Γ. Σεφέρης

Γ΄ [Ξύπνησα...]

Μέμνησο λουτρῶν οἷς ἐνοσφίσθης1
Ξύπνησα με το    μαρμάρινο τούτο    κεφάλι στα χέρια
που μου εξαντλεί   τους αγκώνες   και δεν ξέρω πού     να τ’ ακουμπήσω.
Έπεφτε στο όνειρο    καθώς έβγαινα   από το όνειρο
έτσι ενώθηκε η ζωή   μας και θα είναι    πολύ δύσκολο να    ξαναχωρίσει.

Κοιτάζω τα μάτια·    μήτε ανοιχτά    μήτε κλειστά
μιλώ στο στόμα που    όλο γυρεύει να    μιλήσει
κρατώ τα μάγουλα    που ξεπέρασαν    το δέρμα.
Δεν έχω άλλη     δύναμη·

τα χέρια μου    χάνουνται και με    πλησιάζουν
ακρωτηριασμένα.


1. "Θυμήσου τα λουτρά που σε σκότωσαν", Χοηφόρες 491 (σημείωση του ποιητή).
αντληθηκε https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/anthology/mythology/browse.html?text_id=913

Γιώργος Σεφέρης. 1935. Μυθιστόρημα. Αθήνα: τυπ. Εστίας. Και στον συγκεντρωτικό τόμο: Γιώργος Σεφέρης. [1972] 1985. Ποιήματα. 15η έκδ. Αθήνα: Ίκαρος.

Ιούλιος Καίσαρας, Ουίλιαμ Σαίξπηρ

 Επιλογές από το έργο του Σαίξπηρ με διδακτικές προτάσεις

1.   ΠΡΑΞΗ Α΄, ΣΚΗΝΗ 2

Ο Γάιος Κάσσιος ήταν ένας από τους πιο ένθερμους συνωμότες κατά του Καίσαρα, πείθοντας τελικά τους υπόλοιπους να διαπράξουν «τυραννοκτονία». Αν και ο ίδιος ο Καίσαρας τον είχε συγχωρέσει για την υποστήριξή του προς τον Πομπήιο , ο Κάσσιος λόγω της απέχθειάς του προς τους τυράννους παρότρυνε τους συνεργούς του / συνωμότες να συμπράξουν και να δολοφονήσουν με 23 μαχαιριές τον Καίσαρα στις Ειδούς του Μαρτίου, 44 π.Χ. στη ρωμαϊκή Γερουσία. Στο παρακάτω απόσπασμα από την δεύτερη σκηνή της πρώτης πράξης του σαιξπηρικού έργου , παρακολουθούμε την πορεία της ανάπτυξης συναισθημάτων μίσους του Κάσσιου προς τον Καίσαρα.

                ΚΑΣΣΙΟΣ (απευθυνόμενος προς τον άλλο συνωμότη, τον Βρούτο1):

Ε, η τιμή είν' το θέμα που έχω να σου ειπώ.

Δεν ξέρω τι εσύ κι οι άλλοι ανθρώποι σκέφτονται

για τούτη τη ζωή μα εγώ, σαν άτομο,

 καλλιό έχω να μη ζω παρά να ζω με φόβο

από ένα τέτοιο πλάσμα σαν και τον εαυτό μου.

Γεννήθηκα ελεύθερος όπως κι ο Καίσαρας· το ίδιο

κι εσύ: το ίδιο ανατραφήκαμε κι οι δυο, κι οι δυο μας

αντέχομε το κρύο του χειμώνα όπως κι αυτός:

κάποτε με άγρια μπόρα, με δρολάπι, ενώ θολός

έδερνε ο Τίβερης2 τους όχτους του, μου είπε ο Καίσαρας:

 

«Τολμάς μαζί μου, Κάσσιε, τώρα να πηδήσεις

μες στ' οργισμένο ρέμα και να κολυμπήσεις

ως το σημάδι εκεί;» Στον λόγο πάνω, με τα ρούχα

βούτηξα λέγοντάς του να μ' ακολουθήσει·

και τόντι το 'καμε. Το ρέμα μούγκριζε κι εμείς

μ' εύρωστα νεύρα το μπατσίζαμε, απωθώντας το

κι αναχαιτίζοντάς το με καρδιές της ξεσυνέριας·

μα πριν να βγούμε κει που ορίσαμε, ο Καίσαρας

φώναξε, «Κάσσιε, βόηθα με, γιατί βουλιάζω!»

Τότε, καθώς ο Αινείας, ο τρανός μας πρόγονος,

κουβάλησε στην πλάνη του απ' της Τροίας τις φλόγες

τον γέρο Αγχίση3, έτσι κι εγώ απ' τα κύματα του Τίβερη

τον κουρασμένον Καίσαρα. Κι αυτός ο άνθρωπος

έγινε τώρα θεός κι ο Κάσσιος είν' ένα άθλιο

πλάσμα και πρέπει να λυγίζει το κορμί του

αν μόνο ο Καίσαρας του γνέψει αδιάφορα. Είχε

θέρμη τότε στην Ισπανία, κι όταν τον έπιανε

κρίση, τον έβλεπα πώς έτρεμε· μάλιστα, έτρεμε

αυτός ο θεός, τα δειλιασμένα χείλια του άφηναν

το χρώμα τους και το άγριο μάτι που γουρλώνοντας

κάνει να τρέμει ο κόσμος, έχανε τη λάμψη του

τον άκουσα που βόγγαε· ναι, κι αυτή του η γλώσσα

που δίνει στους Ρωμαίους παράγγελμα να τον προσέξουν

και να τα γράφουν στα βιβλία τους ό,τι λέει,

φώναζε, «ωχ, λίγο νερό, Τιτίνιε4»,

σαν άρρωστη παιδούλα. Θεοί, μ' αποσβολώνει

ένας με κράση τόσο αδύνατη να βγαίνει ο πρώτος

στον μεγαλόπρεπό μας κόσμο και να παίρνει

μόνον αυτός τη δάφνη.

