ΚΡΙΤΗΡΙΟ "ΥΠΟΜΟΝΗ"

 

ΚΕΙΜΕΝΟ  1^ο     Γιατί έχουμε γίνει τόσο ανυπόμονοι;

1.   Έχετε πιάσει τον εαυτό σας να βιάζεται υπερβολικά στην ουρά ή στην κίνηση, να αισθάνεται ότι έρχεται το τέλος του κόσμου, να θυμώνει και να γίνεται αγενής με τους άλλους; Αν κυκλοφορείτε στους δρόμους, σίγουρα θα έχετε αντιληφθεί ότι δεν είστε οι μόνοι. Κι αν αυτό δεν σας παρηγορεί, υπάρχει τουλάχιστον μια καλή εξήγηση για τα νεύρα και την ανυπομονησία σας: βρίσκεται κάπου πολύ κοντά σας. Είναι το κινητό τηλέφωνο, η μικρή συσκευή που μας συνοδεύει από τη στιγμή που ξυπνάμε μέχρι που πέφτουμε για ύπνο. Σύμφωνα με ερευνητές των κοινωνικών επιπτώσεων των νέων τεχνολογιών, το κινητό μάς εκπαιδεύει να έχουμε όλο και λιγότερη υπομονή. Δεν είναι δίκαιο να κατηγορούμε την τεχνολογία για όλα μας τα δεινά, αλλά είναι κι εξίσου αφελές να αγνοούμε το αποτύπωμά της. Τόσο τα επιστημονικά ευρήματα όσο και τα εμπειρικά δεδομένα δείχνουν ότι οι νέες τεχνολογίες έχουν διαμορφώσει έναν νέο ανθρωπολογικό τύπο. Όποιος έχει μάτια βλέπει ότι, στους δημόσιους χώρους τουλάχιστον, όπου η συμπεριφορά μας είναι ορατή και στους άλλους, χάνουμε ευκολότερα την υπομονή μας, αδιαφορούμε για τους γύρω μας, θυμώνουμε πιο εύκολα, γινόμαστε πιο αγενείς.

2.«Μια ψευδής αίσθηση ελέγχου» 

Σύμφωνα με την Αμερικανίδα συγγραφέα και δημοσιογράφο Κριστίν Ρόουζεν, που μελετά εδώ και μία δεκαετία τις συμπεριφορές των ανθρώπων στο διαδίκτυο και στην πραγματική ζωή, η ρίζα του προβλήματος βρίσκεται σε μια λανθασμένη προσδοκία. Επηρεασμένοι απ’ τις εμπειρίες μας στον ψηφιακό κόσμο, περιμένουμε τα ίδια αποτελέσματα και στον πραγματικό κόσμο. Με απλά λόγια, πιστεύουμε ότι τα πράγματα θα αλλάξουν με το πάτημα ενός κουμπιού ή με το χάιδεμα μιας οθόνης. «Το κινητό τηλέφωνο», μου λέει η Ρόουζεν σε μια διαδικτυακή συζήτηση που είχαμε πριν από μερικές μέρες, «μας έχει δώσει μια ψευδή αίσθηση ελέγχου. Προφανώς και δεν φταίει αποκλειστικά η τεχνολογία για όλα αυτά που ζούμε. Υπάρχουν όντως πολλές πιέσεις, πολλές κοινωνικές αλλαγές που συμβάλλουν, αλλά η τεχνολογία ειδικά δημιουργεί καινούργιες προσδοκίες για το πώς πρέπει ή δεν πρέπει να λειτουργεί ο κόσμος. Περνάμε επτά ως εννέα ώρες την ημέρα κοιτάζοντας αυτές τις οθόνες, έχοντας τον έλεγχο. Μπορείς, για παράδειγμα, αν δεν σου αρέσει αυτό που λέει ο άλλος, να τον διαγράψεις. Μπορείς να αποκλείσεις το ένα ή το άλλο. Έχεις τον έλεγχο όλων των αλληλεπιδράσεών σου και αρχίζεις να αναπτύσσεις την αίσθηση ότι έχεις τον έλεγχο και πολλών άλλων πραγμάτων. Η αλήθεια όμως είναι ότι δεν μπορούμε να έχουμε απόλυτο έλεγχο. Αυτή η προσδοκία ελέγχου, όταν ματαιώνεται, μετατρέπεται γρήγορα σε οργή ή θυμό».

3.   (…)Απ’ τη συζήτησή μου με τη Ρόουζεν καταλαβαίνω ότι πρέπει να περιορίσω την έκθεσή μου στις οθόνες. «Η αλήθεια είναι ότι όλα έχουν να κάνουν με την υπομονή», υποστηρίζει η συγγραφέας. «Το να μάθεις να περιμένεις είναι μια δεξιότητα. Προσπαθούμε να το διδάξουμε αυτό στα παιδιά που μεγαλώνουμε. Πρέπει να περιμένεις. Πρέπει να φας το δείπνο σου και μετά να φας το επιδόρπιό σου. Αλλά αν κοιτάξεις την κουλτούρα μας σήμερα, δεν χρειάζεται να περιμένεις πολύ. Μπορείς να πάρεις αυτό που θέλεις με το πάτημα ενός κουμπιού. Θα σ’ το παραδώσει η Amazon την ίδια μέρα κιόλας. Έτσι, αυτή η προσδοκία αρχίζει να διεισδύει σε τομείς της ζωής που δεν μπορείς να ελέγξεις. Δεν μπορώ να ελέγξω πόσο αργά οδηγεί ο τύπος μπροστά μου, αλλά νιώθω ότι θα έπρεπε να μπορώ».

4.   Η Ρόουζεν έχει γράψει ένα ενδιαφέρον και πολύ πυκνό βιβλίο, με τίτλο Η εξαφάνιση της εμπειρίας, στο οποίο αναλύει τις ανησυχητικές αυτές τάσεις. Στην καθημερινή μας ζωή, ισχυρίζεται, αφήνουμε ορισμένες ανθρώπινες εμπειρίες να εξαφανιστούν. Σκύβουμε στα τηλέφωνά μας, αντί να κοιτάζουμε ο τον άλλον στα μάτια, και προσποιούμαστε ότι δεν υπάρχει κανένας άλλος γύρω μας.(…)

5.  Ως αποτέλεσμα της βαριάς χρήσης της τεχνολογίας, η ψυχραιμία εξαφανίζεται, ο θυμός εκρήγνυται ευκολότερα και η αγένεια παγιώνεται. «Μπορώ να μιλάω μαζί σου», συνεχίζει η Ρόουζεν, «αλλά ταυτόχρονα να αποσπάται η προσοχή μου από το τηλέφωνό μου. Αυτό σου στέλνει ένα μήνυμα. Σου λέει ότι δεν είσαι τόσο σημαντικός όσο νομίζεις. Εγώ έχω τον έλεγχο. Αυτό συμβαίνει διαρκώς και παντού. Ιδίως εδώ στις ΗΠΑ το συναντάμε συνέχεια. Οι άνθρωποι γίνονται όλο και πιο αγενείς. Η ευγένεια όμως είναι πολύ σημαντική, γιατί μας βοηθά να συνυπάρχουμε με ανθρώπους που πραγματικά δεν συμπαθούμε και με τους οποίους μπορεί να διαφωνούμε».                       Από το ένθετο περιοδικό Κ, της ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ,σ.54,56

 

ΘΕΜΑΤΑ

Α. Ποιες είναι οι απόψεις της Αμερικανίδας συγγραφέα και δημοσιογράφου Κριστίν Ρόουζεν για τα αποτελέσματα της «βαριάς χρήσης»  της τεχνολογίας στην ψυχραιμία και τη συμπεριφορά των σημερινών ανθρώπων;    (70-80 λέξεις)

Β 1. Στην 1^η παράγραφο του κειμένου 1 να προσδιορίσετε τη λειτουργία α) του ερωτήματος στην θεματική περίοδο , β) του ρητορικού σχήματος της αποστροφής του λόγου που χρησιμοποιεί ο συντάκτης του κειμένου στην εναρκτήρια φράση του άρθρου του (το β΄ πληθυντικό πρόσωπο =  ρητορικό σχήμα κατά το οποίο ο ομιλητής διακόπτει το λόγο του και απευθύνεται σε κάποιο ακροατήριο, πρόσωπο, πραγματικό ή φανταστικό)

Β2. Στην 2^η παράγραφο του κειμένου εναλλάσσεται ο ευθύς με τον πλάγιο λόγο. Ποιο σκοπό εξυπηρετεί αυτή η επιλογή ; Στην απάντησή σας να λάβετε υπόψη το είδος του κειμένου (συνέντευξη με την συγγραφέα Κριστίν Ρόουζεν με αφορμή το βιβλίο της «Η εξαφάνιση της εμπειρίας»)

Β3. Στην 3η παράγραφο του κειμένου συνδέονται αντιθετικά δύο βασικές συνιστώσες :  το δεοντικό και το δυνητικά εφικτό.  Να εντοπίσετε α) τις 2 αντίρροπες δυνάμεις που συνδέονται αντιθετικά, β) τη λειτουργία αυτής της αντίθεσης

Β4. Στην 5^η παράγραφο του κειμένου 1 να καταγράψετε λέξεις ή φράσεις στις οποίες η λειτουργία της γλώσσας είναι μεταφορική και να δικαιολογήσεις την επιλογή τους με κριτήριο την πρόθεση της συγγραφέα.

