ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ

 

Το όριο επιβίωσης

Άρθρο γνώμης Του Δημήτρη Καραβέλλα, ΤΟ ΒΗΜΑ,14.7.24

Σε όσους δεν παρακολουθούν την εξέλιξη της κλιματικής επιστήμης και των πολιτικών που σχετίζονται με αυτήν,η επιλογή και η επιμονή στην ανάγκη ενός συγκεκριμένου νούμερου ως κρίσιμου πλαφόν αύξησης θερμοκρασίας ίσως και να μοιάζει μια αυθαίρετη ή εμμονική υπόθεση.

    Δεν είναι όμως έτσι. Ο κλιματικός πήχης έχει τοποθετηθεί στο νούμερο αυτό γιατί αποτελεί το όριο επιβίωσης τόσο για τις ανθρώπινες κοινωνίες όσο και για τη βιοποικιλότητα όπως τις γνωρίζουμε μέχρι τώρα. Η αύξηση της μέσης θερμοκρασίας κατά 1,5-2°C είναι το κατώφλι μεταξύ κλιματικής αλλαγής και κανονικοποίησης του κλιματικού χάους. Πέραν του σημείου αυτού, χωρίς καμία πλέον αμφιβολία, βρίσκεται η αρχή μιας ασταμάτητης κατάρρευσης του κλίματος και των οικοσυστημάτων που υποστηρίζουν τη ζωή στη Γη. Ειδικά όσον αφορά το «σπίτι μας», τη Μεσόγειο, τα δεδομένα της Διεθνούς Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC), αλλά και τα αποτελέσματα μετρήσεων από την ευρωπαϊκή κλιματική υπηρεσία Copernicus, είναι ξεκάθαρα: Η περιοχή της Μεσογείου θεωρείται ένα κλιματικό «hot-spot», με ρυθμούς αύξησης της θερμοκρασίας που φτάνουν 20% παραπάνω από τον παγκόσμιο μέσο όρο της. Η IPCC για τη Μεσόγειο καταγράφει αναλυτικά τις επιπτώσεις σε διαφορετικά σενάρια αύξησης θερμοκρασίας. Ενδεικτικά αναφέρονται τα εξής: μείωση της βροχόπτωσης και διαθεσιμότητας νερού, καύσωνες μεγαλύτερης συχνότητας και διάρκειας, ευνοϊκότερες συνθήκες για δασικές πυρκαγιές μεγαλύτερης έντασης και συχνότητας, μεγαλύτεροι κίνδυνοι ξηρασίας και απώλειας βιοποικιλότητας. Δεν είναι δύσκολο να αντιληφθεί κανείς ότι οι συνέπειες θα έχουν πολύ σημαντικό αντίκτυπο στην καθημερινότητά μας.

Αυτό που ίσως δεν αντιλαμβανόμαστε στην υπόθεση της κλιματικής κρίσης είναι πως κατά ένα μυστήριο, σχεδόν καρμικό τρόπο, θύτης και θύμα είναι ο ίδιος ο άνθρωπος. Εμείς προκαλέσαμε το φαινόμενο του θερμοκηπίου, κυρίως μέσα από την καύση ορυκτών καυσίμων, και εμείς βιώνουμε ήδη τις επιπτώσεις. Ο πλανήτης θα συνεχίσει να υπάρχει, η Μεσόγειος επίσης, με μια άλλη μορφή. Εμείς είμαστε αυτοί που θα υποστούμε τις συνέπειες, και μάλιστα με όρους μεγάλης κοινωνικής ανισότητας και αδικίας, καθώς αλλού δημιουργήθηκε το πρόβλημα και αλλού βιώνονται οι πιο έντονες επιπτώσεις. Σε τι έφταιξαν οι κάτοικοι των μικρών νησιών του Ειρηνικού που βλέπουν τις χώρες τους να βυθίζονται κυριολεκτικά στη θάλασσα από τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης; Πώς μπορεί κανείς να ταυτιστεί με τους χιλιάδες κλιματικούς πρόσφυγες που εκτοπίζονται από τα σπίτια τους, υπό συνθήκες που δεν επιτρέπουν πια τη διαβίωση στον τόπο τους;

Τα επιστημονικά δεδομένα είναι σαφή: Δεν υπάρχει καιρός για χάσιμο. Δεν υπάρχει κανένα περιθώριο για νέες εξορύξεις και επενδύσεις σε ορυκτά καύσιμα ή σε αγωγούς και τερματικά LNG. Όλη η προσπάθεια κάθε κοινωνίας και οικονομίας πρέπει να εστιαστεί στη μετάβαση προς την κλιματική ουδετερότητα, με δικαιοσύνη και ισχυρή κοινωνική συμμετοχή, και βεβαίως με προτεραιότητα στις λύσεις που μας προσφέρουν τα υγιή οικοσυστήματα. Κάθε δεκαδικό αύξησης θερμοκρασίας σε εμάς θα επιστρέψει και όχι στον πλανήτη.

Ο κ. Δημήτρης Καραβέλλας είναι γενικός διευθυντής της WWF Ελλάς.