1. Ο Βρούτος (Marcus Junius Brutus) είναι μία από τις πιο γνωστές μορφές της ρωμαϊκής ιστορίας, κυρίως για τον ρόλο του στη δολοφονία του Ιουλίου Καίσαρα το 44 π.Χ. Αν και υποστηρικτής του Πομπηίου στον εμφύλιο, ο Καίσαρας τον συγχώρεσε και τον τίμησε ιδιαίτερα.

2. Ο Τίβερης είναι ο διάσημος ποταμός της Ρώμης.

3. Ο Αγχίσης ήταν Τρώας ήρωας, μέλος της βασιλικής οικογένειας της Τροίας και πατέρας του Αινεία, του ήρωα που αργότερα θα γίνει κεντρική μορφή στο έπος Αινειάδα του Βιργιλίου.

4. Ο Τιτίνιος (Titinius) είναι οπαδός και αξιωματικός του Κάσσιου, ένας πιστός φίλος και υποστηρικτής του κατά τον εμφύλιο πόλεμο μετά τη δολοφονία του Καίσαρα.

ΘΕΜΑ:  προβληματισμός για τους προφανείς αλλά και τους βαθύτερους λόγους που εξέθρεψαν το μίσος του Κάσσιου για τον Καίσαρα και αναστοχασμός πάνω στα κίνητρα μιας πολιτικής συνωμοσίας – ενός πραξικοπήματος (ιδεολογικά, προσωπικά κα)

 

2.   ΠΡΑΞΗ Β΄, ΣΚΗΝΗ 1

Ο ΒΡΟΥΤΟΣ και ΤΟ ΑΒΓΟ ΤΟΥ ΦΙΔΙΟΥ

Ρώμη. Στο περιβόλι του Βρούτου

Αχάραγα, με το σκοτάδι ακόμα, πριν ξημερώσει, ο Βρούτος ξαγρυπνά και κατακλύζεται από σκέψεις που οδηγούν στην ιδέα της δολοφονίας του Καίσαρα. Παρακολουθούμε το ξετύλιγμα των σκέψεων που θα αποτελέσουν τον ιδεολογικό πυρήνα της συνωμοσίας που θα στήσει ο ίδιος μαζί με άλλους συνεργάτες στο έγκλημά του. 

Αυτό πρέπει να γίνει με τον θάνατό του:
κι από μέρος μου εγώ δεν ξέρω αιτία προσωπική 
να τον χτυπήσω, παρά τη γενική.
Θέλει να βάλει στέμμα: πώς αυτό μπορεί 
να του αλλάξει τη φύση, εδώ είν' το ζήτημα: 
η ωραία ημέρα βγάζει έξω την οχιά 
κι αυτό απαιτεί προσεχτικά να περπατάς.
Να του βάλουμε στέμμα; – Ναι! κι ύστερα, τόντι λέω, 
του βάζουμε κεντρί, που όποτε θέλει θα μπορεί 
να 'ναι μ' αυτό επικίνδυνος. Κάνει κατάχρηση 
το μεγαλείο, όταν χωρίζει τη συνείδηση 
από τη δύναμή του και, να ειπούμε την αλήθεια 
για τον Καίσαρα, δε γνωρίζω αν τα πάθη του 
τον κυβερνήσαν πιο πολύ απ' το λογικό του.
Μα είν' αποδειγμένο πως η ταπεινοφροσύνη 
είναι της νεαρής φιλοδοξίας η σκάλα 
που σ' αυτήν στρέφει πρόσωπο όποιος σκαρφαλώνει.
Μα όταν μια φορά ανεβεί στο κεφαλόσκαλο, 
τότε γυρνάει την πλάτη του στη σκάλα, και κοιτάει 
στα σύννεφα, καταφρονώντας τα άσημα σκαλιά 
που τον ανέβασαν. Έτσι μπορεί κι ο Καίσαρας· 
και για να μη μπορέσει, να προλάβουμε. 
Και, μια κι η αντιδικία δε θα φοράει σήμα 
το τι είν' αυτός, ας τη διαμορφώσομε έτσι: 
αυτό που είναι, μεγαλώνοντας, θα έφτανε 
σε τούτες και σε τούτες τις ακρότητες· 
γι' αυτό στοχάσου τον σαν ένα αβγό φιδίσιο, 
που, σκάζοντας, κατά το είδος του, θα γίνει 
κακοποιό, και σκότωσε τον μες στο τσόφλι.

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

1. Θεατρικός μονόλογος που μπορεί να αναδείξει μαθητές/ τριες με υποκριτικό ταλέντο

2. Σχολιάζουμε την πρώτη εμφάνιση της γνωστής φράσης το "αβγό του φιδιού", το ιστορικόπολιτικό πλαίσιο της εποχής όπου αναφέρεται και σύνδεση με σύγχρονες διασυνδέσεις, νοηματοδοτήσεις και αναφορές.