 

      ΚΕΙΜΕΝΟ  2 ΚΕΙΜΕΝΟ               Η    βραδύτητα

                 (Tο βιβλίο αποδεικνύει ότι βραδύτητα είναι ο ρυθμός της απόλαυσης και της μνήμης και ταχύτητα ο ρυθμός της μη ικανοποίησης και της λήθης)

 1.Μας ήρθε ξαφνικά η διάθεση να περάσουμε από νωρίς τη νύχτα σ’ έναν πύργο. Πολλοί πύργοι στη Γαλλία έχουν γίνει ξενοδοχεία: ένα τετράγωνο όλο πράσινο, χαμένο σε μια έκταση όλο ασχήμια χωρίς πράσινο·ένα κομματάκι από αλέες, δέντρα και πουλιά στη μέση ενός απέραντου δικτύου από δρόμους. Οδηγώ και στο καθρεφτάκι προσέχω πίσω μου ένα αυτοκίνητο. Το αριστερό του φωτάκι αναβοσβήνει και ολόκληρο το αυτοκίνητο εκπέμπει κύματα ανυπομονησίας. Ο οδηγός περιμένει την ευκαιρία να με προσπεράσει· παραμονεύει αυτή τη στιγμή, όπως το αρπαχτικό παραμονεύει ένα σπουργίτι.

2. Η Βέρα, η γυναίκα μου, μου λέει: «Κάθε πενήντα λεπτά πεθαίνει κι ένας άνθρωπος στους δρόμους της Γαλλίας. Για κοίτα όλους αυτούς τους τρελούς που τρέχουν γύρω μας. Είναι οι ίδιοι που γίνονται υπερβολικά συνετοί, όταν κακοποιείται κάποια γριά μπροστά στα μάτια τους στο δρόμο. Τι συμβαίνει και δε φοβούνται, όταν βρίσκονται στο τιμόνι;»

3. Τι να απαντήσεις; Μάλλον το εξής: ο άνθρωπος που σκύβει πάνω στη μοτοσικλέτα του δεν μπορεί να συγκεντρωθεί παρά μόνο στην παρούσα στιγμή της πτήσης του· γαντζώνεται πάνω σ’ ένα κλάσμα χρόνου αποκομμένο και από το παρελθόν και από το μέλλον. Αποσπάται από τη συνέχεια του χρόνου. Με άλλα λόγια βρίσκεται σε κατάσταση έκστασης. Δεν ξέρει τίποτα για την ηλικία του, τίποτα για τη γυναίκα του, τίποτα για τα παιδιά του, τίποτα για τις σκοτούρες του και ως εκ τούτου δε φοβάται, γιατί η πηγή του φόβου βρίσκεται στο μέλλον, και όποιος απελευθερώνεται από το μέλλον δεν έχει να φοβηθεί τίποτα.

4. Η ταχύτητα είναι μορφή έκστασης που την έκανε δώρο στον άνθρωπο η τεχνολογική επανάσταση. Σε αντίθεση με τον μοτοσικλετιστή, ο δρομέας είναι πάντοτε παρών στο σώμα του, αφού είναι αναγκασμένος να σκέφτεται ασταμάτητα τις φουσκάλες του, το λαχάνιασμά του. Όταν τρέχει αισθάνεται το βάρος του και την ηλικία του, έχοντας όσο ποτέ άλλοτε συνείδηση του εαυτού του και του χρόνου της ζωής του. Όλα αλλάζουν, όταν ο άνθρωπος εκχωρεί (παραχωρεί) την ικανότητά του για ταχύτητα σε μια μηχανή. Από εκείνη τη στιγμή το σώμα του βρίσκεται εκτός παιχνιδιού και παραδίδεται σε μια ταχύτητα που είναι ασώματη, άυλη, ταχύτητα αμιγής (καθαρή, ανόθευτη), ταχύτητα καθαυτή, ταχύτητα έκσταση1.

5. Γιατί χάθηκε η ηδονή της βραδύτητας; Α, πού είναι οι παλιοί αργόσχολοι; Πού είναι αυτοί οι φυγόπονοι ήρωες των λαϊκών τραγουδιών, αυτοί οι πλάνητες που χαζεύουν από μύλο σε μύλο και κοιμούνται στο ύπαιθρο; Άραγε χάθηκαν μαζί με τους χωματόδρομους, μαζί με τα λιβάδια και τα ξέφωτα, μαζί με τη φύση; Μια τσέχικη παροιμία δίνει τον ορισμό της γλυκιάς απραξίας τους με μια μεταφορά: κοιτάζουν τα παράθυρα του καλού Θεού. Όποιος κοιτάζει τα παράθυρα του καλού Θεού δε βαριέται, είναι ευτυχής. Στον κόσμο μας η αργία μεταβλήθηκε σε αεργία2 που είναι τελείως άλλο πράγμα. Ο άεργος είναι στερημένος, βαριέται, αναζητάει μονίμως την κίνηση που του λείπει. Μ. Κούντερα. (1996). Η βραδύτητα, 7-10. Εστία).

1. Το νόημα της φράσης «παραδίδεται σε μια ταχύτητα…έκσταση»: ο άνθρωπος γίνεται ένα με τη μηχανή, χάνει τη σωματική του υπόσταση, παραδίδεται στον ίλιγγο της ταχύτητας.

 έκσταση:  Στο σύγχρονο ψυχολογικό πλαίσιο η έκσταση είναι μία διευρυμένη ψυχική κατάσταση με συμπτώματα άμβλυνσης της συνείδησης, ευτυχίας, απόσπασης από την πραγματικότητα. 

2. αεργία:  η κατάσταση κατά την οποία ο άνθρωπος δεν μπορεί ή δεν έχει την θέληση να μεταβάλει τους όρους της ύπαρξής του, ατονία- απροθυμία να ενεργήσει , κάτι που δεν έχει σχέση μόνο με τις συνθήκες της οικονομικής απασχόλησης, παθητικότητα, αργοσχολία / ακηδία/ οκνηρία)

ΘΕΜΑΤΑ – ΑΣΚΗΣΕΙΣ

1.    Γιατί σύμφωνα με τον συγγραφέα οι οδηγοί δεν φοβούνται όταν οδηγούν; (συνοπτική απάντηση σε 30-40 λέξεις)

2.    Να εξηγήσετε σε μια παράγραφο (60 – 80 λέξεις) την άποψη που διατυπώνει ο συγγραφέας στην περίοδο: «Στον κόσμο μας η αργία μεταβλήθηκε σε αεργία [..]. Ο άεργος είναι στερημένος, βαριέται, αναζητάει μονίμως την κίνηση που του λείπει».

3.    Ο συγγραφέας θεωρεί την ταχύτητα «μορφή έκστασης που την έκανε δώρο στον άνθρωπο η τεχνολογική επανάσταση». Ποια επιχειρήματα επιστρατεύει, για να υποστηρίξει την άποψη αυτή; Να γράψετε την απάντησή σας σε μια παράγραφο (60 – 80 λέξεις)

4.    α) Ποια είναι η λειτουργία του ερωτήματος στο τέλος της 2ης παραγράφου; «Τι συμβαίνει και δε φοβούνται, όταν βρίσκονται στο τιμόνι;»

β) Γιατί ο συγγραφέας επιλέγει να διατυπώσει τις σκέψεις του με τη μορφή ερωτημάτων στην πέμπτη παράγραφο (Γιατί χάθηκε… λείπει) του κειμένου;

γ) Να επισημάνετε στο κείμενο δύο παραδείγματα μεταφορικής/συνυποδηλωτικής χρήσης της γλώσσας.

