμία να ενεργήσει , κάτι που δεν έχει σχέση μόνο με τις συνθήκες της οικονομικής απασχόλησης, παθητικότητα, αργοσχολία / ακηδία/ οκνηρία)

ΘΕΜΑΤΑ – ΑΣΚΗΣΕΙΣ

1.    Γιατί σύμφωνα με τον συγγραφέα οι οδηγοί δεν φοβούνται όταν οδηγούν; (συνοπτική απάντηση σε 30-40 λέξεις)

2.    Να εξηγήσετε σε μια παράγραφο (60 – 80 λέξεις) την άποψη που διατυπώνει ο συγγραφέας στην περίοδο: «Στον κόσμο μας η αργία μεταβλήθηκε σε αεργία [..]. Ο άεργος είναι στερημένος, βαριέται, αναζητάει μονίμως την κίνηση που του λείπει».

3.    Ο συγγραφέας θεωρεί την ταχύτητα «μορφή έκστασης που την έκανε δώρο στον άνθρωπο η τεχνολογική επανάσταση». Ποια επιχειρήματα επιστρατεύει, για να υποστηρίξει την άποψη αυτή; Να γράψετε την απάντησή σας σε μια παράγραφο (60 – 80 λέξεις)

4.    α) Ποια είναι η λειτουργία του ερωτήματος στο τέλος της 2ης παραγράφου; «Τι συμβαίνει και δε φοβούνται, όταν βρίσκονται στο τιμόνι;»

β) Γιατί ο συγγραφέας επιλέγει να διατυπώσει τις σκέψεις του με τη μορφή ερωτημάτων στην πέμπτη παράγραφο (Γιατί χάθηκε… λείπει) του κειμένου;

γ) Να επισημάνετε στο κείμενο δύο παραδείγματα μεταφορικής/συνυποδηλωτικής χρήσης της γλώσσας.

5. Παραγωγή λόγου

Ο συγγραφέας διαπιστώνει ότι χάθηκε η γοητεία της βραδύτητας κι εσείς εκπροσωπώντας την γενιά της τεχνοφρενίτιδας καλείστε α) να αναδείξετε την γοητεία της ταχύτητας σε όποιους τομείς της ζωής του σύγχρονου ανθρώπου την εντοπίζετε και β) να προσδιορίσετε τους παράγοντες που επιταχύνουν τους ήδη φρενήρεις ρυθμούς της ζωής του.  Το  κείμενό σας θα δημοσιευτεί σε ιστοσελίδα που φιλοξενεί απόψεις – προβληματισμούς των νέων.  (300 λέξεις)

 

 

GRAPHIC NOVEL H ΔΙΑΚΡΙΣΗ , κάποιες διδακτικές προτάσεις

 

Ένα graphic novel Εμπνευσμένο από το έργο του Πιερ Μπουρντιέ

της Τιφέν Ριβιέρ, εκδόσεις Αντίποδες

ΥΠΟΘΕΣΗ Ο καθηγητής κοινωνιολογίας Κετκέρ σε Λύκειο της Γαλλίας προσπαθεί να εξηγήσει στους μαθητές του λυκείου του τις βασικές έννοιες της Διάκρισης του Πιερ Μπουρντιέ, οδηγώντας τους να διερωτηθούν για τη δική τους κοινωνική θέση, και για τις οικονομικές και πολιτισμικές συνέπειές της. Ειδικότερα θέματα που καλεί τους μαθητές του να προσεγγίσουν:

Με δεδομένη την ύπαρξη διαφορετικών κοινωνικών τάξεων ο καθηγητής Μπουρντιέ στο βιβλίο του «Η Διάκριση», υποστηρίζει ότι η κοινωνική τάξη στην οποία γεννιόμαστε διαμορφώνει το γούστο μας, τον τρόπο σκέψης, τις επιθυμίες μας, τις φιλοδοξίες και τις πολιτιστικές μας αξίες. Σύμφωνα , λοιπόν, με αυτή τη θέση ο  Μπουρντιέ θεωρεί πως οι αρέσκειες και απαρέσκειές μας μας τοποθετούν κοινωνικά (κοινωνικοί ντετερμινισμοί= αιτιώδης σχέση).