 Γενετική μηχανική  βιοτεχνολογία: Μια ανθρωπότητα στα μέτρα μας

 (απομαγνητοφώνηση του βίντεο: μια ανθρωπότητα στα μέτρα μας “tailored humanity”)

Θεαματική είναι η επιτάχυνση της επιστημονικής έρευνας που έδωσε πρόσβαση στο dna και τον πυρήνα των κυττάρων.  Μεγάλες οι προοπτικές  για νέες θεραπευτικές προσεγγίσεις και επέμβαση στο κύτταρο, όπου υπάρχει το γενετικό υλικό με τις μεταλλάξεις και τις προδιαθέσεις για κληρονομικές ασθένειες.  Έτσι, οι επιστήμονες επεμβαίνουν διορθωτικά στα ελαττωματικά γονίδια και αυτό αποτελεί επανάσταση στην ιατρική, καθώς ανοίγονται νέοι θεραπευτικοί ορίζοντες

 Όνειρο ή πραγματικότητα ένας κόσμος χωρίς αρρώστιες και θανάτους;

 Η τεχνολογία δίνει τεράστια δύναμη παρέμβασης στο ανθρώπινο είδος και το πλανητικό οικοσύστημα. Ωστόσο, τίθεται το ερώτημα μέχρι που θέλουμε να φτάσουμε.

 Τα μεγάλα εργαστήρια βιοτεχνολογικής έρευνας, νοσοκομεία και κολοσσοί της  φαρμακοβιομηχανίας έχουν ριχτεί στην έρευνα για ασθένειες, όπως η μυική δυστροφία, ανίατες ασθένειες κληρονομικά μεταδιδόμενες μέσω του dna, 

 Υπάρχουν γονιδιακές πληροφορίες στον πυρήνα των κυττάρων, που ρυθμίζουν την ανάπτυξη, τη λειτουργία, την αναπαραγωγή,  είναι η γνωστή διπλή έλικα  με αλληλουχία μορίων, συχνά ,όμως, με λάθη και μεταλλάξεις ικανές να προκαλέσουν σοβαρές παθήσεις και γενετικά ελαττώματα

 Η χρηματοδότηση ερευνών στα εργαστήρια μοριακής βιολογίας σε πανεπιστήμια στοχεύει στη διόρθωση γενετικών σφαλμάτων-  ελαττωματικών γονιδίων,  για την ανάπτυξη επαναστατικής επιστημονικής τεχνολογίας και το χειρισμό dna και την  μελέτη και κατανόηση ασθενειών. Εκφυλιστικές ασθένειες, όπως το αλτσχάιμερ, το πάρκινσον, μπορούν να μελετηθούν από μια νέα προοπτική,  μπορούν να βρεθούν γενετικές κυτταρικές θεραπείες,  να αντιμετωπιστεί ο καρκίνος με νέας γενιάς θεραπείες,  την ενδυνάμωση του ανοσοποιητικού συστήματος,  τη θωράκιση στις επιθέσεις ασθενειών με θεραπείες που δεν βασίζονται στη χημεία αλλά στην τροποποίηση των κυττάρων.

 Υπάρχει ,ωστόσο, ένας σκεπτικισμός για έναν κόσμο χωρίς ασθένειες: δεν αρκεί μόνο να ζήσουμε περισσότερο, πρέπει να είμαστε και πιο υγιείς.

 Η γενετική μηχανική στρέφεται στην αντιμετώπιση της έλλειψης οργάνων για μεταμόσχευση, δημιουργία οργάνων από γενετικά τροποποιημένους χοίρους (ξενομεταμόσχευση),  για την αντιμετώπιση της έλλειψης δωρεών.  Άλλωστε με τις τεχνικές επεξεργασίας του dna επιτυγχάνεται και η τέλεια συμβατότητα  με την εισαγωγή ανθρώπινου dna σε χοίρους,  τον εξανθρωπισμό ζωικών οργάνων για άρτιες μεταμοσχεύσεις.

Επίσης, πραγματοποιούνται καινοτόμες έρευνες στις βιολογικές και βιοτεχνολογικές επιστήμες σε μια αγορά υγείας, με τεράστιο ετήσιο τζίρος που αντιστοιχεί στο 20% του αεπ των αναπτυγμένων χωρών.

 Η νέα επιστήμη  στρέφεται και στην πρόληψη γενετικών και λοιμωδων ασθενειών με επέμβαση τροποποιητική σε ανθρώπινο ωάριο.

Στην Κίνα, μια συχνή κληρονομική αιματολογική ασθένεια, η β θαλασσαιμία, επιδιώκεται να εξαλειφθεί σε γενετικό στάδιο και όχι αφού εκδηλωθεί.  Τεράστια πρόοδος για τη δημόσια υγεία και την ποιότητα ζωής του πληθυσμού,  με την επέμβαση τροποποίησης του   Dna  σε έμβριο  για τη δημιουργία γενετικά τροποποιημένου ανθρώπου. 

Εδώ εγείρονται ζητήματα δεοντολογίας: μπορούμε να αλλάξουμε το γονιδίωμα των μελλοντικών γενεών;

 Η ταχύτητα της εξέλιξης είναι τέτοια που δεν είναι εφικτή η παύση της, ούτε είναι δυνατή η εναρμόνιση των νόμων σε όλο τον κόσμο, ούτε η ττήρησή τους διεθνώς, ούτε η αποτροπή κάποιου επιστήμονα που θα ξεπεράσει τα όρια της δεοντολογίας . Σοκ έχουν προκαλέσει οι έρευνες των κινέζων σε έμβρυα, καθώς οι εκεί νόμοι δεν απαγορεύουν τη δημιουργία ενός "μεταλλαγμένου" μωρού.