5. Παραγωγή λόγου

Ο συγγραφέας διαπιστώνει ότι χάθηκε η γοητεία της βραδύτητας κι εσείς εκπροσωπώντας την γενιά της τεχνοφρενίτιδας καλείστε α) να αναδείξετε την γοητεία της ταχύτητας σε όποιους τομείς της ζωής του σύγχρονου ανθρώπου την εντοπίζετε και β) να προσδιορίσετε τους παράγοντες που επιταχύνουν τους ήδη φρενήρεις ρυθμούς της ζωής του.  Το  κείμενό σας θα δημοσιευτεί σε ιστοσελίδα που φιλοξενεί απόψεις – προβληματισμούς των νέων.  (300 λέξεις)

 

 

GRAPHIC NOVEL H ΔΙΑΚΡΙΣΗ , κάποιες διδακτικές προτάσεις

 

Ένα graphic novel Εμπνευσμένο από το έργο του Πιερ Μπουρντιέ

της Τιφέν Ριβιέρ, εκδόσεις Αντίποδες

ΥΠΟΘΕΣΗ Ο καθηγητής κοινωνιολογίας Κετκέρ σε Λύκειο της Γαλλίας προσπαθεί να εξηγήσει στους μαθητές του λυκείου του τις βασικές έννοιες της Διάκρισης του Πιερ Μπουρντιέ, οδηγώντας τους να διερωτηθούν για τη δική τους κοινωνική θέση, και για τις οικονομικές και πολιτισμικές συνέπειές της. Ειδικότερα θέματα που καλεί τους μαθητές του να προσεγγίσουν:

Με δεδομένη την ύπαρξη διαφορετικών κοινωνικών τάξεων ο καθηγητής Μπουρντιέ στο βιβλίο του «Η Διάκριση», υποστηρίζει ότι η κοινωνική τάξη στην οποία γεννιόμαστε διαμορφώνει το γούστο μας, τον τρόπο σκέψης, τις επιθυμίες μας, τις φιλοδοξίες και τις πολιτιστικές μας αξίες. Σύμφωνα , λοιπόν, με αυτή τη θέση ο  Μπουρντιέ θεωρεί πως οι αρέσκειες και απαρέσκειές μας μας τοποθετούν κοινωνικά (κοινωνικοί ντετερμινισμοί= αιτιώδης σχέση).

1η διδακτική πρόταση

Το πλαίσιο: Στα παιδιά ανατίθεται ως εργασία να πάρουν συνέντευξη από τους γονείς τους προκειμένου να διαπιστώσουν πχ. τη σχέση ανάμεσα στην κοινωνική τάξη (λαϊκή – ανώτερη)  και το γούστο/ τις επιλογές στη διατροφή και τις διατροφικές συνήθειες. Έτσι, στο τραπέζι μιας οικογένειας αλγερινών μεταναστών εκτυλίσσεται η εξής σκηνή ανάμεσα στον πατέρα και τον γιο.(σελ. 38-41)

Στις εικόνες που είδατε να εντοπίσετε:

α) τον τρόπο με τον οποίο επαληθεύεται η θεωρία του Μπουρντιέ, 

β) τα κυρίαρχα στερεότυπα που σχετίζονται με την εθνική καταγωγή των πρωταγωνιστών στη συγκεκριμένη σκηνή

 Κάποιες οδηγίες...Τα παιδιά αρχίζουν να παρατηρούν τις βασικές παραδοχές του οικογενειακού περιβάλλοντος και να ανακαλύπτουν σταδιακά όλα εκείνα που καθορίζουν εξωτερικά τον τρόπο που ντύνονται, που μιλάνε, που τρώνε, τη μουσική που ακούνε, αμφισβητώντας τις αισθητικές και πολιτισμικές τους προτιμήσεις. (από την παρουσίαση του βιβλίου)

πχ. Εστιάζουμε στην ιδιαίτερη φόρτιση (ιδεολογική και συναισθηματική) των παρακάτω φράσεων

«αλγερινές σάλτσες, αηδία»

«αρχιψεύταρε πού βρήκες εσύ τα λεφτά για να τρως από κει;»

«μας κοιτάει με μισό μάτι λες και θα του ληστέψουμε το μαγαζί»

«κανονικό εστιατόριο…ματσωμένος…κυριλέ εστιατόριο…,το γκαρσόνι τα παίζει…πελάτες τέρμα αγχωμένοι»= η φρίκη των πελατών του αριστοκρατικού εστιατορίου μπροστά στην εμφάνιση της αταίριαστης για το μέρος παρέας Αλγερινών, οι οποίοι ωστόσο έκριναν ότι το φαί αλλά και οι πελάτες σε αυτό το μαγαζί ήταν ανάξιοι λόγου (βλακείες των πλουσίων, των μεγαλοαστών).

----------------------------------------------------------------------------------------------

2η διδακτική πρόταση:

ΝΕΟΙ και η τέχνη του γκράφιτι.... κοινός κώδικας επικοινωνίας και μέσο καλλιτεχνικής έκφρασης των νέων που υπερβαίνει ταξικές κοινωνικές ομάδες και αποστάσεις

σ. 54,57,58

...........................................................................................................................

3η διδακτική πρόταση:  συζήτηση - αγώνας λόγου - αντιλογίες με βάση τα εξής σημεία από την θεωρία του Μπουρντιέ

Απόψεις Μπουρντιέ για το γούστο "Καθένας έχει το γούστο της κινωνικής του τάξης, τις αισθητικές της προτιμήσεις, τους τρόπους με τους οποίους αισθάνεται, σκέφτεται, ντύνεται, διακοσμεί το σπίτι, μαγειρεύει, αθλείται, ψηφίζει, διασκεδάζει= είναι ένα σύνολο συμπεριφορών (HABITUS) = έξη = αυτές οι αντιλήψεις είναι ασυνείδητες και ενσωματωμένες."

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ (σ.63) μας καθορίζει πιο βαθιά από αυτά που μας μαθαίνει κατά την πρώτη κοινωνικοποίησή μας, γιατί η οικογένεια κατέχει δεδομένη θέση μέσα στον κοινωνικό χώρο = γονείς με ταξική θέση /σειρά

Η κοινωνική τάξη καθορίζει γούστα - επιλογές (πχ. λαϊκες τάξεις και σχέση με την όπερα). Από την άλλη υπάρχει το γούστο της ανάγκης, δηλαδή το γούστο που περιορίζεται στο πεδίο δυνατοτήτων του ατόμου (πχ. λαϊκές τάξεις που δίνουν έμφαση στην ποσότητα, τη χρηστικότητα, στη λειτουργικότητα και όχι στη μορφή)

Οι φτωχοί /οι λαϊκές τάξεις έχουν εσωτερικεύσει το σύστημα των καταναγκασμών στο οποίο ζουν. Ακόμα κι αν κερδίσουν χρήματα, δεν αλλάζουν γούστο γιατί δύσκολα αλλάζει κανείς συνήθειες. (σ. 71)

Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ (σ. 126) έκφραση αυτονόμησης των καλλιτεχνών και των διανοούμενων (υποτελής ομάδα της κυρίαρχης τάξης). Οι καλλιτέχνες θέλουν να παραβιάσουν ριζικά κάθε μορφή ηθικής λογοκρισίας, επιθυμούν να αλλάξουν  - ανατρέψουν το σύστημα, ενώ οι μεγαλοαστοί να το διατηρήσουν γιατί τους ευνοεί. Γι΄ αυτό οι καλλιτέχνες συμμαχούν με τις λαϊκές τάξεις ενάντια στους αστούς. 

--------------------------------------------------------------------------------------------

4η διδακτική προσέγγιση 

σελ. 192-195

ΝΕΟΙ - ΓΟΝΕΙΣ , χάσμα απόψεων για τις επιλογές στη μουσική και τους φίλους

Γονείς αστοί με κλασικές μουσικές καλλιτεχνικές επιλογές την ίδια ώρα που ακούγεται στη διαπασών η μουσική που ακούει η κόρη τους Ίρις, την οποία μουσική χαρακτηρίζουν χυδαία. Στίχοι αρκετά προκλητικοί  που ταράζουν τους γονείς , αρέσουν στην κόρη. Ο διάλογος μεταξύ της Ίριδας και του πατέρα της αποκαλύπτει την διάσταση απόψεων στο θέμα "μουσική - τέχνη - αισθητικές αντιλήψεις" καθώς και το διαχρονικό χάσμα των γενεών....