3. Λόγος - αντίλογος σχετικά με τις απόψεις που εκφράζει ο Βρούτος για την σχέση ταπεινοφροσύνης - φιλοδοξίας

3. Ο ΒΡΟΥΤΟΣ και Η ΣΥΝΩΜΟΣΙΑ

Είναι η φατρία. Ω, συνωμοσία! ντρέπεσαι να δείξεις το επικίνδυνό σου φρύδι νύχτα, τότε που είν' το κακό πιο λεύτερο; Ω! τότε, ημέρα,

που θα βρεις άντρο τόσο σκοτεινό για μάσκα στο τερατώδες πρόσωπό σου; Μη, συνωμοσία, ψάχνεις του κάκου· κρύφ' το κάτω από χαμόγελα και καλοπιάσματα: τι αν βγεις με το δικό σου μούτρο, ούτε το Έρεβος δε θα 'ναι τόσο μαύρο για να σε κρύψει και να μη σε ανακαλύψουν.

 

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΡΑΞΙΚΟΠΗΜΑ

«Παραπάνω από πραξικόπημα»

Η συγγραφέας Μαριέτε Σάακε μιλάει για την αυξανόμενη επιρροή των τεχνολογικών κολοσσών και για την επιτακτική ανάγκη να βελτιωθεί το ρυθμιστικό πλαίσιο, τουλάχιστον εντός της ΕΕ. Κάτι λιγότερο από έναν χρόνο προτού ο όρος «τεχνο- ολιγαρχία» γίνει της μόδας, για να περιγράψει τη διαπλοκή του πολιτικού και του οικονομικο-τεχνολογικού που συναντά κανείς στην αμερικανική διοίκηση, ένας άλλος παρεμφερής όρος είχε κάνει την εμφάνισή του σε ένα σημαντικό βιβλίο: «τεχνολογικό πραξικόπημα».

Ευρωβουλευτής για μία δεκαετία (2009-2019), με ενεργό ρόλο στην προώθηση των ψηφιακών ελευθεριών και στην ενσωμάτωσή τους στην ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική, συνεργάτιδα σήμερα στο Κέντρο Κυβερνοπολιτικής του Πανεπιστημίου Στάνφορντ, η Σάακε υποστήριζε ότι ένα αόρατο «τεχνολογικό πραξικόπημα» βρίσκεται σε εξέλιξη, καθώς οι τεχνολογικοί κολοσσοί του ιδιωτικού τομέα αποκτούν όλο και μεγαλύτερη επιρροή στις διαδικασίες διαμόρφωσης και εφαρμογής πολιτικής, υποκαθιστώντας παραδοσιακές κρατικές λειτουργίες, χωρίς να περιορίζονται από τους κανόνες ελέγχου και λογοδοσίας. Νιώθει άραγε σήμερα δικαιωμένη στις εκτιμήσεις της;

«Μίλησα για πραξικόπημα», αναφέρει η Σάακε στο «Βήμα», «διότι έχουμε να κάνουμε με μια παράνομη υφαρπαγή εξουσίας. (…)Η διαπλοκή του οικονομικού και του πολιτικού δεν είναι βεβαίως κάτι το καινοφανές. Για τη Σάακε όμως η σημερινή συγκυρία έχει κάτι το αλλότροπο: «Οι τεχνολογικές εταιρείες μπορούν να κάνουν μια σειρά από πράγματα αφανώς. Για παράδειγμα, η διαδικασία λήψης δεδομένων από το Ιντερνετ (scraping) για να εκπαιδευθούν τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης είχε ήδη συμβεί προτού ο κόσμος το καταλάβει.

Το γεγονός ότι τόσο πολλή τεχνολογία είναι άυλη, αόρατη, αδιαφανής δυσκολεύει τον μέσο πολίτη, πολιτικό, δημοσιογράφο, ακτιβιστή, να αντιληφθεί τι γίνεται. Αυτό που παρατηρούμε είναι ότι όλη η κοινωνία, πλην των επικεφαλής των τεχνολογικών εταιρειών, τρέχει πίσω από τα γεγονότα. Μαθαίνουν τις εξελίξεις πολύ αργά για να τις αντιστρέψουν, και αυτό είναι ένα από τα μεγάλα προβλήματα.

Ενα δεύτερο στοιχείο είναι ότι η τεχνολογία δεν συνιστά έναν τομέα, είναι μια επίστρωση που ακουμπά τα πάντα. Οι τεχνολογικές πλατφόρμες είναι ο τόπος όπου λαμβάνει χώρα ο δημόσιος διάλογος, οι δε τεχνολογικές εταιρείες εμπλέκονται στα συστήματα Υγείας, στην εκπαίδευση, στην εθνική ασφάλεια, στις υποδομές, στις εκλογές, στο Διάστημα.

Η ψηφιοποίηση είναι παντού, οπότε και η εξωτερική ανάθεση σε τεχνολογικές εταιρείες είναι παντού. Και το τελευταίο στοιχείο που διακρίνει την εξουσία των εταιρειών αυτών από την εξουσία που είχαν άλλες επιχειρήσεις στο παρελθόν είναι οι πληροφορίες που διαθέτουν για τη συμπεριφορά μας, για το τι σκεφτόμαστε, τι λέμε, τι αγοράζουμε, πώς κινούμαστε, τα συναισθήματά μας, τα τρωτά μας σημεία ως κοινωνίες».