Ζούμε σε μια νομοθετική βαβέλ παγκοσμίως

 Αναμφίβολα ανήθικη η χρήση αυτής της τεχνολογίας για την βλαστική γονιδιακή θεραπεία, που όμως θα βελτιώσει την υγεία. Οπότε, αναπόφευκτα θα στραφούμε σε στοχευμένες μεταλλάξεις , αν δεν βρεθούν λύσεις για ανίατες  ασθένειες. Εν τέλει, η κοινωνια θα αποφασίσει αν είναι επωφελής ή επιβλαβής μια θεραπεία και δεν είναι απόφαση των επιστημόνων

 Το διακύβευμα:  Μόλις εισαχθούν στον ανθρώπινο πληθυσμό οι γενετικές μεταλλάξεις, δύσκολα θα αφαιρεθούν χωρίς επιπτώσεις. Γι αυτό χρειάζεται εκδημοκρατισμός της έρευνας και συνεκτικό διεθνώς νομοθετικό πλαίσιο. Παράλληλα, αναγκαία είναι η ενημέρωση και η διαφώτιση για το ευρύ κοινό. Οι ίδιοι  οι  επιστήμονες οφείλουν να εξηγήσουν στο ευρύ κοινό, τι κάνουνε,  ποιους ενδεχόμενους  κινδύνους εγκυμονεί η έρευνά τους.

Στόχος πρέπει να είναι η θεραπεία και όχι το εργαστηριακό παιχνίδι,  η προοπτική βελτίωσης της ανθρώπινης ζωής  και όχι η ικανοποίηση ματαιόδοξων φιλοδοξιών της επιστημονικής κοινότητας.

ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΑ - ΠΡΟΚΑΤΑΛΗΨΕΙΣ

διερεύνηση των όρων

Στερεότυπα/ στερεότυπες αντιλήψεις: Αντιλήψεις και συμβολικοί χαρακτηρισμοί        για κοινωνικές ή Εθνικές ομάδες, που στηρίζονται σε  γενικεύσεις (ενδεχομένως αυθαίρετες) και έχουν παγιωθεί ως αδιαμφισβήτητη αλήθεια στο ευρύ κοινωνικό σύνολο και αβασάνιστα αποδίδονται σε άτομα και ομάδες. Ακριτα και ανεύθυνα υιοθετούνται.

Προκατάληψη : απορρέει από την αποδοχή των στερεοτυπικών αντιλήψεων, που ασκούν ισχυρή επιρροή στη συμπεριφορά και την αλληλεπίδραση των ανθρώπων.  Είναι μια αρνητική γνώμη και συμπεριφορά/ στάση, η οποία έχει σχηματιστεί κατά έναν μη αντικειμενικό τρόπο (δεισιδαιμονίες, στερεότυπα) απέναντι σε άτομα/ ομάδες που στιγματίζονται από τα στερεότυπα. Υπάρχουν προκαταλήψεις, εθνικές, φυλε­τικές, θρησκευτικές, ηθικές, ταξικές, κοινωνικές, πολιτικές.

αίτια του φαινομένου

- Η αμάθεια, η ελλιπής / στρεβλή ενημέρωση/ παραπληροφόρηση, η άγνοια, ο αναλφαβητισμός και γενικότερα η έλλειψη ουσιαστικής καλλιέργειας αποτελούν αίτια πρωταρχικά.

-Η ανασφάλεια, η βολική παθητικότητα, ο κομφορμισμός = συμμόρφωση με τα πιστεύω των πολλών και τα κοινώς αποδεκτά πρότυπα της κοινωνίας, απουσία ισχυρών αντιστάσεων στην προπαγάνδα και την παραπληροφόρηση, ο φόβος του κοινωνικού στιγματισμού και της διαφοροποίησης.  Πίστη στη σταθερότητα της ανθρώπινης φύσης: συνδέεται με υποβάθμιση των ατομικών διαφορών και έμφαση στην ομοιομορφία της ομάδας

ΣΧΟΛΕΙΟ – ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ- ΜΜΕ:  διαιωνίζουν και αναπαράγουν τα στερεότυπα (πχ. αναπαραστάσεις του φύλου και του ρόλου τους) = ο άνθρωπος υιοθετεί τα στερεότυπα  μέσω της μίμησης, της συμμόρφωσης, της κοινωνικής μάθησης.

- Τα ΜΜΕ διαιωνίζουν πχ. έμφυλα ή εθνικιστικά στερεότυπα μέσα από τον δημοσιογραφικό λόγο και εικόνα, την προπαγάνδα και την παραπληροφόρηση, την απρόσεκτη εκφορά λόγου που αναπαράγει τις στερεοτυπικές αντιλήψεις.

- Τα αίτια είναι συχνά τα οικονομικά συμφέροντα, καθώς οι προκαταλήψεις ευνοούν τη νομιμοποίηση της οικονομικής εκμετάλλευσης κάποιων λαών, εθνικών ομάδων / μειονοτήτων και παγιώνουν την πολιτική της ιδιοτέ­λειας και των σκοπιμοτήτων.