1η διδακτική πρόταση

Το πλαίσιο: Στα παιδιά ανατίθεται ως εργασία να πάρουν συνέντευξη από τους γονείς τους προκειμένου να διαπιστώσουν πχ. τη σχέση ανάμεσα στην κοινωνική τάξη (λαϊκή – ανώτερη)  και το γούστο/ τις επιλογές στη διατροφή και τις διατροφικές συνήθειες. Έτσι, στο τραπέζι μιας οικογένειας αλγερινών μεταναστών εκτυλίσσεται η εξής σκηνή ανάμεσα στον πατέρα και τον γιο.(σελ. 38-41)

Στις εικόνες που είδατε να εντοπίσετε:

α) τον τρόπο με τον οποίο επαληθεύεται η θεωρία του Μπουρντιέ, 

β) τα κυρίαρχα στερεότυπα που σχετίζονται με την εθνική καταγωγή των πρωταγωνιστών στη συγκεκριμένη σκηνή

 Κάποιες οδηγίες...Τα παιδιά αρχίζουν να παρατηρούν τις βασικές παραδοχές του οικογενειακού περιβάλλοντος και να ανακαλύπτουν σταδιακά όλα εκείνα που καθορίζουν εξωτερικά τον τρόπο που ντύνονται, που μιλάνε, που τρώνε, τη μουσική που ακούνε, αμφισβητώντας τις αισθητικές και πολιτισμικές τους προτιμήσεις. (από την παρουσίαση του βιβλίου)

πχ. Εστιάζουμε στην ιδιαίτερη φόρτιση (ιδεολογική και συναισθηματική) των παρακάτω φράσεων

«αλγερινές σάλτσες, αηδία»

«αρχιψεύταρε πού βρήκες εσύ τα λεφτά για να τρως από κει;»

«μας κοιτάει με μισό μάτι λες και θα του ληστέψουμε το μαγαζί»

«κανονικό εστιατόριο…ματσωμένος…κυριλέ εστιατόριο…,το γκαρσόνι τα παίζει…πελάτες τέρμα αγχωμένοι»= η φρίκη των πελατών του αριστοκρατικού εστιατορίου μπροστά στην εμφάνιση της αταίριαστης για το μέρος παρέας Αλγερινών, οι οποίοι ωστόσο έκριναν ότι το φαί αλλά και οι πελάτες σε αυτό το μαγαζί ήταν ανάξιοι λόγου (βλακείες των πλουσίων, των μεγαλοαστών).

----------------------------------------------------------------------------------------------

2η διδακτική πρόταση:

ΝΕΟΙ και η τέχνη του γκράφιτι.... κοινός κώδικας επικοινωνίας και μέσο καλλιτεχνικής έκφρασης των νέων που υπερβαίνει ταξικές κοινωνικές ομάδες και αποστάσεις

σ. 54,57,58

...........................................................................................................................

3η διδακτική πρόταση:  συζήτηση - αγώνας λόγου - αντιλογίες με βάση τα εξής σημεία από την θεωρία του Μπουρντιέ

Απόψεις Μπουρντιέ για το γούστο "Καθένας έχει το γούστο της κινωνικής του τάξης, τις αισθητικές της προτιμήσεις, τους τρόπους με τους οποίους αισθάνεται, σκέφτεται, ντύνεται, διακοσμεί το σπίτι, μαγειρεύει, αθλείται, ψηφίζει, διασκεδάζει= είναι ένα σύνολο συμπεριφορών (HABITUS) = έξη = αυτές οι αντιλήψεις είναι ασυνείδητες και ενσωματωμένες."