Ο ΤΙΤΛΟΣ

  Μια επιλογή από την Τράπεζα Θεμάτων

1. Να σχολιάσεις την επικοινωνιακή αποτελεσματικότητα του τίτλου

- Ο τίτλος είναι δηλωτικός του περιεχομένου, άμεσα σχετιζόμενος με το θέμα 

- εκφράζει ένα σχόλιο του συντάκτη για το θέμα…διαφαίνεται η άποψή του γι΄αυτό

2. Στοιχεία του δομικού ρόλου ενός τίτλου είναι η προαναγγελία του περιεχομένου του κειμένου που ακολουθεί και η ανάπτυξη του ενδιαφέροντος του αναγνώστη. Σχολιάζοντας στοιχεία της μορφής και του περιεχομένου του τίτλου του Κειμένου 1 να αναφερθείτε στην αποτελεσματικότητά του σε σχέση με τον δομικό του ρόλο.

Αφροδίτη της Μήλου ή Δεσποινίδα της Αβινιόν;

• Είναι δηλωτικός του περιεχομένου του κειμένου (στο μεγαλύτερο μέρος τους ασχολείται με την αντίθεση συμμετρίας και ασυμμετρίας) • Ενέχει το στοιχείο της έκπληξης καθώς το κείμενο διευρύνει το πεδίο αναφοράς της σχέσης συμμετρίας – ασυμμετρίας από την αισθητική και σε άλλα επιστημονικά πεδία (τις φυσικές επιστήμες) • Η διάζευξη (ή) καθιστά τον τίτλο ενδιαφέροντα καθώς δημιουργεί εξ αρχής ένα δίπολο σκέψης για δύο πολύ γνωστά έργα τέχνης • Η επιλογή των έργων τέχνης που μετέρχεται ενισχύουν το ενδιαφέρον του αναγνώστη εφόσον πρόκειται για έναν ελάχιστα πιθανό συνδυασμό (λόγω εποχής, τεχνοτροπίας κτλ.) αν και πρόκειται για την ίδια θεματική (γυναικείες μορφές) • Το ερωτηματικό αποτελεί στοιχείο έναρξης του νοητού διαλόγου με τον αναγνώστη

3. α. Να σχολιάσεις τη μορφή του τίτλου του Κειμένου 1 (μονάδες 5) β. Να αξιολογήσεις τον τίτλο του Κειμένου 2 ως προς την επικοινωνιακή του αποτελεσματικότητα

Μη στερείτε από τα παιδιά τα λάθη τους!

Απαντηση Στον τίτλο αξιοποιείται το β΄ πληθυντικό ρηματικό πρόσωπο υποτακτικής ενεστώτα («Μη στερείτε») και με την μορφή μιας απαγόρευσης με διάρκεια στο παρόν και στο μέλλον τίθεται συνοπτικά όλο το νόημα του κειμένου. Τα ουσιαστικά, άλλωστε, «λάθη» και «παιδιά» συνοψίζουν τις βασικές έννοιες – άξονες γύρω από τους οποίους οργανώνεται όλη η επιχειρηματολογία. Τέλος, το θαυμαστικό δίνει ένταση στην προτροπή και δημιουργεί την αναγκαία προσοχή στο  νοήμα.

· Ο τίτλος του Κειμένου 2 προϊδεάζει σε κάποιο βαθμό τον αναγνώστη σχετικά με το τι θα διαβάσει στο κείμενο, κυρίως όμως διεγείρει το ενδιαφέρον του και τον παρακινεί να προχωρήσει στην ανάγνωση, καθώς αποτελεί αδιαπραγμάτευτη αλήθεια το ότι η ζωή δεν έχει εγχειρίδιο ή οδηγίες χρήσης. Επίσης, συνιστά μια παράφραση του τίτλου του βιβλίου («Η ομορφιά της αποτυχίας»), για το οποίο γίνεται λόγος στο κείμενο. Τέλος, είναι σύντομος, περιέχει μόνο το ονοματικό μέρος της πρότασης, είναι μεταφορικός και συνιστά σχόλιο του συγγραφέα, με το οποίο δηλώνεται και το είδος της κριτικής (θετικής) που ακολουθεί. Μ’ αυτό τον τρόπο ο αναγνώστης προετοιμάζεται για αυτό που θα διαβάσει στη συνέχεια.

4. Συνάφεια τίτλου – περιεχομενου – θέσης συγγραφέα:

Ο τίτλος του Κειμένου 1, «Η λογοτεχνία ως διπλωματία: Για να μας διαβάζουν έξω», ελλειπτικός και περιεκτικός, είναι άμεσα συνυφασμένος με το θέμα του, δηλαδή το τι πρέπει να γίνει, ώστε η ελληνική λογοτεχνία να διαβάζεται στο εξωτερικό. Υπηρετεί τόσο τον πληροφοριακό όσο και τον ρητορικό του ρόλο, καθώς συνοψίζει εύστοχα το περιεχόμενο του κειμένου, προαναγγέλλοντας ταυτόχρονα το επίσημο ύφος του και δίνοντας έμφαση στη συλλογικότητα (χρήση του α' πληθυντικού προσώπου).

Παράλληλα, σχετίζεται και με τη θέση της αρθρογράφου ότι η ελληνική λογοτεχνία μπορεί να λειτουργήσει και ως μέσο διπλωματίας, με σκοπό να διαβάζεται από το διεθνές κοινό. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο τίτλος χωρίζεται σε δύο μέρη, που συνδέονται μεταξύ τους με την άνω και κάτω τελεία. Το πρώτο σκέλος, ελλειπτικό και ονοματικό, συνοψίζει τη θέση της συντάκτριας, ενώ το δεύτερο, ελλειπτικό και ρηματικό, συνοψίζει το θέμα του κειμένου. Η άνω και κάτω τελεία τονίζει τη σύνδεσή τους, τη σχέση ανάμεσα στο μέσο και στον σκοπό.

5. ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ  2022 

Β2. α. Ποια μορφή έχει ο τίτλος του Κειμένου 1 (μονάδες 4) Γιατί να μαθαίνουμε ιστορία; και ποιος είναι ο επικοινωνιακός του ρόλος; (μονάδες 6)

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΚΕΕ

- ρητορικό ερώτημα, χρήση υποτακτικής, α πληθυντικό/

- ευθεία ερώτηση που ελκύει το ενδιαφέρον(2), κατατοπίζει – προϊδεάζει για το θέμα του κειμένου (2)– προβληματίζει τον αναγνώστη(2) / Εναλλακτικά: διαλογικός τόνος, γέφυρα επικοινωνίας με τον αναγνώστη, αμεσότητα - οικειότητα

 

ΟΙ ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΑ ΚΕΙΜΕΝΙΚΑ ΕΙΔΗ ΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

 

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΕΡΩΤΗΜΑΤΩΝ

α. ΣΤΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αποτελούν  κειμενικό δείκτη .... ΘΕΜΑ Γ

β. ΣΤΑ ΜΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ

α) εκφραστική επιλογή που συμβάλλει στην ευαισθητοποίηση, προάγει τον προβληματισμό και λειτουργεί ως ρητορικό ερώτημα ΘΕΜΑ Β

β. ΔΟΜΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ = εξασφαλίζει τη ΣΥΝΟΧΗ μέσα στη παράγραφο ή μεταξύ δύο διαδοχικών παραγράφων καθώς  ρωτάει και απαντάει. Έτσι, το ερώτημα παίζει δομικό/ διαρθρωτικό ρόλο για τη μετάβαση στην απάντηση, συνάμα εξασφαλίζει νοηματική ενότητα, δηλ. συμβάλλει και στη συνεκτικότητα του κειμένου.

 

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΑΠΟ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

2017: Η επιστήμη αναπτύσσεται συνήθως σε σχέση με τις πρακτικές ανάγκες των ανθρώπων, ακολουθεί όμως βασικά την εξέλιξη μιας κοινωνίας και αντικατοπτρίζει το συγκεκριμένο πνευματικό και ηθικό της επίπεδο. Όμως η τεχνολογία, που βελτίωσε σημαντικά τις συνθήκες της ζωής μας, βοήθησε ή εμπόδισε τον άνθρωπο να γίνει περισσότερο άνθρωπος;

Τα ευγενή ιδεώδη του ανθρωπισμού διασύρθηκαν και υπονομεύθηκαν στις μέρες μας. Η σύγχυση πραγματικών και πλασματικών αναγκών, η πνιγηρή εντατικοποίηση του ρυθμού της ζωής στις μεγαλουπόλεις, η εσωτερική μοναξιά, το άγχος και η αγωνία αλλοτριώνουν βαθύτατα και παρεμποδίζουν την πνευματική ολοκλήρωση των ανθρώπων.