     συνέπειες του φαινομένου

-         ΑΤΟΜΟ:  ιδεολογική και πνευματική στασιμότητα / μονολιθικός / μονοδιάστατος τρόπος σκέψης και στρεβλός τρόπος πρόσληψης κι ερμηνείας των γεγονότων, αγκύλωση / μονομέρεια, μισαλλοδοξία, εύκολη χειραγώγηση, θυματοποίηση, εκμετάλλευση από επιτήδειους, απώλεια της εσωτερικής ελευθερίας, ετεροκατεύθυνση, ανάδυση κατώτερων ενστίκτων (μικρότητα, μοχθηρία, φθόνος, απανθρωπισμός), που δυσχεραίνουν την συνύπαρξη / συνεργασία με τους άλλους

-         ΚΟΙΝΩΝΙΑ: μια τέτοια στάση ζωής αναστέλλει κάθε προσπάθεια αρμονικής συμβίωσης με τους συνανθρώπους. Τα φαινόμενα της αναλγησίας, των αντιπαραθέσεων, η διάρρηξη της κοινωνικής συνοχής, τα φαινόμενα κοινωνικής παθογένειας, ο φθόνος και η εχθρότητα καθι­στούν αδύνατη την ύπαρξη ευγενών αισθημάτων και της συντροφικότητας.

-         Υπονομεύεται και η δημοκρατία, πολίτευμα που προασπίζεται την ισονομία, την ισότητα, τα ανθρώπινα δικαιώματα. Τέλος, τα στερεότυπα και οι προκαταλήψεις με την αδιαλλαξία και τον δογματισμό που καλλιεργούν αναστέλλουν την πολιτιστική ανάπτυξη και την ενός τόπου.

-         Έξαρση του εθνικισμού, επιδείνωση των διακρατικών σχέσεων, αφού τα στερεότυπα και οι προκαταλήψεις καλλιεργούν την εχθρότητα, το μίσος, την καχυποψία, δημιουργούν αγεφύρωτες διαφορές , εμποδίζουν την ειρηνική επίλυση διαφορών =  πόλεμοι, εχθροπραξίες

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ

Η οικογένεια : αγωγή βασισμένη σε δημοκρατικές παιδαγωγικές αρχές, ενθάρρυνση της ελεύθερης έκφρασης της άποψης, εποικοδομητικός διάλογος, αμοιβαίος σεβασμός, ανεκτικότητα, πλούσια μορφωτικά ερεθίσματα προκειμένου να καλλιεργηθεί η ανεκτικότητα, ο σεβασμός στη διαφορετικότητα, προσήλωση στις αρχές της ισότητας, αντίσταση και αποκήρυξη στερεοτύπων, καλλιέργεια της αγάπης για τον συνάνθρωπο, μετάδοση  αξιών και προτύπων ανθρωπιάς με το προσωπικό παράδειγμα και λόγο!

Σχολείο:  καταπολέμηση πχ. έμφυλων στερεοτύπων, ισότητα, σεβασμός και ανάδειξη της διαφορετικότητας, δημιουργική αυτοέκφραση μαθητή, ευαισθητοποίηση / ενημέρωση μαθητών, διαπολιτισμική/ συμπεριληπτική   εκπαίδευση,  ανθρωπιστικός προσανατολισμός εκπαίδευσης

 Αναβάθμιση του μορφωτικού ρόλου των ΜΜΕ, αξιοποίηση και δεοντολογικό πλαίσιο λειτουργίας των ΜΚΔ (πχ. απαγόρευση και ποινικοποίηση της ρητορικής του μίσους, των ψευδών ειδήσεων που στιγματίζουν άτομα, ομάδες, λαούς), εγκυρότητα ενημέρωσης, αποφυγή γλώσσας και προτύπων που διαιωνίζουν τα στερεότυπα

Πνευματικοί άνθρωποι, ΜΚΟ, ακτιβισμός, δράσεις τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακών οργανισμών.

ΡΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΩΠΑ

 

Α΄ Πρόσωπο:

Α΄ενικό: ο πομπός παραθέτει ένα προσωπικό βίωμα κι έτσι προσελκύει το ενδιαφέρον του αναγνώστη, ο οποίος μπορεί να συγκινηθεί, να ενδιαφερθεί για την προσωπική  ιστορία/ εμπειρία του πομπού, να ταυτιστεί πιο εύκολα με αυτόν , καθώς έχει την αίσθηση ότι συνομιλεί με αυτόν και μοιράζεται με αυτόν ένα βίωμα. Το κείμενο αποκτά ένα οικείο, χαμηλόφωνο, εξομολογητικό ύφος, βιωματικό-  προσωπικό τόνο / χαρακτήρα, το ύφος γίνεται πιο άμεσο, οικείο, ζωντανό, παραστατικό.

Στην λογοτεχνία : το α΄ενικό πρόσωπο δημιουργεί την αίσθηση της εκμυστήρευσης ενός προσωπικού βιώματος και λειτουργεί εν μέρει ως τεκμήριο αξιοπιστίας. Το κείμενο αποκτά αμεσότητα, οι σκέψεις προβάλλονται ζωντανά, παραστατικά. Στην Νέα Αθηναϊκή Σχολή αφηγούμαι σε α΄ πρόσωπο σημαίνει κατάθεση προσωπικής εμπειρίας, πιστότητα αφήγησης. Η επιλογή της πρωτοπρόσωπης αφήγησης εντοπίζεται:

·         σε κείμενα με ομοδιηγητικό αφηγητή (εκείνον που αφηγείται μια ιστορία στην οποία συμμετείχε ο ίδιος ή την έζησε ως αυτόπτης μάρτυρας),

·         στην αυτοβιογραφία κοκ.