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ (σ.63) μας καθορίζει πιο βαθιά από αυτά που μας μαθαίνει κατά την πρώτη κοινωνικοποίησή μας, γιατί η οικογένεια κατέχει δεδομένη θέση μέσα στον κοινωνικό χώρο = γονείς με ταξική θέση /σειρά

Η κοινωνική τάξη καθορίζει γούστα - επιλογές (πχ. λαϊκες τάξεις και σχέση με την όπερα). Από την άλλη υπάρχει το γούστο της ανάγκης, δηλαδή το γούστο που περιορίζεται στο πεδίο δυνατοτήτων του ατόμου (πχ. λαϊκές τάξεις που δίνουν έμφαση στην ποσότητα, τη χρηστικότητα, στη λειτουργικότητα και όχι στη μορφή)

Οι φτωχοί /οι λαϊκές τάξεις έχουν εσωτερικεύσει το σύστημα των καταναγκασμών στο οποίο ζουν. Ακόμα κι αν κερδίσουν χρήματα, δεν αλλάζουν γούστο γιατί δύσκολα αλλάζει κανείς συνήθειες. (σ. 71)

Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ (σ. 126) έκφραση αυτονόμησης των καλλιτεχνών και των διανοούμενων (υποτελής ομάδα της κυρίαρχης τάξης). Οι καλλιτέχνες θέλουν να παραβιάσουν ριζικά κάθε μορφή ηθικής λογοκρισίας, επιθυμούν να αλλάξουν  - ανατρέψουν το σύστημα, ενώ οι μεγαλοαστοί να το διατηρήσουν γιατί τους ευνοεί. Γι΄ αυτό οι καλλιτέχνες συμμαχούν με τις λαϊκές τάξεις ενάντια στους αστούς. 

--------------------------------------------------------------------------------------------

4η διδακτική προσέγγιση 

σελ. 192-195

ΝΕΟΙ - ΓΟΝΕΙΣ , χάσμα απόψεων για τις επιλογές στη μουσική και τους φίλους

Γονείς αστοί με κλασικές μουσικές καλλιτεχνικές επιλογές την ίδια ώρα που ακούγεται στη διαπασών η μουσική που ακούει η κόρη τους Ίρις, την οποία μουσική χαρακτηρίζουν χυδαία. Στίχοι αρκετά προκλητικοί  που ταράζουν τους γονείς , αρέσουν στην κόρη. Ο διάλογος μεταξύ της Ίριδας και του πατέρα της αποκαλύπτει την διάσταση απόψεων στο θέμα "μουσική - τέχνη - αισθητικές αντιλήψεις" καθώς και το διαχρονικό χάσμα των γενεών....

Ο ΤΙΤΛΟΣ

  Μια επιλογή από την Τράπεζα Θεμάτων

1. Να σχολιάσεις την επικοινωνιακή αποτελεσματικότητα του τίτλου

- Ο τίτλος είναι δηλωτικός του περιεχομένου, άμεσα σχετιζόμενος με το θέμα 

- εκφράζει ένα σχόλιο του συντάκτη για το θέμα…διαφαίνεται η άποψή του γι΄αυτό

2. Στοιχεία του δομικού ρόλου ενός τίτλου είναι η προαναγγελία του περιεχομένου του κειμένου που ακολουθεί και η ανάπτυξη του ενδιαφέροντος του αναγνώστη. Σχολιάζοντας στοιχεία της μορφής και του περιεχομένου του τίτλου του Κειμένου 1 να αναφερθείτε στην αποτελεσματικότητά του σε σχέση με τον δομικό του ρόλο.

Αφροδίτη της Μήλου ή Δεσποινίδα της Αβινιόν;

• Είναι δηλωτικός του περιεχομένου του κειμένου (στο μεγαλύτερο μέρος τους ασχολείται με την αντίθεση συμμετρίας και ασυμμετρίας) • Ενέχει το στοιχείο της έκπληξης καθώς το κείμενο διευρύνει το πεδίο αναφοράς της σχέσης συμμετρίας – ασυμμετρίας από την αισθητική και σε άλλα επιστημονικά πεδία (τις φυσικές επιστήμες) • Η διάζευξη (ή) καθιστά τον τίτλο ενδιαφέροντα καθώς δημιουργεί εξ αρχής ένα δίπολο σκέψης για δύο πολύ γνωστά έργα τέχνης • Η επιλογή των έργων τέχνης που μετέρχεται ενισχύουν το ενδιαφέρον του αναγνώστη εφόσον πρόκειται για έναν ελάχιστα πιθανό συνδυασμό (λόγω εποχής, τεχνοτροπίας κτλ.) αν και πρόκειται για την ίδια θεματική (γυναικείες μορφές) • Το ερωτηματικό αποτελεί στοιχείο έναρξης του νοητού διαλόγου με τον αναγνώστη