Τι επιδιώκει ο συγγραφέας με τη χρήση του ρητορικού ερωτήματος;

ΕΔΩ το ερώτημα: προβληματίζει, αφυπνίζει, ευαισθητοποιεί τον αναγνώστη αναφορικά με την επίδραση της τεχνολογίας στη ζωή του ανθρώπου και την προσπάθειά του να εξανθρωπιστεί (ανήκει στα μέσα πειθούς στην επίκληση στο συναίσθημα του δέκτη), το κείμενο κερδίζει σε δραματικότητα και αποκτά υφολογική ποικιλία, στοχεύει στη συμμετοχή και κινητοποίηση του δέκτη, ανοίγει νοερό διάλογο μαζί του. Επίσης ρόλος είναι δομικός / διαρθρωτικός: στο ερώτημα πώς επηρέασε η τεχνολογία τον άνθρωπο και την ζωή του «απαντά» μεταβαίνοντας στην επόμενη παράγραφο όπου παραθέτει όλες εκείνες τις ενδείξεις που πιστοποιούν την αρνητική της επίδραση και την απανθρωποποίηση της ζωής εξαιτίας της.

 

2020 Γιατί όλοι αυτοί, όλοι όσοι γράφουν, επιμένουν να γράφουν, ενώ έχουν βεβαιωθεί πως θα βγουν κάποια στιγμή από τον κόσμο, καθώς κι ο ίδιος ο κόσμος –αφού ό,τι έχει αρχή θα έχει κι ένα τέλος– θα βγει κάποτε από τον εαυτό του; Ίσως γιατί το γράφειν –συνειδητό ή όχι, εκούσιο ή και ακούσιο, φανερό ή και κρυφό– αποτελεί την έσχατη, ακραία παρηγοριά για τη θνητότητα που τους πολιορκεί και που τελικά τους καταβάλλει. Αυτή τη θνητότητα που φαρμακώνει την ύπαρξη και τη συνείδηση του ανθρώπου με το φαρμάκι της ματαιότητας, πολεμά και εξορκίζει, και αρνείται η πράξη του γράφειν.

Ποια είναι η επικοινωνιακή λειτουργία του ερωτήματος στην 5 η παράγραφο του Κειμένου 2 «Γιατί όλοι … εαυτό του;» (μονάδες 7).

ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΚΕΕ: Διεγείρει το ενδιαφέρον(2) – προσδίδει αμεσότητα (2) – εστιάζει στο κεντρικό ερώτημα του κειμένου που σχετίζεται με τον απώτερο σκοπό του «γράφειν» (2) – ρητορική ερώτηση (1).

 

2022  Β2. α. Ποια μορφή έχει ο τίτλος του Κειμένου 1 (μονάδες 4) Γιατί να μαθαίνουμε ιστορία; και ποιος είναι ο επικοινωνιακός του ρόλος; (μονάδες 6)

Α. - ρητορικό ερώτημα, χρήση υποτακτικής, α πληθυντικό/

- ευθεία ερώτηση που ελκύει το ενδιαφέρον(2), κατατοπίζει – προϊδεάζει για το θέμα του κειμένου (2)– προβληματίζει τον αναγνώστη(2) / Εναλλακτικά: διαλογικός τόνος, γέφυρα επικοινωνίας με τον αναγνώστη, αμεσότητα - οικειότητα

 

ΕΠΙΛΟΓΗ ΑΠΟ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ

14545 Στην πρώτη παράγραφο του Κειμένου 1 ο Ηλίας Βεργίτσης κάνει χρήση του ερωτήματος «Τι είναι τελικά αυτό που διαφοροποιεί σήμερα τα ιντερνετικά μέσα ενημέρωσης από τα παραδοσιακά;» Να αιτιολογήσεις τον ρόλο του ερωτήματος αυτού στην οργάνωση του κειμένου.

Θα μπορούσε να ειπωθεί – με αρκετή δόση ιστορικής αυθαιρεσίας, είναι αλήθεια – ότι ο Θουκυδίδης υπήρξε ο πρώτος δημοσιογράφος της Ιστορίας, διότι κατέγραψε γεγονότα απογυμνωμένα από τα μυθολογικά τους στοιχεία, σε μια γλώσσα λαϊκή και κατανοητή από όλους. […] Στους 26 αιώνες που μεσολάβησαν από τότε η είδηση πλέον μεταδίδεται σε κλάσματα του δευτερολέπτου και τα περιθώρια για ταυτόχρονη ανάλυσή της ολοένα στενεύουν. Τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης αναζητούν νέες διεξόδους μπροστά στις αυξημένες απαιτήσεις ενός νέου είδους κοινού, που απαιτεί γρήγορη, έγκυρη, σαφή και κυρίως «έξυπνη» ενημέρωση. Μπορεί άραγε το διαδίκτυο – αν και βρίσκεται ακόμη στην εφηβική ηλικία – να εκφράσει το εξελισσόμενο αυτό αίτημα; Τι είναι τελικά αυτό που διαφοροποιεί σήμερα τα ιντερνετικά μέσα ενημέρωσης από τα παραδοσιακά;

Ο ρόλος του ερωτήματος είναι δομικός. Ο συγγραφέας με βάση το ερώτημα που θέτει στην αρχή του κειμένου του και την απάντηση σε αυτό οργανώνει αποτελεσματικά το κείμενό του. Αναρωτιέται αρχικά σε τι διαφοροποιούνται τα διαδικτυακά από τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης και στη συνέχεια επισημαίνει τις διαφορές αυτές. Με τη χρήση του ερωτήματος το κείμενο αποκτά συνοχή.

 

15359 Στην τρίτη παράγραφο του Κειμένου 1 διατυπώνονται μια σειρά από ερωτήματα από τον αρθρογράφο. Πώς εξυπηρετούν τη σύνδεση των νοημάτων του κειμένου (μονάδες 6) και τί προσφέρουν στο επικοινωνιακό αποτέλεσμα; (μονάδες 4)

Αυτό σημαίνει ότι δεν χρειάζεται τίποτα να αλλάξει στα ζητήματα; Ότι είναι όλα καλά στον τρόπο που ασκείται στη χώρα η δημοσιογραφία; Ότι δεν χρειάζεται να στοχαστούμε τι γίνεται, όταν όντως η δημοσιογραφία «περνάει τα όρια»; Κάθε άλλο.

Η διατύπωση των ερωτημάτων στην τρίτη παράγραφο στοχεύει: • Ως προς τη σύνδεση των νοημάτων: στη λειτουργία τους ως «γέφυρα» και μετάβαση μεταξύ του πρώτου μέρους του κειμένου, όπου αναλύονται τα αποτελέσματα της αυστηροποίησης του νόμου για τη διάδοση ψευδών ειδήσεων και οι αντιρρήσεις του αρθρογράφου σ’ αυτό και του δεύτερου μέρους, όπου ο ίδιος παρουσιάζει τις λύσεις που προτείνει, αφού έχει γίνει η παραδοχή πως το πρόβλημα υπάρχει. • Ως προς το επικοινωνιακό αποτέλεσμα: στην εκδήλωση του προσωπικού προβληματισμού του συγγραφέα για την κατάσταση και στην ευαισθητοποίηση και των αναγνωστών, στη διατήρηση του αμείωτου ενδιαφέροντος για τη συνέχιση της ανάγνωσης. Επίσης, με τη διατύπωση των ερωτήσεων το άρθρο αποκτά αμεσότητα και ζωντάνια.

 

15397 Στην τρίτη παράγραφο του Κειμένου 1 αξιοποιούνται επανειλημμένα οι ερωτήσεις. Να τις εντοπίσεις (μονάδες 6) και να περιγράψεις με συντομία τον ρόλο τους (μονάδες 9).