·         στον εσωτερικό μονόλογο

Το Α΄Πληθυντικό:

1) ο πομπός μιλά ως εκπρόσωπος /φορέας μιας συλλογικής συνείδησης κι εμπειρίας: αναφέρεται σε μια κατάσταση που αφορά τους περισσότερους ανθρώπους, οπότε το θέμα αφορά τον ίδιο και τους αποδέκτες του μηνύματος

·         δημιουργείται  η αίσθηση της οικειότητας και η εντύπωση της συμμετοχής του πομπού σε όσα αναφέρει, καθώς εντάσσει τον εαυτό του στην ίδια ομάδα ανθρώπων με το δέκτη = αίσθηση συλλογικής ευθύνης, ο δέκτης συμμερίζεται τις σκέψεις, αγωνίες, προβληματισμούς που εκφράζονται

·         έμμεσα δημιουργείται και στο δέκτη/αναγνώστη το αίσθημα της συνυπευθυνότητας, η ανάγκη ενεργοποίησης και ανάληψης δράσης, ο πομπός μοιράζεται την ευθύνη /την χαρά/ τον προβληματισμό με τον δέκτη, δεν θέτει τον εαυτό του εκτός, οπότε το κείμενο δεν έχει διδακτικό ή καταγγελτικό χαρακτήρα

2) Με αυτό τον τρόπο το θέμα αποκτά καθολικότητα και διαχρονικότητα και το θέμα παρουσιάζεται ως μια γενική και αδιαπραγμάτευτη αλήθεια, που αφορά όλους

(η συγκινηση, ευαισθητοποιηση του δέκτη ισχύει κι εδώ, όπως η αμεσότητα, οικειότητα, ζωντάνια)

ΠΡΟΣΟΧΗ στο συνδυασμό με τις εγκλίσεις:

-προτρεπτική/ αποτρεπτική υποτακτική, οριστική, δυνητική οριστική= ο λόγος αποκτά διαφορετικές αποχρώσεις

 

Β΄ Πρόσωπο:  

·         ο αφηγητής απευθύνεται, στο πλαίσιο ενός ιδιότυπου μονολόγου, στον ίδιο του τον εαυτό

·         απευθύνεται στον αναγνώστη / δέκτη (σε ένα υποθετικό/ πραγματικό ακροατήριο, πχ. σε μια αποστροφή του λόγου σε μια ομιλία), στον πραγματικό αποδέκτη του μηνύματος (πχ. ερωτική εξομολόγηση), επιδιώκει να συνομιλήσει (αίσθηση διαλόγου, ιδίως όταν το α΄πρόσωπο εναλλάσσεται με το β΄ πρόσωπο) προκειμένου να συμβουλέψει, προτρέψει, αποτρέψει …

Το κείμενο αποκτά ζωντάνια και αμεσότητα, θεατρικότητα, το ύφος διδακτικό ή προτρεπτικό τόνο, γίνεται οικείο, άμεσο, προφορικό, διαλογικό

Προστακτική πχ. προσπαθήστε, με υποτακτική : να προσπαθείτε, να μην αμελείτε

Γ΄ Πρόσωπο: 

·         ύφος απρόσωπο, ουδέτερο, αντικειμενικό (για επιστημονικό κείμενο)

·         αποστασιοποίηση συγγραφέα, εγκυρότητα λεγομένων

·         συνδέεται με τον παντογνώστη αφηγητή

 

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ

 

ΡΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΩΠΑ  ΚΑΙ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΕΓΚΛΙΣΗ

1)  24893 «Να μάθουμε να ζούμε» (η διατύπωση είναι του Ρουσό) σημαίνει να προετοιμαστούμε, για να αντιμετωπίσουμε τα προβλήματα της προσωπικής μας και της δημόσιας ζωής, να συνειδητοποιήσουμε τους κινδύνους του λάθους και της αυταπάτης, να συμφιλιωθούμε με την αβεβαιότητα, το τυχαίο, το απρόσμενο.

 

Α ́ πληθυντικό ρηματικό πρόσωπο: παρότρυνση προς τον δέκτη, διατύπωση ενός συλλογικού αιτήματος, μιας κοινής ανάγκης, ο Εντγκάρ Μορέν δεν εξαιρεί τον εαυτό του από την ευθύνη δράσης για την επίτευξη των σκοπών της εκπαίδευσης, για να ευαισθητοποιήσει για την αναγκαιότητα μιας κοινής στόχευσης και δράσης, αφού η εκπαίδευση είναι κοινωνικός θεσμός, δημόσιο αγαθό.

Υποτακτική: Δηλώνει την επιθυμία για την επίτευξη των σκοπών της εκπαίδευσης, η οποία αποβλέπει στην προετοιμασία για τη ζωή (να προετοιμαστούμε), για να γίνουν πράξη όσα ακολουθούν και προβάλλονται ως κοινά αιτήματα που ανταποκρίνονται στις ανάγκες της εποχής μας. Η υποτακτική έγκλιση, σε συνδυασμό με το πρώτο πληθυντικό πρόσωπο (και την επιλογή του ασύνδετου σχήματος) δηλώνει και προτροπή προς τον αγώνα για τον κοινό στόχο. Δηλώνεται το προσδοκώμενο, ο στόχος (τελικές προτάσεις που εκφέρονται με υποτακτική σε ακολουθία με την προτροπή της υποτακτικής εξάρτησής τους «να προετοιμαστούμε»). Η υποτακτική, τέλος, συμβάλλει στη συνοχή του λόγου ως εξήγηση στη φράση του Ρουσσό, η οποία διατυπώνεται εξίσου με υποτακτική.