ΒΗΜΑ, 13/8/2025, από την έντυπη έκδοση

 

ΘΕΜΑ Α: Ποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της επέλασης – κυριαρχίας των τεχνολογικών κολοσσών ώθησαν την συγγραφέα Μαριέτε  Σάακε να κάνει λόγο για «τεχνολογικό πραξικόπημα»; (70-80 λέξεις)

 

Η ΨΗΦΙΑΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ – Η ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ  - Η ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΗ

 

Κείμενο 1 Είναι η τεχνητή νοημοσύνη καλός εξομολόγος;

Μπορεί η Εκκλησία να αλλάζει με αργούς ρυθμούς, αλλά ο κόσμος εξελίσσεται ταχύτατα. Πιο συγκεκριμένα, η τεχνητή νοημοσύνη και οι εφαρμογές της ολοένα και διαφοροποιούν την πραγματικότητά μας. Θα μπορούσε να αντικαταστήσει ακόμη και τον εξομολόγο; Ο Θεοφάνης Τάσης, καθηγητής Σύγχρονης Πρακτικής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Alpen-Adria της Αυστρίας, πιστεύει πως ναι. «Αν μέχρι τώρα εξομολογούμασταν στους πνευματικούς, στους ψυχαναλυτές, στους φίλους, τώρα εξομολογούμαστε στην τεχνητή, νοημοσύνη. Η τεχνητή νοημοσύνη ως φίλος αρχίζει να ευδοκιμεί, οι άνθρωποι πλέον εκμυστηρεύονται σε αυτήν λόγω εχεμύθειας· δεν μπορούμε να φανταστούμε την επίδραση που θα έχει στις προσωπικές σχέσεις», τονίζει.

   Κατά τον ίδιο, στην Ελλάδα δεν ευδοκιμεί η κοσμική εξομολόγηση, η δημόσια παραδοχή ενός σφάλματος. «Συνιστά και την ανάληψη ευθύνης, και αυτό ως λαό δεν μας χαρακτηρίζει, όπως και την προϋπόθεση να γνωρίσουμε τον εαυτό μας», σημειώνει. Στην εκκλησιαστική εξομολόγηση, η ανάληψη της ευθύνης γίνεται έναντι του Θεού, η συγχώρεση του Θεού όμως είναι δεδομένη, κι άρα είναι μια εύκολη ανάληψη ευθύνης, συμπληρώνει. «Αναλαμβάνω την ευθύνη ή, για την αμαρτία μου θεωρώντας δεδομένο ότι θα έχω τη συγχώρεση, άρα αυτό με ανακουφίζει».

Παρ' όλα αυτά, ο ψυχίατρος Σάββας Σαββόπουλος δηλώνει ότι η εξομολόγηση επιτελεί ένα ρόλο αρκετά ση μαντικό για τους πιστούς που έχουν πνευματικές αναζητήσεις. «Παλαιότερα, ειδικά όταν δεν υπήρχε η ψυχανάλυση, η εξομολόγηση ήταν μια συνοδεία για κάποιον που ήθελε να βρει τον εαυτό του», αναφέρει.(…)

Από την έντυπη έκδοση της ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ, 9/2/2025

 

Κείμενο 2

 

 Πώς συνομιλούν τα δύο κείμενα;  Να απαντήσετε εστιάζοντας σε  συγκεκριμένες ανάγκες του ανθρώπου που έρχονται να ικανοποιήσουν τα σύγχρονα μέσα επικοινωνίας και αλληλεπίδρασης;

ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ -ΚΡΙΤΗΡΙΟ

 

Κειμενο 1      «Το τερατώδες κοινό γνώρισμα τ’ ανθρώπου»  

                                                               του Παντελή Μπουκάλα

Mάλλον δεν έχει απομείνει μέρα του χρόνου που να μην είναι αφιερωμένη σε κάποιον ή σε κάτι, για να δημιουργηθεί έτσι ένα δεύτερο εορταστικό ημερολόγιο, παράλληλο του χριστιανικού. Κάπως σαν ξυπνητήρια μνήμης προσπαθούν να λειτουργήσουν οι αφιερώσεις αυτές, αλλά δεν το καταφέρνουν πάντοτε, έτσι όπως η μνήμη βομβαρδίζεται από πληροφορίες και καθηκοντολόγια, και δεν προλαβαίνει να τα αξιολογήσει και να τα αφομοιώσει. (…)Για τον ΟΗΕ η 21η Μαρτίου είναι η Παγκόσμια Ημέρα για την Εξάλειψη των Φυλετικών Διακρίσεων, ύστερα από απόφαση της Γενικής Συνέλευσης το 1966· Για την UNESCO, που έλαβε τη σχετική απόφαση το 1999, είναι η Ημέρα της Ποίησης, μόνο που όσο η ποίηση αντιμετωπίζεται σαν έκτακτο, υπερευαίσθητο γεγονός, άρα χρήζον1 προστασίας, θα δυσκολεύεται να αιμοδοτήσει τη ζωή μας.  

Μιας και το καλούσε η ημέρα, λοιπόν, αλλά και επειδή, καθώς είπαμε, η μνήμη φαίνεται να γράφει επί ύδατος ή να δουλεύει ώρες ώρες με εργαλείο της τη γομολάστιχα κι όχι το μολύβι ή το καλέμι, ας ξαναθυμηθούμε ποιήματα εγρήγορα και τίμια. Ας ξανασταθούμε δηλαδή, με όση τιμιότητα μπορούμε κι εμείς, σε λίγους στίχους, νεοελληνικούς ή αρχαίους, που κηρύσσουν το αυτονόητο, την ισότητα των ανθρώπων, ένα αυτονόητο σφοδρότατα αμφισβητούμενο ωστόσο στο πέρασμα των αιώνων. Με τη γνώση ακριβώς ότι τα αυτονόητα είναι πρωτίστως εκείνα που βλέπουν το νόημά τους να διασπαθίζεται2, να διαβάλλεται, να φυραίνει3, οι ποιητές υποδεικνύουν ως μήτρα της ισότητας των ανθρώπων ό,τι πιο κοινό έχουν: την προέλευσή τους αφενός (από το χώμα, το Χάος, το τίποτε ή τον Δημιουργό, ανάλογα με τη θρησκευτική πίστη του καθενός και την κοσμογονία και ανθρωπογονία της επιλογής του), το τέλος τους αφετέρου, το θάνατο, αυτόν τον μέγα εξισωτή., «Κι αν είμαι Σύρος, πού το παράδοξο; Πατρίδα μία, ξένε, μοιραζόμαστε: τον κόσμο. / Το Χάος όλους μάς εγέννησε» συμπεραίνει λοιπόν ο Μελέαγρος, ποιητής του 2ου/1ου αιώνα π.Χ.