3. α. Να σχολιάσεις τη μορφή του τίτλου του Κειμένου 1 (μονάδες 5) β. Να αξιολογήσεις τον τίτλο του Κειμένου 2 ως προς την επικοινωνιακή του αποτελεσματικότητα

Μη στερείτε από τα παιδιά τα λάθη τους!

Απαντηση Στον τίτλο αξιοποιείται το β΄ πληθυντικό ρηματικό πρόσωπο υποτακτικής ενεστώτα («Μη στερείτε») και με την μορφή μιας απαγόρευσης με διάρκεια στο παρόν και στο μέλλον τίθεται συνοπτικά όλο το νόημα του κειμένου. Τα ουσιαστικά, άλλωστε, «λάθη» και «παιδιά» συνοψίζουν τις βασικές έννοιες – άξονες γύρω από τους οποίους οργανώνεται όλη η επιχειρηματολογία. Τέλος, το θαυμαστικό δίνει ένταση στην προτροπή και δημιουργεί την αναγκαία προσοχή στο  νοήμα.

· Ο τίτλος του Κειμένου 2 προϊδεάζει σε κάποιο βαθμό τον αναγνώστη σχετικά με το τι θα διαβάσει στο κείμενο, κυρίως όμως διεγείρει το ενδιαφέρον του και τον παρακινεί να προχωρήσει στην ανάγνωση, καθώς αποτελεί αδιαπραγμάτευτη αλήθεια το ότι η ζωή δεν έχει εγχειρίδιο ή οδηγίες χρήσης. Επίσης, συνιστά μια παράφραση του τίτλου του βιβλίου («Η ομορφιά της αποτυχίας»), για το οποίο γίνεται λόγος στο κείμενο. Τέλος, είναι σύντομος, περιέχει μόνο το ονοματικό μέρος της πρότασης, είναι μεταφορικός και συνιστά σχόλιο του συγγραφέα, με το οποίο δηλώνεται και το είδος της κριτικής (θετικής) που ακολουθεί. Μ’ αυτό τον τρόπο ο αναγνώστης προετοιμάζεται για αυτό που θα διαβάσει στη συνέχεια.

4. Συνάφεια τίτλου – περιεχομενου – θέσης συγγραφέα:

Ο τίτλος του Κειμένου 1, «Η λογοτεχνία ως διπλωματία: Για να μας διαβάζουν έξω», ελλειπτικός και περιεκτικός, είναι άμεσα συνυφασμένος με το θέμα του, δηλαδή το τι πρέπει να γίνει, ώστε η ελληνική λογοτεχνία να διαβάζεται στο εξωτερικό. Υπηρετεί τόσο τον πληροφοριακό όσο και τον ρητορικό του ρόλο, καθώς συνοψίζει εύστοχα το περιεχόμενο του κειμένου, προαναγγέλλοντας ταυτόχρονα το επίσημο ύφος του και δίνοντας έμφαση στη συλλογικότητα (χρήση του α' πληθυντικού προσώπου).

Παράλληλα, σχετίζεται και με τη θέση της αρθρογράφου ότι η ελληνική λογοτεχνία μπορεί να λειτουργήσει και ως μέσο διπλωματίας, με σκοπό να διαβάζεται από το διεθνές κοινό. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο τίτλος χωρίζεται σε δύο μέρη, που συνδέονται μεταξύ τους με την άνω και κάτω τελεία. Το πρώτο σκέλος, ελλειπτικό και ονοματικό, συνοψίζει τη θέση της συντάκτριας, ενώ το δεύτερο, ελλειπτικό και ρηματικό, συνοψίζει το θέμα του κειμένου. Η άνω και κάτω τελεία τονίζει τη σύνδεσή τους, τη σχέση ανάμεσα στο μέσο και στον σκοπό.

5. ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ  2022 

Β2. α. Ποια μορφή έχει ο τίτλος του Κειμένου 1 (μονάδες 4) Γιατί να μαθαίνουμε ιστορία; και ποιος είναι ο επικοινωνιακός του ρόλος; (μονάδες 6)

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΚΕΕ

- ρητορικό ερώτημα, χρήση υποτακτικής, α πληθυντικό/

- ευθεία ερώτηση που ελκύει το ενδιαφέρον(2), κατατοπίζει – προϊδεάζει για το θέμα του κειμένου (2)– προβληματίζει τον αναγνώστη(2) / Εναλλακτικά: διαλογικός τόνος, γέφυρα επικοινωνίας με τον αναγνώστη, αμεσότητα - οικειότητα

 

ΟΙ ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΑ ΚΕΙΜΕΝΙΚΑ ΕΙΔΗ ΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

 

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΕΡΩΤΗΜΑΤΩΝ

α. ΣΤΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αποτελούν  κειμενικό δείκτη .... ΘΕΜΑ Γ

β. ΣΤΑ ΜΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ

α) εκφραστική επιλογή που συμβάλλει στην ευαισθητοποίηση, προάγει τον προβληματισμό και λειτουργεί ως ρητορικό ερώτημα ΘΕΜΑ Β

β. ΔΟΜΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ = εξασφαλίζει τη ΣΥΝΟΧΗ μέσα στη παράγραφο ή μεταξύ δύο διαδοχικών παραγράφων καθώς  ρωτάει και απαντάει. Έτσι, το ερώτημα παίζει δομικό/ διαρθρωτικό ρόλο για τη μετάβαση στην απάντηση, συνάμα εξασφαλίζει νοηματική ενότητα, δηλ. συμβάλλει και στη συνεκτικότητα του κειμένου.

 

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΑΠΟ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

2017: Η επιστήμη αναπτύσσεται συνήθως σε σχέση με τις πρακτικές ανάγκες των ανθρώπων, ακολουθεί όμως βασικά την εξέλιξη μιας κοινωνίας και αντικατοπτρίζει το συγκεκριμένο πνευματικό και ηθικό της επίπεδο. Όμως η τεχνολογία, που βελτίωσε σημαντικά τις συνθήκες της ζωής μας, βοήθησε ή εμπόδισε τον άνθρωπο να γίνει περισσότερο άνθρωπος;

Τα ευγενή ιδεώδη του ανθρωπισμού διασύρθηκαν και υπονομεύθηκαν στις μέρες μας. Η σύγχυση πραγματικών και πλασματικών αναγκών, η πνιγηρή εντατικοποίηση του ρυθμού της ζωής στις μεγαλουπόλεις, η εσωτερική μοναξιά, το άγχος και η αγωνία αλλοτριώνουν βαθύτατα και παρεμποδίζουν την πνευματική ολοκλήρωση των ανθρώπων.

Τι επιδιώκει ο συγγραφέας με τη χρήση του ρητορικού ερωτήματος;

ΕΔΩ το ερώτημα: προβληματίζει, αφυπνίζει, ευαισθητοποιεί τον αναγνώστη αναφορικά με την επίδραση της τεχνολογίας στη ζωή του ανθρώπου και την προσπάθειά του να εξανθρωπιστεί (ανήκει στα μέσα πειθούς στην επίκληση στο συναίσθημα του δέκτη), το κείμενο κερδίζει σε δραματικότητα και αποκτά υφολογική ποικιλία, στοχεύει στη συμμετοχή και κινητοποίηση του δέκτη, ανοίγει νοερό διάλογο μαζί του. Επίσης ρόλος είναι δομικός / διαρθρωτικός: στο ερώτημα πώς επηρέασε η τεχνολογία τον άνθρωπο και την ζωή του «απαντά» μεταβαίνοντας στην επόμενη παράγραφο όπου παραθέτει όλες εκείνες τις ενδείξεις που πιστοποιούν την αρνητική της επίδραση και την απανθρωποποίηση της ζωής εξαιτίας της.