 

2) 35695 Ποιο ρηματικό πρόσωπο χρησιμοποιείται στο Κείμενο (μονάδες 2); Να σχολιάσεις τη λειτουργία του λαμβάνοντας υπόψη το είδος του κειμένου και την πρόθεση της συγγραφέως (μονάδες 4). Απόσπασμα από τη διπλωματική εργασία της φοιτήτριας Μαρίας Χ. Παπαδοπούλου (Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας, Θεολογική Σχολή, Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, 2016, σσ. 63-65).

α) Ρηματικό πρόσωπο: τρίτο Λειτουργία ρηματικού προσώπου: αντικειμενικότητα, αποστασιοποίηση, επιστημονικός λόγος, πληροφορικό ύφος κ.ά.

 

35648       Στο κείμενο 2 χρησιμοποιούνται κατά κύριο λόγο το β΄ ενικό και το α΄ πληθυντικό πρόσωπο. Να αιτιολογήσεις τις συγκεκριμένες επιλογές του Τίτου Πατρίκιου.

το β΄ ενικό πρόσωπο αποτελεί το βασικό πρόσωπο μιας συνέντευξης-συζήτησης, εδώ όμως χρησιμοποιείται ως γενική απεύθυνση προς κάθε άνθρωπο που προβληματίζεται και εμπλέκεται σε θέματα αναζήτησης της ουσιαστικής αλληλεγγύης, καλλιεργώντας ένα κλίμα οικειότητας και συμπόρευσης στο μονοπάτι της ανακάλυψης και εφαρμογής της • το α΄ πληθυντικό πρόσωπο εκφράζει την ανθρώπινη ομάδα και τις ευθύνες της για πραγματική αλληλεγγύη προς οποιονδήποτε τη χρειάζεται και όχι για κάλυψη του εγωισμού με τον ψεύτικο μανδύα του ομαδικού πνεύματος.

 

ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΟΥ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥ ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

 

Η ανθρώπινη εργασία/ το ανθρώπινο δυναμικό εξαλείφεται σε αρκετές πλέον πτυχές της παραγωγικής διαδικασίας και της επιχειρηματικής δραστηριότητας. Επίσης, πολλές θέσεις εργασίας καταλαμβάνονται από άτομα με υψηλή επιστημονικοτεχνική εκπαίδευση και κατάρτιση πάνω στις τεχνολογίες αιχμής.

Πώς διατηρείται λοιπόν η απασχόληση σε ένα ραγδαία μεταβαλλόμενο και άκρως απαιτητικό εργασιακό τοπίο και μάλιστα σε εποχές με θεαματική αύξηση πληθυσμού;

 Παράλληλα, ο τεχνολογικός εξοπλισμός διαρκώς απαρχαιώνεται και απαξιώνεται ταχύτατα μαζί με τις δεξιότητες και τα πτυχία/ προσόντα των ανθρώπων που ασκούσαν τα επαγγέλματα αυτά.

Απαιτείται, λοιπόν, η εκ νέου εκπαίδευση, η διαρκής – και δια βίου κατάρτιση του εργαζόμενου, η ανανέωση και επικαιροποίηση επαγγελματικών δεξιοτήτων προκειμένου ο εργαζόμενος να παραμείνει ανταγωνιστικός, παραγωγικός και εντός αγοράς εργασίας, όποια κι αν είναι η ηλικία του.

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΣΤΙΚΟΤΗΤΑ

Ο εργαζόμενος καλείται διαρκώς να επαναπροσδιορίζει τους στόχους του, να είναι προετοιμασμένος (γνωσιακά και ψυχολογικά) για ευέλικτες επαγγελματικές μεταβολές – μετακινήσεις – μεταβάσεις σε άλλους κλάδους (γνωρίσματα του σύγχρονου και μελλοντικού κόσμου εργασίας). Οφείλει να διαθέτει ετοιμότητα, προσαρμοστικότητα στα νέα δεδομένα, δεκτικότητα σε νέα εκπαιδευτικά προγράμματα, να επιδιώκει την διαγενεακή συνεργασία (η πείρα των έμπειρων πρέπει να συμβαδίσει με τις ασύλληπτες ταχύτητες σκέψης και πολυδιεργασίας της νέας γενιάς εργαζομένων). Η προσαρμογή στην Ψηφιακή Επανάσταση δεν απαιτεί εργατικά χέρια , (όπως είχε συμβεί με προηγούμενες επαναστάσεις) επιβάλλει τον αυτονόητο ψηφιακό εγγραμματισμό και μάλιστα σε υψηλό επίπεδο.

Η ΤΝ και η Ρομποτική εισάγουν πρωτοφανείς καινοτομίες στην παραγωγική και επιχειρηματική διαδικασία και οι αγορές από ό,τι φαίνεται, στο όνομα του κέρδους ,σπεύδουν να τις υιοθετήσουν χωρίς δισταγμό.

Τ.Β.