 Σε χρόνους κοντινούς μας, φορτωμένους από αναρίθμητες απογοητεύσεις, ένας άλλος ποιητής, ο Νίκος Εγγονόπουλος, επιλέγει να σταθμεύσει όχι στην κοινή ρίζα των ανθρώπων αλλά στο αναπόδραστο τέλος, για να αναδείξει το εφήμερο της ζωής ως «τερατώδες κοινό γνώρισμα τ’ ανθρώπου». Παραθέτω το ποίημα από τη συλλογή «Στην κοιλάδα με τους ροδώνες»: «αλήθεια -των αδυνάτων αδύνατο- / ποτές δεν εκατάφερα να καταλάβω / αυτά τα όντα που δεν βλέπουνε / το τερατώδες κοινό γνώρισμα τ’ ανθρώπου / το εφήμερο της παράλογης ζωής του - / κι ανακαλύπτουνε διαφορές / -γιομάτοι μίσος- διαφορές / σε χρώμα δέρματος φυλή / θρησκεία». Οργισμένος ακούγεται εδώ ο ποιητής, με την οργή του να στρέφεται τόσο κατά του θεωρητικού της φυλετικής υπεροχής, του Γάλλου κοινωνιολόγου και διπλωμάτη Αρθούρου Ιωσήφ Γκομπινώ (ο αποκαλυπτικός των αντιλήψεών του τίτλος ενός έργου του, «Δοκίμιο περί της ανισότητας των ανθρωπίνων φυλών», χρησιμοποιείται σαρκαστικά ως τίτλος και του ποιήματος του Εγγονόπουλου), όσο και κατά του «πρακτικού» της, του Χίτλερ : «ξεχνιέται ο Αδόλφος Χίτλερ;» ρωτάει στον υπότιτλο του ποιήματός του ο Εγγονόπουλος, κι εκείνο που θέλει να πει, εκείνο που λέει, είναι να μην ξεχάσουμε τον Χίτλερ. Ενα ποίημα «μετά το Αουσβιτς»  απαρτίζουν οι στίχοι του Νίκου Εγγονόπουλου, κι ας είχε ήδη ειπωθεί ότι μετά το Αουσβιτς4, μετά την τερατωδία, δεν γίνεται να υπάρξει ποίηση, δεν είναι νοητή, ίσως ίσως δεν είναι καν ηθική. Και νοητή είναι βέβαια και ηθική η ποίηση. (…) Οχι, τα ποιήματα δεν μπορούν ν’ αλλάξουν τον κόσμο, να ανακόψουν τη μισαλλοδοξία, να ορθώσουν τείχη στο ρατσισμό, να πείσουν μια πολιτεία έστω για το απλούστερο: ότι άνθρωποι που γεννήθηκαν στα χώματά της, μεγάλωσαν σ’ αυτά, σπούδασαν και δουλεύουν, δικαιούνται πια την υπηκοότητα. Το ξέρουμε. Μόνο σαν ξυπνητήρια μνήμης μπορεί να λειτουργήσουν τα ποιήματα. Αρκεί να μην τ’ ακούμε μόνο την Ημέρα της Ποίησης που τυχαίνει να είναι και Ημέρα κατά του Ρατσισμού.

 

1. που χρειάζεται, 2. Ξοδεύεται αλόγιστα, σπαταλιέται , 3. Μειώνεται, συρρικνώνεται, 4. Η φράση "μετά το Άουσβιτς δεν μπορεί να ξαναγραφτεί ποίηση" είναι ένας αφορισμός του Γερμανού φιλοσόφου Θεοντόρ Αντόρνο, που εκφράζει την ιδέα ότι τα φρικτά γεγονότα του Ολοκαυτώματος και η βαρβαρότητα που υπέστη η ανθρωπότητα δεν μπορούν να εκφραστούν με την παραδοσιακή τέχνη της ποίησης, η οποία φαίνεται να είναι πλέον ανίκανη να περιγράψει την εμπειρία του "ανείπωτου".

Δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή στις 22-03-2009

 

Κείμενο  2    Ανθρώπινα δικαιώματα: Δεν υπάρχει ελευθερία χωρίς ισότητα, Του Kumi Naidoo*, MONDE DIPLOMATIQUE

  Εισαγωγή: Υιοθετώντας την Οικουμενική Διακήρυξη για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα στις 10 Δεκεμβρίου 1948, τα μέλη του ΟΗΕ συμφωνούσαν για πρώτη φορά σχετικά με τις αρχές που επιτρέπουν στα ανθρώπινα όντα να ζουν σε συνθήκες ελευθερίας, ισότητας και αξιοπρέπειας. Αν και έκτοτε σημειώθηκε μεγάλη πρόοδος, η έκρηξη των ανισοτήτων και η ανεξέλεγκτη κατασταλτική διάθεση των κρατών απειλούν τόσο τα πολιτικά όσο και τα οικονομικά ή τα κοινωνικά δικαιώματα -τα οποία γίνονται ακόμη πιο ευπαθή όταν αντιμετωπίζονται ξεχωριστά, επισημαίνει στο άρθρο του ο Κούμι Ναϊντού, γενικός γραμματέας της Διεθνούς Αμνηστίας