Αναφορά θα πρέπει να γίνει ειδικά σε ένα σύγχρονο φαινόμενο που σχετίζεται με τα ριάλιτι τηλεπαιχνίδια και την οξεία κριτική που δέχονται οι συμμετέχοντες σε αυτά. Πολλές εκπομπές και δημοσιεύματα σε περιοδικά αντλούν τη θεματολογία τους από τα όσα συμβαίνουν σε τέτοια παιχνίδια με έμφαση στα πρωτοεμφανιζόμενα σε αυτά άτομα. Από τη μια, το να παρουσιάζονται οι εξελίξεις ή οι χαρακτήρες των παικτών, καθώς εμφανίζονται και αποκαλύπτονται, είναι λογικό και αναμενόμενο. Όμως, τι γίνεται όταν σχολιάζονται ως προσωπικότητες και μάλιστα με βάναυσο τρόπο; Όταν τα τηλεοπτικά και δημοσιογραφικά συνεργεία εισβάλλουν στις οικογένειές τους και με χαρακτηριστική ευκολία αποκαλύπτουν στοιχεία του παρελθόντος τους, ιδιαίτερα ευαίσθητα και προσωπικά; Σε ποιον βαθμό μπορούν όλοι όσοι γράφουν ή εμφανίζονται στα τηλεοπτικά πάνελ να κρίνουν και να χαρακτηρίζουν χωρίς περιορισμούς και συνέπειες αυτούς που επέλεξαν να συμμετάσχουν στα εν λόγω παιχνίδια;

     Από τα παραπάνω ερωτήματα γίνεται φανερό ότι δεν μπορεί στον βωμό της ελευθερίας του τύπου να θίγονται άλλα δικαιώματα. Γι’ αυτό, λοιπόν, θα πρέπει να αναζητηθούν τα όρια στην ελευθερία της έκφρασης και της κριτικής, ώστε να μην συγκρούεται το σημαντικό αυτό δικαίωμα με άλλα, εξίσου σημαντικά, κατοχυρωμένα δικαιώματα.

Οι παραπάνω ερωτήσεις είναι ρητορικές και αποσκοπούν να υπογραμμίσουν με έμφαση και παραστατικότητα την κακώς νοούμενη ελευθεροτυπία και τα προβλήματα που δημιουργεί η παρέμβαση του τύπου σε θέματα της προσωπικής ζωής του ανθρώπου. Με τις ερωτήσεις εκφράζονται με μορφή επιχειρημάτων οι ενστάσεις που διατυπώνει η συγγραφέας για το γεγονός της προβολής εκπομπών τύπου ριάλιτι στο όνομα της ελεύθερης έκφρασης. Επίσης, δημιουργούνται ερεθίσματα προβληματισμού για τον/την αναγνώστη/-τρια. Τέλος, η τοποθέτηση των ερωτήσεων στο τέλος της παραγράφου δημιουργεί ομαλή νοηματική μετάβαση στην «απάντηση» που βρίσκεται στην αρχή της επόμενης: «Από τα παραπάνω ερωτήματα γίνεται φανερό ότι δεν μπορεί στον βωμό της ελευθερίας του τύπου να θίγονται άλλα δικαιώματα».

 

24830 Τι πετυχαίνει ο δοκιμιογράφος στο Κείμενο 2 με τα ερωτήματα που θέτει στην τελευταία παράγραφο (μονάδες 6);

Φίλος είναι ο παραστάτης και σύμμαχός μας στον τραχύ αγώνα να υπάρξουμε, να σηκώσουμε το βάρος της ανθρωποσύνης μας, χωρίς να συντριβούμε ή να ευτελιστούμε. Όταν σε μια βαρυσήμαντη καμπή του βίου μελετούμε ή επιχειρούμε κάτι πολύ σοβαρό και επικίνδυνο, έχουμε ανάγκη από ένα καλόγνωμο σύμβουλο και αυστηρό κριτή, για να συζητήσουμε μαζί του ελεύθερα και χωρίς περιστροφές το πρόβλημά μας. Ποιος μπορεί να είναι αυτός ο σύμβουλος και κριτής; Μπορεί το πρόσωπο τούτο να είναι άλλος εκτός από τον φίλο;

β) Ο δοκιμιογράφος με τα ερωτήματα που θέτει στην τελευταία παράγραφο:

• εκφράζει τη γνώμη του σε ερωτηματική μορφή και ολοκληρώνει το σκεπτικό της παραγράφου για τη συμβολή του φίλου στη ζωή του ατόμου

• ενδυναμώνει την επιχειρηματολογία του, αφού ισοδυναμούν με ισχυρή κατάφαση και στόχος του είναι η αποδοχή της άποψής του από τον αναγνώστη

• κεντρίζει και διεγείρει το ενδιαφέρον, καθώς τα ερωτήματα αποτελούν ισχυρό επικοινωνιακό μέσο

• κινητοποιεί τη σκέψη του αναγνώστη και μετά την ανάγνωση του κειμένου.

    

ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

 

Δίκτυο κειμένων με ασκήσεις - θέματα

ΚΕΙΜΕΝΟ 1^ο (συνέντευξη) Axel Dauchez: Πώς n AI μπορεί να σώσει ή να σκοτώσει τη δημοκρατία

Ο ιδρυτής και CEO του Make.org μιλά για τον λόγο που αποφάσισε να δημιουργήσει μια πλατφόρμα μαζικής συμμετοχής των πολιτών

  Ένας νέος, ερεβώδης κόσμος

       1. Επισημαίνω συνοπτικά τις καταιγιστικές αλλαγές που έχουν συμβεί τα τελευταία χρόνια. Το 2025, τα πράγματα  είναι πιο ανησυχητικά απ’ ό,τι το 2016. «Ξεκινήσαμε με δύο προβλήματα, τώρα είναι περισσότερα», λέει ο Axel Dauchez κι αναφέρει την υβριδική πληροφόρηση, τις διεθνείς συγκρούσεις και τη ραγδαία άνοδο της τεχνητής νοημοσύνης – όλα έχουν προσθέσει νέα βάρη σε ήδη αδύναμους θεσμούς. «Είμαι απαισιόδοξος. Η δημοκρατία είναι σε τεράστιο κίνδυνο», παραδέχεται.

       2. Η μεγαλύτερη πρόκληση; «Η νομιμοποίηση των εκλογών. Αν η κοινωνία πάψει να πιστεύει στο αποτέλεσμα, αν τα εκλογικά αποτελέσματα τίθενται υπό αμφισβήτηση, δεν υπάρχει δημοκρατία. Κι αυτό είναι το πιο πιθανό σενάριο αν η χρήση AI στις εκλογικές διαδικασίες πολλαπλασιάσει τις καμπάνιες παραπληροφόρησης, τα deepfakes, την εξατομικευμένη διαστρέβλωση». 

     3. Κι όμως, βλέπει και την άλλη όψη: «Η AI μπορεί να αποδειχθεί σωτήρια. Μπορεί να κάνει προσβάσιμη την πολυπλοκότητα της δημόσιας ζωής σε όλους». Παραθέτει ένα παράδειγμα: «Ποιος πολίτης έχει οκτώ ώρες για να παρακολουθήσει μια συζήτηση στη Βουλή; Και ποιος θα καταλάβει τη γλώσσα της; Η AI μπορεί να μεταφράσει αυτό το περιεχόμενο στη γλώσσα και στο επίπεδο γνώσης του καθενός. Από το κοινοβουλευτικό πρακτικό μέχρι τη νομοθεσία ή μια σύνθετη πολιτική μεταφορών, όλα μπορούν να γίνουν κατανοητά και προσβάσιμα».

    4.    Η δεύτερη διάσταση είναι η ενίσχυση της φωνής του πολίτη. «Ο περισσότερος κόσμος έχει μια αόριστη άποψη. Η AI μπορεί να τον βοηθήσει να τη διατυπώσει με σαφήνεια, να την ενισχύσει. Αν πεις “θέλω περισσότερα λεωφορεία αντί για μετρό”, η AI θα σε οδηγήσει να διευκρινίσεις πού, πώς, γιατί. Έτσι η συνεισφορά σου γίνεται ουσιαστική και η αίσθηση συμμετοχής στη δημόσια πολιτική μεγαλώνει».

5. (…)  Και ο ρόλος των bigtech – είναι άμοιροι ευθυνών για τις ρωγμές στο δημοκρατικό κεκτημένο; «Οι μεγάλες πλατφόρμες AI δεν μπορούν να είναι οι θεματοφύλακες της δημοκρατίας», υπογραμμίζει. «Όπως δεν έπρεπε να εμπιστευθούμε τα social media πριν από είκοσι χρόνια, έτσι δεν μπορούμε να εμπιστευθούμε τις πλατφόρμες AI σήμερα. Το επιχειρηματικό τους μοντέλο είναι διαφορετικό».(…)

6.     Ωστόσο θεωρεί αναγκαία κάποια ρυθμιστικά μέτρα, όπως το υποχρεωτικό watermarking στο παραγόμενο περιεχόμενο: «Δεν μπορεί να υπάρχει γκρίζα ζώνη για το αν κάτι είναι δημιουργία AI ή όχι».

7. Όταν τον ρώτησα αν η ΑΙ θα λειτουργήσει τελικά ως σταθεροποιητικός ή αποσταθεροποιητικός παράγοντας για τη δημοκρατία, χαμογέλασε: «Είναι αδύνατο να ξέρουμε. Η AI είναι δίκοπο μαχαίρι. Μπορεί να σώσει τη δημοκρατία, μπορεί όμως και να την καταστρέψει».