 

 

ΓΥΝΑΙΚΑ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΓΥΝΑΙΚΑ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΑ

γυναικεία απελευθέρωση και εργασία

Η είσοδος της γυναίκας στην εργασία συνέβαλε στην αξιοποίηση των δημιουργικών της ικανοτήτων, σε μεγάλο βαθμό στην απελευθέρωσή της, στην κοινωνικοποίηση και πολιτικοποίηση της. Η εξωοικιακή της απασχόληση κατέστησε περισσότερο ποιοτικό το χρόνο που αφιερώνει στα παιδιά της, αφού δεν προσκολλάται εξ ολοκλήρου ο' αυτά, αλλά σέβεται την αυτοτελή προσωπικότητά τους. Η είσοδος των γυναικών στον επαγγελματικό στίβο των αστικών κοινωνιών έγινε κατά τη διάρκεια των δύο παγκόσμιων πολέμων , ως αναπλήρωση του κενού που δημιούργησε η επιστράτευση των αντρών. Παρότι οι γυναίκες ανέκαθεν εργάζονταν στις αγροτικές κοινωνίες, αυτή η εργασία δεν της προσέφερε καμία αναγνώριση ή νομική κατοχύρωση της επαγγελματικής της συνεισφοράς. Γιατί αυτή προσφερόταν εντός της πατριαρχικής κοινωνίας και ανάλογης οργάνωσης της οικονομίας. Έτρσι, με την επαγγελματική χειραφέτηση των γυναικών συμπορεύτηκε η κατοχύρωση των εργασιακών – κοινωνικών τους δικαιωμάτων, με την αύξηση του προσωπικού εισοδήματος, την οικονομική ανεξαρτησία, την αξιοποίηση/ ανάδειξη ταλέντων – ικανοτήτων, την απόδραση από πατροπαράδοτους ρόλους που διαχρονικά έπαιζε η γυανίκα στην κοινωνία, την πρόσβαση στην εκπαίδευση, την δραστηριοποίηση στις τέχνες και στον πολιτισμό, την διεκδίκηση πολιτικών δικαιωμάτων. Σταδιακά, άρχισαν να καταρρέουν τα έμφυλα στερεότυπα για τα γυναικεία και αντρικά επαγγέλματα.

Σε αυτό συνέβαλε δραστικά και η ψηφιακή – τεχνολογική επανάσταση, η συνακόλουθη εκμηδένιση της απαιτούμενης μυικής δύναμης στην οικονομική –παραγωγική διαδικασία, που στις πατριαρχικές κοινωνίες ήταν αναμφισβητητο σημείο επαγγελματικής και όχι μόνο υπεροχής των αντρών.

Στόχος κάθε δημοκρατικής κοινωνίας πρέπει να είναι η παροχή ίσων ευκαιριών για εργασία στα δύο φύλα, που θα κατοχυρώνεται νομικά, η αποδέσμευση, μέσω της παιδείας, της κοινωνίας από στερεότυπα για το ρόλο και τις ικανότητες του γυναικείου φύλου, αλλά και η ισομερής κατανομή των ευθυνών των δύο φύλων στην οικογένεια.

ΠΡΟΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ

 ΑΝΑΛΟΓΑ ΜΕ ΤΙΣ ΠΡΟΘΕΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΚΤΗ/ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΚΤΡΙΑΣ ΕΝΟΣ ΚΕΙΜΕΝΟΥ

Ανάλογα με την πρόθεση του συντάκτη του κειμένου επιστρατεύονται διαφορετικές γλωσσικές επιλογές, εκφραστικά μέσα,   κατάλληλοι τρόποι και μέσα πειθούς,  τρόποι ανάπτυξης παραγράφου. Οι προτάσεις που παρατίθενται στη συνέχεια, πρέπει να τονιστεί ότι δεν αποτελούν συνταγή που εφαρμόζουμε αδιακρίτως σε κάθε περίπτωση.

 

Α. Πρόθεση του συντάκτη να ευαισθητοποιήσει/  να προβληματίσει τον δέκτη

·        ρηματικά πρόσωπα : α΄και β΄ενικό, οι συνεχείς αποστροφές του λόγου / απεύθυνση στον δεκτη/ συνομιλία - γέφυρα επικοινωνίας/ αίσθηση συλλογικής ευθύνης

·        ρηματική έγκλιση πχ. προτρεπτική / αποτρεπτική υποτακτική , προστακτική

·        ποιητική λειτουργία της γλώσσας / συνυποδηλώσεις = η γλώσσα λειτουργεί με τρόπο συγκινησιακό, δηλ. τέρπει και  συγκινεί τον δέκτη, προσδίδει ζωντάνια και παραστατικότητα στο κείμενο, ευαισθητοποιεί τον δέκτη, διεγείρει συναισθήματα, πχ. φόβο,  θαυμασμό, λύπη.