1.  «Στις 10 Δεκεμβρίου είχαμε την επέτειο ενός ιστορικού ορόσημου: συμπληρώθηκαν 70 χρόνια από τότε που 48 χώρες συνήλθαν στη διάσκεψη του ΟΗΕ στο Παρίσι προκειμένου να υπογράψουν την Οικουμενική Διακήρυξη για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, η οποία αναγνωρίζεται ευρέως ως η παγκόσμια χάρτα δικαιωμάτων. Η υιοθέτηση της Διακήρυξης σηματοδότησε την πρώτη φορά που διάφορες χώρες συμφώνησαν σχετικά με τις ελευθερίες και τα δικαιώματα που αξίζουν οικουμενική προστασία, ούτως ώστε κάθε άνθρωπος να διαβιοί σε συνθήκες ελευθερίας, ισότητας και αξιοπρέπειας.

2.  Έχουμε διανύσει πολύ δρόμο από τότε που έγιναν αποδεκτά αυτά τα 30 πανίσχυρα δικαιώματα και ελευθερίες της Διακήρυξης. Σας παροτρύνω να αφιερώσετε λίγο χρόνο να την διαβάσετε, εάν δεν το έχετε κάνει ώς τώρα, καθώς, ακόμη και σήμερα, αυτές οι αρχές ορίζουν το πιο προοδευτικό όραμα του πώς θα μπορούσε να είναι ο κόσμος μας.

3.  Σήμερα, για την εβδομηκοστή επέτειο αυτής της σπουδαίας Διακήρυξης, θα έπρεπε να γράφω ένα γιορταστικό άρθρο για το πόσα πολλά καταφέραμε μαζί αυτές τις δεκαετίες -που αναμφίβολα έχουμε καταφέρει- με σκοπό να κάνουμε πραγματικότητα τούτο το όραμα. Ωστόσο, η αλήθεια είναι πως πλέον διαπιστώνουμε αυξανόμενη μισαλλοδοξία, ακραία ανισότητα και αποτυχία των κυβερνήσεων να αναλάβουν επειγόντως συλλογικές δράσεις ώστε να αντιμετωπίσουν παγκόσμιες απειλές. Βρισκόμαστε σ’ αυτήν ακριβώς την κατάσταση την οποία οι κυβερνήσεις που υιοθέτησαν τη Διακήρυξη είχαν υποσχεθεί ότι θα απέτρεπαν.

4.  Αντί να είναι μια αφορμή για στιγμιαίους εορτασμούς, πιστεύω πως οφείλουμε να χρησιμοποιήσουμε αυτό το ιστορικό ορόσημο για να κάνουμε έναν απολογισμό και να επανεστιάσουμε τον αγώνα, ώστε να κάνουμε τα ανθρώπινα δικαιώματα μια πραγματικότητα για τον καθένα.

5.  Το δεύτερο άρθρο της Οικουμενικής Διακήρυξης διευκρινίζει ότι αυτά τα δικαιώματα ανήκουν σε όλους μας - είτε είμαστε φτωχοί είτε πλούσιοι, σε οποιαδήποτε χώρα κι αν κατοικούμε, όποιο κι αν είναι το φύλο ή το χρώμα μας, όποια γλώσσα κι αν μιλάμε, ό,τι κι αν σκεφτόμαστε ή πιστεύουμε. Τούτη η οικουμενικότητα δεν μετατράπηκε σε πραγματικότητα και βλέπουμε πως αυτή η θεμελιώδης αρχή, η οποία διέπει όλα τα ανθρώπινα δικαιώματα, δέχεται ισχυρή επίθεση. Μαζί με άλλες ανθρωπιστικές οργανώσεις, επισημάναμε επανειλημμένα πώς οι επικριτικές αφηγήσεις και οι ρητορικές μίσους και φόβου κυριαρχούν πλέον σε παγκόσμιο επίπεδο, σε τέτοιο βαθμό που είχε να παρατηρηθεί από τη δεκαετία του 1930.

6.  (…) Πρέπει να θέσουμε το ερώτημα: γιατί βρισκόμαστε τώρα στην κατάσταση ακριβώς που προσπάθησε να αποτρέψει η Διακήρυξη, μια κατάσταση όπου τα ανθρώπινα δικαιώματα δέχονται επίθεση και απορρίπτονται, με τον ισχυρισμό ότι προστατεύουν τον «άλλον» και όχι όλους μας; Οι λόγοι γι’ αυτό είναι περίπλοκοι, εντούτοις ένα πράγμα είναι σαφές: τουλάχιστον ένα μέρος της ευθύνης έγκειται στην αποτυχία μας να αντιμετωπίσουμε τα ανθρώπινα δικαιώματα σαν εγγενώς συνδεδεμένο και αδιαίρετο σύνολο, που αφορά τον καθένα μας.