Όλα θα κριθούν από τον ανταγωνισμό: «Αν η αγορά μείνει στα χέρια λίγων γιγάντων, αν η OpenAI γίνει μονοπώλιο, τότε μιλάμε για καταστροφή. Αντίθετα, αν υπάρξει πραγματικός ανταγωνισμός, με ανοιχτά μοντέλα, με διαφορετικές σχολές κι ανεξάρτητα οικοσυστήματα, τότε μπορεί να προκύψει σταθεροποίηση, να γεννηθεί χώρος για πολιτική συζήτηση και στρατηγική ανεξαρτησία.

8.   Στο ίδιο πνεύμα βλέπει την Ευρώπη ως πιθανό αντίβαρο. Όχι με μια «μεγάλη ρυθμιστική πράξη», αλλά μέσα από συνεργασίες κρατών, από τη δημιουργία πέντε-έξι ισχυρών μοντέλων που θα λειτουργούν ανταγωνιστικά και θα κρατούν ζωντανή την πολυφωνία.  «Έτσι θα κερδίσουμε λίγο χρόνο για να ελέγξουμε το μέλλον μας. Η ΕΕ δεν πρέπει να στηρίξει έναν μόνο “πρωταθλητή”, δεν είναι το θέμα να φτιάξουμε ένα “ευρωπαϊκό OpenAI”, αλλά να ενισχύσει πολλαπλά μοντέλα, να υπάρχει ανταγωνισμός και ανεξαρτησία, ώστε να οικοδομηθεί ένα δημοκρατικό και κυρίαρχο οικοσύστημα – όπως έγινε με την Airbus, έτσι κι εδώ οι διακρατικές συνεργασίες μπορεί να είναι η απάντηση».       

   Διασκευασμένο άρθρο από την Athens Voice, 2-8/10/2025

ΘΕΜΑΤΑ

1. Σε μια παράγραφο 60-70 λέξεων να αποδώσεις με πυκνότητα τις απόψεις του Axel Dauchez για το πώς η ΑΙ μπορεί να σκοτώσει ή να σώσει τη δημοκρατία.

2. Η 5^η παράγραφος του κειμένου ξεκινά με μια ερώτηση. Να προσδιορίσεις την επικοινωνιακή λειτουργία της ερώτησης καθώς και το ρόλο της νοηματική συνοχή.

3. Να μετατρέψεις τη μεταφορική χρήση του λόγου στις παρακάτω περιόδους σε κυριολεκτική

α) Η AI είναι δίκοπο μαχαίρι. (7^η πργφ)

β) ως πιθανό αντίβαρο (8^η πργφ)

γ) έναν μόνο “πρωταθλητή” (8^η πργφ)

4. Στην παρακάτω περίοδο λόγου να μετατρέψεις την σύνταξη στο αντίθετο είδος από αυτό στο οποίο βρίσκεται

Η ΕΕ δεν πρέπει να στηρίξει έναν μόνο “πρωταθλητή”, δεν είναι το θέμα να φτιάξουμε ένα “ευρωπαϊκό OpenAI”, αλλά να ενισχύσει πολλαπλά μοντέλα,  (8^η πργφ)

 

 

 

ΚΕΙΜΕΝΟ  2        Δημοκρατία ή τεχνητή νοημοσύνη;

 Άρθρο γνώμης , Κωνσταντίνα Ε. Μπότσιου

1.              Μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας. Η τεχνητή νοημοσύνη (ΑΙ) θέτει τεράστιες προκλήσεις για τη δημοκρατία. Σίγουρα θα βελτιωθεί και θα χρησιμοποιείται ολοένα περισσότερο. Ο λόγος είναι απλός: εξοικονομεί πολύ χρόνο στον χρήστη. Όπως όλες οι νέες τεχνολογίες σε κάθε εποχή, από το τυπογραφικό πιεστήριο του 15ου αιώνα μέχρι το κινητό τηλέφωνο, έτσι και η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί εργαλείο σμίκρυνσης του χρόνου. Σύντομα θα επικρατήσει καθολικά  και θα διαδοθεί στον πλανήτη επιφέροντας κοσμογονικές αλλαγές στην οικονομία, στην κοινωνία και στην πολιτική.

2.              Όμως, το ζήτημα δεν είναι αν θα έλθει η τεχνητή νοημοσύνη, αλλά ποια στάση θα κρατήσουν οι άνθρωποι απέναντί της. Ο μύχιος φόβος δεν είναι αν θα γίνουν τα ρομπότ άνθρωποι, αλλά αν θα γίνουν οι άνθρωποι ρομπότ. Δικαίως. Την προηγούμενη φορά που ζήσαμε τέτοιες τεχνολογικές «επαναστάσεις» με την παγκοσμιοποίηση, δεν τα πήγε καλά η ανθρωπότητα. Τότε οι λίγοι «κερδισμένοι» (winners) ονόμασαν υπερηφάνως τους πολλούς, που δεν ανταποκρίνονταν, «χαμένους» (losers). (…)

3.              Ενα ερώτημα επίσης που τίθεται είναι τι θα κάνουμε με τον χρόνο που εξοικονομείται. Θα τον επενδύσουμε για να γνωρίσουμε καλύτερα ο ένας τον άλλον, να παραγάγουμε πολιτισμό ή θα τον χρησιμοποιήσουμε ατομικά για να κυριαρχήσουμε οικονομικά και πολιτικά; Η ανθρώπινη φύση τείνει στο δεύτερο, όσο και αν οι πολιτικές ηγεσίες βαυκαλίζονται με το πρώτο. Αλλά τα ευχολόγια δεν είναι στρατηγική. Αντίθετα, η λατρεία της αποτελεσματικότητας και της ταχύτητας αποδεδειγμένα είναι. Οι πολιτικές ηγεσίες άλλωστε αρέσκονται συνήθως σε ό,τι εδραιώνει με συνοπτικές διαδικασίες την εξουσία τους. Οι ανθρωποκεντρικές διαδικασίες της δημοκρατίας είναι από τη φύση τους πιο αργές: διάκριση των εξουσιών, δημόσιος διάλογος, κινηματική δράση.

4.              Το πρόβλημα είναι ότι η τάση για καταπάτηση των δημοκρατικών διαδικασιών αποκτά σιγά-σιγά κοινωνικά ερείσματα. Είναι «της μόδας» ο θαυμασμός της δύναμης και η περιφρόνηση των πιο αδύνατων. Βλέπουμε να αυξάνεται παγκοσμίως η μόρφωση και να μειώνεται η διεκδίκηση των δικαιωμάτων που έχουν κατακτηθεί με αίμα. Η διεκδίκηση μάλιστα λοιδωρείται ως «δικαιωματισμός». Αυτή είναι μια μεγάλη διαφορά από την προηγούμενη γενιά που διεκδικούσε τα δικαιώματά της και θεωρούσε την αντίσταση θετική συλλογική υποχρέωση. Υπάρχουν εξηγήσεις για αυτό το φαινόμενο: η δημογραφική γήρανση που κάνει τους ανθρώπους πιο συντηρητικούς, η μοίρα του βολέματος των εξεγερμένων, η ευκολία να φεύγεις αν δεν σου αρέσει ένα σύστημα (παράδειγμα το ελληνικό brain drain), η τάση προς τον καταναλωτισμό που πνίγει κάθε άλλη ιδεολογία, η κλασική συνταγή της καλλιέργειας ανασφάλειας η οποία νομιμοποιεί τον αυταρχισμό.

5.              Η τεχνητή νοημοσύνη προσφέρει περαιτέρω δυνατότητες τόσο στους οπαδούς της δημοκρατίας όσο και του αυταρχισμού. Το εργαλείο αλλάζει, όχι το μήνυμα. Πρέπει να σταθούμε δίπλα στη μηχανή με ακόμα περισσότερο ανθρωπισμό και αυστηρότητα απέναντι στην τάση της ανθρώπινης φύσης για έλεγχο και εξουσία. Το θεμελιώδες ερώτημα που θα κληθούμε να απαντήσουμε είναι αν η δημοκρατία αποτελεί αξία αδιαπραγμάτευτη ή μόνο ένα εργαλείο που πάλιωσε και θα αντικατασταθεί από άλλα εργαλεία, καταλληλότερα να παράγουν ασφάλεια και ισχύ στη νέα εποχή. Δεν φταίει η τεχνητή νοημοσύνη αν εργαλειοποιήσουμε το πολιτικό σύστημα που επιτρέπει σε όλους να τη χρησιμοποιούν.

