Ο ΤΙΤΛΟΣ

  Μια επιλογή από την Τράπεζα Θεμάτων

1. Να σχολιάσεις την επικοινωνιακή αποτελεσματικότητα του τίτλου

- Ο τίτλος είναι δηλωτικός του περιεχομένου, άμεσα σχετιζόμενος με το θέμα 

- εκφράζει ένα σχόλιο του συντάκτη για το θέμα…διαφαίνεται η άποψή του γι΄αυτό

2. Στοιχεία του δομικού ρόλου ενός τίτλου είναι η προαναγγελία του περιεχομένου του κειμένου που ακολουθεί και η ανάπτυξη του ενδιαφέροντος του αναγνώστη. Σχολιάζοντας στοιχεία της μορφής και του περιεχομένου του τίτλου του Κειμένου 1 να αναφερθείτε στην αποτελεσματικότητά του σε σχέση με τον δομικό του ρόλο.

Αφροδίτη της Μήλου ή Δεσποινίδα της Αβινιόν;

• Είναι δηλωτικός του περιεχομένου του κειμένου (στο μεγαλύτερο μέρος τους ασχολείται με την αντίθεση συμμετρίας και ασυμμετρίας) • Ενέχει το στοιχείο της έκπληξης καθώς το κείμενο διευρύνει το πεδίο αναφοράς της σχέσης συμμετρίας – ασυμμετρίας από την αισθητική και σε άλλα επιστημονικά πεδία (τις φυσικές επιστήμες) • Η διάζευξη (ή) καθιστά τον τίτλο ενδιαφέροντα καθώς δημιουργεί εξ αρχής ένα δίπολο σκέψης για δύο πολύ γνωστά έργα τέχνης • Η επιλογή των έργων τέχνης που μετέρχεται ενισχύουν το ενδιαφέρον του αναγνώστη εφόσον πρόκειται για έναν ελάχιστα πιθανό συνδυασμό (λόγω εποχής, τεχνοτροπίας κτλ.) αν και πρόκειται για την ίδια θεματική (γυναικείες μορφές) • Το ερωτηματικό αποτελεί στοιχείο έναρξης του νοητού διαλόγου με τον αναγνώστη

3. α. Να σχολιάσεις τη μορφή του τίτλου του Κειμένου 1 (μονάδες 5) β. Να αξιολογήσεις τον τίτλο του Κειμένου 2 ως προς την επικοινωνιακή του αποτελεσματικότητα

Μη στερείτε από τα παιδιά τα λάθη τους!

Απαντηση Στον τίτλο αξιοποιείται το β΄ πληθυντικό ρηματικό πρόσωπο υποτακτικής ενεστώτα («Μη στερείτε») και με την μορφή μιας απαγόρευσης με διάρκεια στο παρόν και στο μέλλον τίθεται συνοπτικά όλο το νόημα του κειμένου. Τα ουσιαστικά, άλλωστε, «λάθη» και «παιδιά» συνοψίζουν τις βασικές έννοιες – άξονες γύρω από τους οποίους οργανώνεται όλη η επιχειρηματολογία. Τέλος, το θαυμαστικό δίνει ένταση στην προτροπή και δημιουργεί την αναγκαία προσοχή στο  νοήμα.

· Ο τίτλος του Κειμένου 2 προϊδεάζει σε κάποιο βαθμό τον αναγνώστη σχετικά με το τι θα διαβάσει στο κείμενο, κυρίως όμως διεγείρει το ενδιαφέρον του και τον παρακινεί να προχωρήσει στην ανάγνωση, καθώς αποτελεί αδιαπραγμάτευτη αλήθεια το ότι η ζωή δεν έχει εγχειρίδιο ή οδηγίες χρήσης. Επίσης, συνιστά μια παράφραση του τίτλου του βιβλίου («Η ομορφιά της αποτυχίας»), για το οποίο γίνεται λόγος στο κείμενο. Τέλος, είναι σύντομος, περιέχει μόνο το ονοματικό μέρος της πρότασης, είναι μεταφορικός και συνιστά σχόλιο του συγγραφέα, με το οποίο δηλώνεται και το είδος της κριτικής (θετικής) που ακολουθεί. Μ’ αυτό τον τρόπο ο αναγνώστης προετοιμάζεται για αυτό που θα διαβάσει στη συνέχεια.

4. Συνάφεια τίτλου – περιεχομενου – θέσης συγγραφέα:

Ο τίτλος του Κειμένου 1, «Η λογοτεχνία ως διπλωματία: Για να μας διαβάζουν έξω», ελλειπτικός και περιεκτικός, είναι άμεσα συνυφασμένος με το θέμα του, δηλαδή το τι πρέπει να γίνει, ώστε η ελληνική λογοτεχνία να διαβάζεται στο εξωτερικό. Υπηρετεί τόσο τον πληροφοριακό όσο και τον ρητορικό του ρόλο, καθώς συνοψίζει εύστοχα το περιεχόμενο του κειμένου, προαναγγέλλοντας ταυτόχρονα το επίσημο ύφος του και δίνοντας έμφαση στη συλλογικότητα (χρήση του α' πληθυντικού προσώπου).

Παράλληλα, σχετίζεται και με τη θέση της αρθρογράφου ότι η ελληνική λογοτεχνία μπορεί να λειτουργήσει και ως μέσο διπλωματίας, με σκοπό να διαβάζεται από το διεθνές κοινό. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο τίτλος χωρίζεται σε δύο μέρη, που συνδέονται μεταξύ τους με την άνω και κάτω τελεία. Το πρώτο σκέλος, ελλειπτικό και ονοματικό, συνοψίζει τη θέση της συντάκτριας, ενώ το δεύτερο, ελλειπτικό και ρηματικό, συνοψίζει το θέμα του κειμένου. Η άνω και κάτω τελεία τονίζει τη σύνδεσή τους, τη σχέση ανάμεσα στο μέσο και στον σκοπό.

5. ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ  2022 

Β2. α. Ποια μορφή έχει ο τίτλος του Κειμένου 1 (μονάδες 4) Γιατί να μαθαίνουμε ιστορία; και ποιος είναι ο επικοινωνιακός του ρόλος; (μονάδες 6)

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΚΕΕ

- ρητορικό ερώτημα, χρήση υποτακτικής, α πληθυντικό/

- ευθεία ερώτηση που ελκύει το ενδιαφέρον(2), κατατοπίζει – προϊδεάζει για το θέμα του κειμένου (2)– προβληματίζει τον αναγνώστη(2) / Εναλλακτικά: διαλογικός τόνος, γέφυρα επικοινωνίας με τον αναγνώστη, αμεσότητα - οικειότητα