7.  Η Διακήρυξη δεν έκανε διάκριση μεταξύ των αστικών, των πολιτιστικών, των οικονομικών, των πολιτικών και των κοινωνικών δικαιωμάτων. Δεν διαφοροποιούνταν ανάμεσα στην ανάγκη υλοποίησης του δικαιώματος στην τροφή και στη διασφάλιση του δικαιώματος στην ελευθερία έκφρασης. Αναγνώριζε ότι στην πραγματικότητα -το γνωρίζουμε πλέον καλά- αυτά τα δύο είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένα. Στις δεκαετίες που ακολούθησαν, οι κυβερνήσεις δημιούργησαν διαχωρισμό ανάμεσα σε αυτές τις δύο δέσμες δικαιωμάτων και ανισορροπία στον τρόπο αντίληψης και προστασίας τους(…)»

* Ο Kumi Naidoo είναι γενικός γραμματέας της Διεθνούς Αμνηστίας

https://www.avgi.gr/entheta/monde-diplomatique/296536_anthropina-dikaiomata-den-yparhei-eleytheria-horis-isotita

 

Κείμενο  3,  Γιάννης Ρίτσος, «Ελευθερία»

 

«Θα ξαναπείς την ίδια λέξη

γυμνή

αυτήν

που γι’ αυτήν έζησες

και πέθανες

που γι’ αυτήν αναστήθηκες

(πόσες φορές;)

την ίδια.

 

Έτσι όλη νύχτα

όλες τις νύχτες

κάτω απ’ τις πέτρες

συλλαβή-συλλαβή

σαν τη βρύση που στάζει

στον ύπνο τού διψασμένου

στάλα-στάλα

ξανά και ξανά

κάτω απ’ τις πέτρες

όλες τις νύχτες

 

μετρημένη στα δάχτυλα

απλά

όπως λες πεινάω

όπως λες σ’ αγαπώ

έτσι απλά

ανασαίνοντας

μπροστά στο παράθυρο

 

ε-λευ-θε-ρί-α.»

                                       (Γ. Ρίτσος, Ποιήματα, Δ’ Τόμος, Κέδρος)

 

 

Α1. Να αποδώσετε συνοπτικά σε μία παράγραφο 70-80 λέξεων τους λόγους για τους οποίους ο Κούμι Ναϊντού στο κείμενο 2 δεν γράφει εορταστικό άρθρο για την επέτειο των 70 χρόνων από την υπογραφή της Οικουμενικής Διακήρυξης των δικαιωμάτων του για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα.

Ή εναλλακτικά

Στο κείμενο 1, γιατί πιστεύετε πως ο Π. Μπουκάλας επέλεξε το συγκεκριμένο ποίημα του Ν. Εγγονόπουλου; (70-80 λέξεις)

 

 

Θέμα Β Β1. Να επαληθεύσετε ή να διαψεύσετε, με βάση το Κείμενο 1, τις παρακάτω περιόδους λόγου, γράφοντας δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε περίοδο, τη λέξη Σωστό ή Λάθος (χωρίς αναφορά σε χωρία του κειμένου):

 

α. Ο Π. Μπουκάλας υποστηρίζει ότι η ανακήρυξη της 21^ης Μαρτίου ως Ημέρας της Ποίησης θα ενδυναμώσει και τη θέση της στην ανθρώπινη ζωή.

β. Ο Π. Μπουκάλας διαπιστώνει πως η αυταπόδεικτη αξία της ισότητας των ανθρώπων φθίνει καθώς αυτή πλέον αμφισβητείται.

γ. Για τους ποιητές κοιτίδα της ισότητας είναι η αρχή και το τέλος της ανθρώπινης ζωής.

δ. Για τον ποιητή Ν. Εγγονόπουλο το «τερατώδες κοινό γνώρισμα του ανθρώπου» είναι η αναπόδραστη μοίρα του θανάτου.

ε. Ο Π. Μπουκάλας πιστεύει πως τα ποιήματα όπως και η Ημέρα της Ποίησης μπορούν να αναχαιτίσουν το κύμα καταπάτησης των δικαιωμάτων του ανθρώπου.

 

Β2.  Στο κείμενο 2, παρατίθενται οι απόψεις του Κούμι Ναϊντού, του Γενικού Γραμματέα της Διεθνούς Αμνηστίας, ενός διεθνούς μη κυβερνητικού οργανισμού, δηλαδή εκπροσωπεί έναν επίσημο θεσμό και δεν εκφράζει προσωπικές του μόνο απόψεις. Να εντοπίσετε 2  παραδείγματα -  το ένα να αφορά γλωσσική επιλογή και το άλλο το περιεχόμενο του κειμένου- που να επιβεβαιώνουν την παραπάνω διαπίστωση και να αιτιολογήσετε την απάντησή σας.

ή

Β2. Πρόθεση του συγγραφέα στην τελευταία παράγραφο του Κειμένου 1 είναι να ευαισθητοποιήσει τον αναγνώστη / την αναγνώστρια για τα πλήγματα που δέχονται στη σημερινή εποχή τα ανθρώπινα δικαιώματα. Να αναφέρετε δύο (2) διαφορετικές μεταξύ τους γλωσσικές επιλογές / εκφραστικά μέσα με τα οποία υπηρετείται η πρόθεσή του (μονάδες 2) και να εξηγήσετε σύντομα τη λειτουργία καθενός από αυτά.

Β3. Στο κείμενο 2, η 3^η παράγραφος οργανώνεται αντιθετικά. Να εντοπίσετε α) τα μέρη της αντίθεσης αυτής, β) τα γλωσσικά/ εκφραστικά μέσα με τα οποία αυτή διατυπώνεται και γ) το σκοπό / την πρόθεση του αρθρογράφου που υπηρετεί.