 

2020 Γιατί όλοι αυτοί, όλοι όσοι γράφουν, επιμένουν να γράφουν, ενώ έχουν βεβαιωθεί πως θα βγουν κάποια στιγμή από τον κόσμο, καθώς κι ο ίδιος ο κόσμος –αφού ό,τι έχει αρχή θα έχει κι ένα τέλος– θα βγει κάποτε από τον εαυτό του; Ίσως γιατί το γράφειν –συνειδητό ή όχι, εκούσιο ή και ακούσιο, φανερό ή και κρυφό– αποτελεί την έσχατη, ακραία παρηγοριά για τη θνητότητα που τους πολιορκεί και που τελικά τους καταβάλλει. Αυτή τη θνητότητα που φαρμακώνει την ύπαρξη και τη συνείδηση του ανθρώπου με το φαρμάκι της ματαιότητας, πολεμά και εξορκίζει, και αρνείται η πράξη του γράφειν.

Ποια είναι η επικοινωνιακή λειτουργία του ερωτήματος στην 5 η παράγραφο του Κειμένου 2 «Γιατί όλοι … εαυτό του;» (μονάδες 7).

ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΚΕΕ: Διεγείρει το ενδιαφέρον(2) – προσδίδει αμεσότητα (2) – εστιάζει στο κεντρικό ερώτημα του κειμένου που σχετίζεται με τον απώτερο σκοπό του «γράφειν» (2) – ρητορική ερώτηση (1).

 

2022  Β2. α. Ποια μορφή έχει ο τίτλος του Κειμένου 1 (μονάδες 4) Γιατί να μαθαίνουμε ιστορία; και ποιος είναι ο επικοινωνιακός του ρόλος; (μονάδες 6)

Α. - ρητορικό ερώτημα, χρήση υποτακτικής, α πληθυντικό/

- ευθεία ερώτηση που ελκύει το ενδιαφέρον(2), κατατοπίζει – προϊδεάζει για το θέμα του κειμένου (2)– προβληματίζει τον αναγνώστη(2) / Εναλλακτικά: διαλογικός τόνος, γέφυρα επικοινωνίας με τον αναγνώστη, αμεσότητα - οικειότητα

 

ΕΠΙΛΟΓΗ ΑΠΟ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ

14545 Στην πρώτη παράγραφο του Κειμένου 1 ο Ηλίας Βεργίτσης κάνει χρήση του ερωτήματος «Τι είναι τελικά αυτό που διαφοροποιεί σήμερα τα ιντερνετικά μέσα ενημέρωσης από τα παραδοσιακά;» Να αιτιολογήσεις τον ρόλο του ερωτήματος αυτού στην οργάνωση του κειμένου.

Θα μπορούσε να ειπωθεί – με αρκετή δόση ιστορικής αυθαιρεσίας, είναι αλήθεια – ότι ο Θουκυδίδης υπήρξε ο πρώτος δημοσιογράφος της Ιστορίας, διότι κατέγραψε γεγονότα απογυμνωμένα από τα μυθολογικά τους στοιχεία, σε μια γλώσσα λαϊκή και κατανοητή από όλους. […] Στους 26 αιώνες που μεσολάβησαν από τότε η είδηση πλέον μεταδίδεται σε κλάσματα του δευτερολέπτου και τα περιθώρια για ταυτόχρονη ανάλυσή της ολοένα στενεύουν. Τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης αναζητούν νέες διεξόδους μπροστά στις αυξημένες απαιτήσεις ενός νέου είδους κοινού, που απαιτεί γρήγορη, έγκυρη, σαφή και κυρίως «έξυπνη» ενημέρωση. Μπορεί άραγε το διαδίκτυο – αν και βρίσκεται ακόμη στην εφηβική ηλικία – να εκφράσει το εξελισσόμενο αυτό αίτημα; Τι είναι τελικά αυτό που διαφοροποιεί σήμερα τα ιντερνετικά μέσα ενημέρωσης από τα παραδοσιακά;