·       εικόνες/ εικονοπλαστικός λόγος: 

·        σημεία στίξης: τα εισαγωγικά, το θαυμαστικό, το ερωτηματικό κοκ,  το ασύνδετο ή το πολυσύνδετο σχήμα

·        τροπικότητα: δεοντική τροπικότητα που κυμαίνεται από την απλή επιθυμία / ευχή έως  την  παράκληση / ανάγκη / υποχρέωση 

·       ρητορικές ερωτήσεις:  ευαισθητοποιούν/ προβληματίζουν (βλ. θεωρία για ρητορικά ερωτήματα)

·       επιφωνηματικές εκφράσεις (πχ.αχ!, αλίμονο!) ευθεία έκφραση συναισθημάτων

·       ευθύς λόγος:  προσδίδει αμεσότητα και παραστατικότητα, επιτρέπει την ταύτιση του αναγνώστη με τον πομπό

·        περιγραφικά και αξιολογικά επίθετα : επίθετα που περιγράφουν μια αρνητική κατάσταση, που αποδίδουν στιγμές ανθρωπιάς, που αναδεικνύουν μια αναγκαιότητα…

·       πχ. σκληρή μοναξιά ηλικιωμένων (εδώ έχουμε συνδυασμό αξιολογικού επιθέτου +μεταφοράς)= συγκινεί το μέγεθος της ανυπόφορης μοναξιάς, ανθρώπινη επαφή, συγκινητικές πρωτοβουλίες, πρωταρχική διαφορά κοκ.

Πάντα εξηγούμε πώς η κάθε μία  γλωσσική επιλογή από τις παραπάνω υπηρετεί την πρόθεση του συντάκτη να ευαισθητοποιήσει

·        οργάνωση παραγράφου:  με αναλογία… που είναι μία εκτενής παρομοίωση 

·       ΜΕΣΑ ΠΕΙΘΟΥΣ: η συναισθηματική κινητοποίηση του δέκτη επιτυγχάνεται με την αφήγηση, την περιγραφή, το χιούμορ, την ειρωνεία, τις μαρτυρικές καταθέσεις πρωταγωνιστικών προσώπων.

Η ΣΥΝΥΠΟΔΗΛΩΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

Η συνυποδηλωτική λειτουργία της γλώσσας προσδίδει αμεσότητα στον λόγο. Απευθύνεται στο συναίσθημα και την φαντασία του αναγνώστη κι έτσι κινητοποιεί το ενδιαφέρον του, τον διεγείρει συναισθηματικά και του προσφέρει αισθητική απόλαυση. Ο αποδέκτης του μηνύματος προβληματίζεται για το γεγονός ότι ……………….., οπότε ευαισθητοποιείται  ……………….., προκειμένου να ……………………………………

+ αποσκοπεί στην πρόκληση των συναισθημάτων του αναγνώστη και ειδικότερα στην ευαισθητοποίησή του γύρω από………./ στον προβληματσιμό του αναγνωστη σχετικά με………………. (ερέθισμα για στοχασμό) / να εγείρει το αναγνωστικό ενδιαφερον του / να κινητοποιησει / να εμπλεξει συναισθηματικα

Με τη μεταφορά/ παρομοίωση  η αφηρημένη έννοια που εκφράζεται με αυτήν εικονοποιείται και παραλληλίζεται με κάτι γνωστό από την εμπειρία μας. Έτσι, το αφηρημένο γίνεται συγκεκριμένο και ευκολότερα κατανοητό..

 

Β. Πρόθεση του συντάκτη να προβληματίσει    Αξιοποιούνται οι παραπάνω τρόποι πειθούς και οι κατάλληλες γλωσσικές επιλογές 

 

Γ. Πρόθεση του συντάκτη να πείσει/ να τεκμηριώσει άποψη /  θέση

·  αναφορική λειτουργία της γλώσσας/  δηλωτική χρήση=  γλώσσα που απευθύνεται στη λογική του δέκτη

·  ρηματικό πρόσωπο που κυριαρχεί είναι το τρίτο ενικό/ πληθυντικό

·   έγκλιση οριστική που δείχνει την βεβαιότητα

·  λογική αιτιολόγηση=   επιχειρήματα,  τεκμήρια,  απόψεις ειδικών/  αυθεντίες

·       ανάπτυξη παραγράφου  με τρόπο που - να υποστηρίζει λογικά μια θέση / άποψη:  αιτιολόγηση,  αίτιο- αποτέλεσμα,  παραδείγματα που αποσαφηνίζουν / διευκρινίζουν

·       Τρόποι πειθούς:  επιχειρήματα, τεκμήρια, αυθεντίες, απόψεις ειδικών, ορισμοί από έγκυρα λεξικά, παραπομπές σε έγκυρα επιστημονικά περιοδικά και ερευνητικά κέντρα, στη διεθνή βιβλιογραφία, μαρτυρικές καταθέσεις κοκ.

Επιστημονικός λόγος  σε κείμενα με σαφή πρόθεση του πομπού να πείσει λογικά, να αποδείξει  

·       λόγος  αποδεικτικός,  περιγραφικός,  ερμηνευτικός

·        ειδικό λεξιλόγιο

·        ύφος τυπικό απρόσωπο σοβαρό

·         βιβλιογραφικές παραπομπές , τεκμήρια, αυθεντίες , επιστημονικές έρευνες , πορίσματα ερευνών από πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα

·        λογική δομή, συμπεράσματα, ερμηνεία φαινομένων

·        επίκληση στην αυθεντία, αποφθέγματα,  παραθέματα, ρητά, γνωμικά , παροιμίες , λαϊκή θυμοσοφία

·        υφολογική ποικιλία

·       βιβλιογραφική τεκμηρίωση που προσδίδει εγκυρότητα αξιοπιστία 

 Ο πομπός επιδιώκει να υποστηρίξει την άποψή του, να τεκμηριώσει τη θέση του, να πείσει , να επικυρώσει την αποδεικτική ισχύ της θέσης / του επιχειρήματός του, να εμπλουτίσει το περιεχόμενο με διακειμενικές αναφορές