 

Γ. Στο Κείμενο 3, να αναλύσετε τη σημασία που έχει για το ποιητικό υποκείμενο η ελευθερία, αξιοποιώντας τρεις (3) διαφορετικούς κειμενικούς δείκτες. Ποια σημασία αποκτά για εσάς η ελευθερία εντός του σημερινού οικονομικοκοινωνικού περιβάλλοντος; (150-200 λέξεις)

 

Δ. Ο γ. γραμματέας της Διεθνούς Αμνηστίας διαπιστώνει πως «Βρισκόμαστε σ’ αυτήν ακριβώς την κατάσταση την οποία οι κυβερνήσεις που υιοθέτησαν τη Διακήρυξη είχαν υποσχεθεί ότι θα απέτρεπαν». α) Συμφωνείτε ή διαφωνείτε με αυτή την άποψή του, ότι δηλαδή οι σύγχρονες συνθήκες είναι το ίδιο απειλητικές για τα δικαιώματα του ανθρώπου με αυτές κατά την περίοδο υπογραφής της Οικουμενικής Διακήρυξης; β) Με ποιους συγκεκριμένους τρόπους (ενέργειες, δράσεις, επιλογές και στάση ζωής) θα μπορούσε ένας νέος, μία νέα της ηλικίας σας να συμβάλει στην ουσιαστική διασφάλιση των δικαιωμάτων και των ελευθεριών του ανθρώπου;

Αξιοποιώντας δημιουργικά τα Κείμενα 1 και 2 να παρουσιάσετε  αιτιολογημένα τις απόψεις σας σε άρθρο 350-400 λέξεων, που θα δημοσιευτεί στην ιστοσελίδα του σχολείου σας.                      

 

 

ΡΙΧΑΡΔΟΣ Ο Β΄

Απόσπασμα από το έργο του Ο. Σαίξπηρ "Ριχάρδο ο Β΄", δεύτερη πράξη, σκηνή 1

 

Ο ετοιμοθάνατος δούκας του Λανκάστερ, Τζον Γκωντ και θείος του βασιλιά Ριχάρδου Β΄εκφράζει την ελπίδα πως με τα τελευταία του λόγια/ νουθεσίες θα συνετίσει τον άφρονα βασιλιά και ανιψιό του Ριχάρδο. Την αισιοδοξία του δεν συμμερίζεται όμως  ο αδερφός του (θείος κι αυτός του Ριχάρδου) δούκας του Γιορκ.

 

ΓΚΩΝΤ

(…)Σ΄ αυτόν που ψιθυρίζει τα τελευταία του λόγια, όλοι

δίνουνε σημασία μεγαλύτερη από εκείνους

που η νεότητα και η υγεία τούς επιτρέπουν φλυαρίες:

γιατί ο κόσμος δίνει σημασία μεγαλύτερη

στο τέλος του ανθρώπου κι όχι στην υπόλοιπη ζωή του.

Η δύση και η μουσική στις τελευταίες νότες τους,

σαν τελευταία μπουκιά γλυκού, είναι γλυκύτερες

μόνο και μόνο, γιατί τελειώνουν και γράφονται

βαθύτερα στη μνήμη μας απ' όλα τ' άλλα που έχουνε συμβεί

πριν από χρόνια. Κι αν ο Ριχάρδος δεν με άκουγε όσο ζούσα,

ίσως τα σοβαρά λόγια του ρόγχου μου ανοίξουνε τ' αυτιά του.

 

ΓΙΟΡΚ

Α, όχι, του τα 'χουν άλλοι βουλωμένα με κολακείες

και ύμνους για το μεγαλείο του που όλοι τις θέλουν,

ως κι οι φρονιμότεροι. Λάγνα τραγούδια ακόλαστα,

που όλα τ' αυτιά των νέων τ' ακούν ορθάνοιχτα

και γοητεύονται από το δηλητήριό τους: κάτι στιχάκια

για τις μόδες που μας έρχονται απ' την περίφημη Ιταλία

- γιατί οι δικοί μας νέοι με δουλικό μιμητισμό,

τρέχουνε πίσω τους κουτσαίνοντας σαν μεθυσμένοι πίθηκοι.

Ξέρεις κανένα μέρος που ο κόσμος να κυκλοφόρησε

μια τέτοια ματαιότητα – κάτι καινούργιο, όσο πρόστυχο

και να 'ταν κι αμέσως κάποιος να μην πρόλαβε ψιθυριστά

στ' αυτιά των υπολοίπων; Γι' αυτό, λοιπόν, οι συμβουλές

φτάνουν πολύ αργά εκεί όπου η επιθυμία του ανθρώπου

αντιμάχεται τη λογική. Μη θέλεις να καθοδηγήσεις

που μόνος του διαλέγει δρόμο. Η ανάσα σου είναι κουρασμένη,

μην τη χάνεις άδικα!

ΓΚΩΝΤ

Νιώθω σαν νεοφώτιστος οιωνοσκόπος και του προλέγω τώρα

που το φως μου σβήνει: η βίαιη, θρασύτατη φλόγα

της ασωτίας του, δεν θα κρατήσει για πολύ, γιατί

η γρήγορη φωτιά γρήγορα εξαντλείται. Το ψιλόβροχο κρατάει

αρκετά, όμως ελάχιστα κρατούν οι μπόρες κι οι νεροποντές.

 Όποιος ζορίζει τ' άλογό του απ' την αρχή, γρήγορα το κουράζει.

Η λαίμαργη μπουκιά πνίγει τον λαίμαργο.

Η ματαιοδοξία, όρνεο αδηφάγο, άμα δεν έχει τίποτα άλλο

να καταβροχθίσει, τρώει τις ίδιες της τις σάρκες.

 

ΘΕΜΑ:  Στα λόγια που ανταλλάσσουν οι δύο ηλικιωμένοι ευγενείς, να εντοπίσετε απόψεις, διαπιστώσεις με διαχρονική ισχύ για τον ανθρώπινο χαρακτήρα και γενικά για την ανθρώπινη ζωή.