Ο ρόλος του ερωτήματος είναι δομικός. Ο συγγραφέας με βάση το ερώτημα που θέτει στην αρχή του κειμένου του και την απάντηση σε αυτό οργανώνει αποτελεσματικά το κείμενό του. Αναρωτιέται αρχικά σε τι διαφοροποιούνται τα διαδικτυακά από τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης και στη συνέχεια επισημαίνει τις διαφορές αυτές. Με τη χρήση του ερωτήματος το κείμενο αποκτά συνοχή.

 

15359 Στην τρίτη παράγραφο του Κειμένου 1 διατυπώνονται μια σειρά από ερωτήματα από τον αρθρογράφο. Πώς εξυπηρετούν τη σύνδεση των νοημάτων του κειμένου (μονάδες 6) και τί προσφέρουν στο επικοινωνιακό αποτέλεσμα; (μονάδες 4)

Αυτό σημαίνει ότι δεν χρειάζεται τίποτα να αλλάξει στα ζητήματα; Ότι είναι όλα καλά στον τρόπο που ασκείται στη χώρα η δημοσιογραφία; Ότι δεν χρειάζεται να στοχαστούμε τι γίνεται, όταν όντως η δημοσιογραφία «περνάει τα όρια»; Κάθε άλλο.

Η διατύπωση των ερωτημάτων στην τρίτη παράγραφο στοχεύει: • Ως προς τη σύνδεση των νοημάτων: στη λειτουργία τους ως «γέφυρα» και μετάβαση μεταξύ του πρώτου μέρους του κειμένου, όπου αναλύονται τα αποτελέσματα της αυστηροποίησης του νόμου για τη διάδοση ψευδών ειδήσεων και οι αντιρρήσεις του αρθρογράφου σ’ αυτό και του δεύτερου μέρους, όπου ο ίδιος παρουσιάζει τις λύσεις που προτείνει, αφού έχει γίνει η παραδοχή πως το πρόβλημα υπάρχει. • Ως προς το επικοινωνιακό αποτέλεσμα: στην εκδήλωση του προσωπικού προβληματισμού του συγγραφέα για την κατάσταση και στην ευαισθητοποίηση και των αναγνωστών, στη διατήρηση του αμείωτου ενδιαφέροντος για τη συνέχιση της ανάγνωσης. Επίσης, με τη διατύπωση των ερωτήσεων το άρθρο αποκτά αμεσότητα και ζωντάνια.

 

15397 Στην τρίτη παράγραφο του Κειμένου 1 αξιοποιούνται επανειλημμένα οι ερωτήσεις. Να τις εντοπίσεις (μονάδες 6) και να περιγράψεις με συντομία τον ρόλο τους (μονάδες 9).

Αναφορά θα πρέπει να γίνει ειδικά σε ένα σύγχρονο φαινόμενο που σχετίζεται με τα ριάλιτι τηλεπαιχνίδια και την οξεία κριτική που δέχονται οι συμμετέχοντες σε αυτά. Πολλές εκπομπές και δημοσιεύματα σε περιοδικά αντλούν τη θεματολογία τους από τα όσα συμβαίνουν σε τέτοια παιχνίδια με έμφαση στα πρωτοεμφανιζόμενα σε αυτά άτομα. Από τη μια, το να παρουσιάζονται οι εξελίξεις ή οι χαρακτήρες των παικτών, καθώς εμφανίζονται και αποκαλύπτονται, είναι λογικό και αναμενόμενο. Όμως, τι γίνεται όταν σχολιάζονται ως προσωπικότητες και μάλιστα με βάναυσο τρόπο; Όταν τα τηλεοπτικά και δημοσιογραφικά συνεργεία εισβάλλουν στις οικογένειές τους και με χαρακτηριστική ευκολία αποκαλύπτουν στοιχεία του παρελθόντος τους, ιδιαίτερα ευαίσθητα και προσωπικά; Σε ποιον βαθμό μπορούν όλοι όσοι γράφουν ή εμφανίζονται στα τηλεοπτικά πάνελ να κρίνουν και να χαρακτηρίζουν χωρίς περιορισμούς και συνέπειες αυτούς που επέλεξαν να συμμετάσχουν στα εν λόγω παιχνίδια;

     Από τα παραπάνω ερωτήματα γίνεται φανερό ότι δεν μπορεί στον βωμό της ελευθερίας του τύπου να θίγονται άλλα δικαιώματα. Γι’ αυτό, λοιπόν, θα πρέπει να αναζητηθούν τα όρια στην ελευθερία της έκφρασης και της κριτικής, ώστε να μην συγκρούεται το σημαντικό αυτό δικαίωμα με άλλα, εξίσου σημαντικά, κατοχυρωμένα δικαιώματα.

Οι παραπάνω ερωτήσεις είναι ρητορικές και αποσκοπούν να υπογραμμίσουν με έμφαση και παραστατικότητα την κακώς νοούμενη ελευθεροτυπία και τα προβλήματα που δημιουργεί η παρέμβαση του τύπου σε θέματα της προσωπικής ζωής του ανθρώπου. Με τις ερωτήσεις εκφράζονται με μορφή επιχειρημάτων οι ενστάσεις που διατυπώνει η συγγραφέας για το γεγονός της προβολής εκπομπών τύπου ριάλιτι στο όνομα της ελεύθερης έκφρασης. Επίσης, δημιουργούνται ερεθίσματα προβληματισμού για τον/την αναγνώστη/-τρια. Τέλος, η τοποθέτηση των ερωτήσεων στο τέλος της παραγράφου δημιουργεί ομαλή νοηματική μετάβαση στην «απάντηση» που βρίσκεται στην αρχή της επόμενης: «Από τα παραπάνω ερωτήματα γίνεται φανερό ότι δεν μπορεί στον βωμό της ελευθερίας του τύπου να θίγονται άλλα δικαιώματα».

 

24830 Τι πετυχαίνει ο δοκιμιογράφος στο Κείμενο 2 με τα ερωτήματα που θέτει στην τελευταία παράγραφο (μονάδες 6);

Φίλος είναι ο παραστάτης και σύμμαχός μας στον τραχύ αγώνα να υπάρξουμε, να σηκώσουμε το βάρος της ανθρωποσύνης μας, χωρίς να συντριβούμε ή να ευτελιστούμε. Όταν σε μια βαρυσήμαντη καμπή του βίου μελετούμε ή επιχειρούμε κάτι πολύ σοβαρό και επικίνδυνο, έχουμε ανάγκη από ένα καλόγνωμο σύμβουλο και αυστηρό κριτή, για να συζητήσουμε μαζί του ελεύθερα και χωρίς περιστροφές το πρόβλημά μας. Ποιος μπορεί να είναι αυτός ο σύμβουλος και κριτής; Μπορεί το πρόσωπο τούτο να είναι άλλος εκτός από τον φίλο;

β) Ο δοκιμιογράφος με τα ερωτήματα που θέτει στην τελευταία παράγραφο:

• εκφράζει τη γνώμη του σε ερωτηματική μορφή και ολοκληρώνει το σκεπτικό της παραγράφου για τη συμβολή του φίλου στη ζωή του ατόμου

• ενδυναμώνει την επιχειρηματολογία του, αφού ισοδυναμούν με ισχυρή κατάφαση και στόχος του είναι η αποδοχή της άποψής του από τον αναγνώστη

• κεντρίζει και διεγείρει το ενδιαφέρον, καθώς τα ερωτήματα αποτελούν ισχυρό επικοινωνιακό μέσο

• κινητοποιεί τη σκέψη του αναγνώστη και μετά την ανάγνωση του κειμένου.