Η κυρία Κωνσταντίνα Ε. Μπότσιου είναι καθηγήτρια Ιστορίας και Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς, γενική διευθύντρια του Συμβουλίου Διεθνών Σχέσεων.

                                                                                                   

                                                                                                     ΤΟ ΒΗΜΑ, 14.11.2025

ΘΕΜΑΤΑ

1. Στην 1^η παράγραφο να εντοπίσεις αναφορές όπου δηλώνεται εκ μέρους της συντάκτριας βεβαιότητα. α) Με ποιες επιλογές στη διατύπωση και το περιεχόμενο αποδίδεται αυτή η βεβαιότητα; β) Να ξαναγράψεις το χωρίο αυτό κάνοντας όποιες αλλαγές κρίνεις απαραίτητες, ώστε να εκφράζεται πιθανότητα.

 2. Στην 1η παράγραφο χρησιμοποιείται η αναλογία. Να βρεις τα μέλη της και να δικαιολογήσεις την επιλογή της.

3.Στο παρακάτω απόσπασμα από την 2^η παράγραφο του κειμένου να εξηγήσεις τη χρήση των σημείων στίξης:

 Την προηγούμενη φορά που ζήσαμε τέτοιες τεχνολογικές «επαναστάσεις» με την παγκοσμιοποίηση, δεν τα πήγε καλά η ανθρωπότητα. Τότε οι λίγοι «κερδισμένοι» (winners) ονόμασαν υπερηφάνως τους πολλούς, που δεν ανταποκρίνονταν, «χαμένους» (losers).  (παρενθέσεις και εισαγωγικά)

4. Στην 3^η παράγραφο του κειμένου να εντοπίσετε την νοηματική σχέση που εκφράζουν οι υπογραμμισμένες λέξεις: επίσης ,ή , Αλλά , άλλωστε

5. Στην 4^η παράγραφο του κειμένου να εντοπίσεις έναν τρόπο οργάνωσης/ ανάπτυξης και να εξηγήσεις τον τρόπο με τον οποίο αυτός λειτουργεί.

6. Στην 5^η παράγραφο του κειμένου εναλλάσσεται το γ΄ενικό ρηματικό πρόσωπο με το α΄πληθυντικό. Πώς συνδέεται η συγκεκριμένη επιλογή, κατά τη γνώμη σου, με την πρόθεση της συντάκτριας σε αυτό το σημείο;

ΚΕΙΜΕΝΟ 3            Άνθρωποι και μηχανές, σύμμαχοι και αντίπαλοι

της Τ. Καραϊσκάκη

 1.  Δεν προλαβαίνει ο ανθρώπινος νους να αφομοιώσει τις τεχνολογικές αλλαγές που ξεδιπλώνονται ακατάπαυστα. Να τις κατευθύνει σταθερά σε πεδία που θα ωφελήσουν το είδος. Ο κόσμος αλλάζει λίγο ως πολύ ερήμην της καθεστηκυίας τάξης πραγμάτων. Οι αυτοματισμοί εισχωρούν παντού, σπέρνοντας μαζί με τον θαυμασμό και τον φόβο μήπως ρομπότ και τεχνητή νοημοσύνη παραμερίσουν το ανθρώπινο στοιχείο αντί να εμπλουτίσουν και να ενδυναμώσουν τις ανθρώπινες γνώσεις και δεξιότητες. Πόσο ανεδαφικός είναι αυτός ο φόβος; (…)

2.   Κυβερνήσεις και κοινωνίες μοιάζουν απροετοίμαστες για την επανάσταση που αναδιατάσσει την εργασία. Τα ευφυή συστήματα παραγωγής –T.N., ρομπότ, Διαδίκτυο των Πραγμάτων, ανάλυση μεγάλων δεδομένων, αυτοματοποιημένα λογισμικά, υπολογιστικό νέφος, blockchain– διαρκώς μεταλλάσσουν βιομηχανίες και επιχειρήσεις, όπου ολοένα συγχωνεύονται σε ένα σώμα, άνθρωποι, μηχανές, κυβερνοχώρος και απτό περιβάλλον. Εως το 2030: Η παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη θα έχει αυτοματοποιήσει εργασίες που απορροφούν σήμερα το 70% του ανθρώπινου εργάσιμου χρόνου, αυξάνοντας την παγκόσμια οικονομική δραστηριότητα κατά 13 τρισ. δολάρια (McKinsey)· θα έχει εισαγάγει αυτοματισμούς στα 2/3 των τρεχουσών θέσεων εργασίας και θα έχει καταργήσει 300 εκατ. θέσεις εργασίας πλήρους απασχόλησης (Goldman Sachs)· θα έχει επηρεάσει σοβαρά το 40% της συνολικής απασχόλησης (ΔΝΤ)· θα έχει δημιουργήσει 170 εκατ. νέες θέσεις εργασίας (Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ). Μέχρι στιγμής έχει αυτοματοποιηθεί το 25% των εργασιών ρουτίνας (Goldman Sachs), ενώ έως το 2027 θα έχει αλλάξει φυσιογνωμία το 23% των επαγγελμάτων (Statista).

 3.   Η Τ.Ν. επιταχύνει εντυπωσιακά τον χρόνο εκτέλεσης εργασιών, αυξάνει την παραγωγικότητα, βελτιώνει την υγειονομική περίθαλψη και την πρόσβαση στην εκπαίδευση, βοηθάει στην επίλυση σύνθετων προβλημάτων, διευκολύνει την καθημερινότητα. Ομως πόσο τα οφέλη αυτά θα μπορούν απαξάπαντες να απολαμβάνουν; Οι βιομηχανικές επαναστάσεις του παρελθόντος βελτίωσαν το βιοτικό επίπεδο των ανθρώπων. Θα έχει το ίδιο αποτέλεσμα η Τ.Ν.; Οι σκεπτικιστές λένε πως και στις τρεις προηγούμενες επαναστάσεις η μετάβαση στη νέα συνθήκη ήταν μακρά και επίπονη. Τώρα είναι ταχεία και ριζική. Η Τ.Ν. δεν είναι απλώς ένα νέο εργαλείο, αλλά ένα σύστημα που μαθαίνει, προσαρμόζεται, σε λίγο θα λαμβάνει αποφάσεις διαμορφώνοντας την πραγματικότητα. Προς ποια κατεύθυνση; Θα χρησιμοποιηθεί για τη διεύρυνση των δυνατοτήτων των ανθρώπων ή για την αντικατάστασή τους; Θα εξακολουθήσουν οι εργαζόμενοι να παράγουν αξία και να διαθέτουν διαπραγματευτική ισχύ; Οχι, αν η T.N. αυτοματοποιήσει πλήρως τις ανθρώπινες δεξιότητες, έγραφε σε άρθρο του ο οικονομολόγος του ΜΙΤ Ερικ Μπρίνζολφσον. Ο βραβευμένος με Νομπέλ, επίσης οικονομολόγος του ΜΙΤ, Ντάρον Ατζέμογλου έχει πολλές φορές δηλώσει ότι κατά τη γνώμη του η τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιείται περισσότερο για τον αυτοματισμό και λιγότερο για την παροχή εμπειρογνωμοσύνης στους εργαζομένους.

4.   Υπάρχει χρόνος να σχεδιαστούν και να εφαρμοστούν ανθρωποκεντρικά μοντέλα ανάπτυξης τεχνητής νοημοσύνης; Οχι πολύς. Η τεχνολογία προωθεί τις αξίες του συστήματος που υπηρετεί. Εάν αυτές είναι η μείωση του κόστους με παράλληλη μεγιστοποίηση της απόδοσης, δηλαδή του κέρδους, τότε μια γενική έκρηξη αυτοματισμού θα όξυνε τις κοινωνικές ανισότητες πριν τα θαύματα της τεχνητής νοημοσύνης φέρουν την υποσχόμενη ευημερία.

5.   Από τη μία ορθώνεται ο παλιός κόσμος των επιδιώξεων για αξιοπρεπή μεστή εργασία και από την άλλη αναδύεται με φόρα το εκτυφλωτικό άστρο της ελευθεριακής τεχνο-επιτάχυνσης. Αν ήταν μάχη, θα ήταν άνιση. Ακόμη δεν είναι.

Αντλήθηκε από την έντυπη έκδοση Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 4,5,2025

 

ΘΕΜΑΤΑ  

1α) Η ρητορική ερώτηση «Πόσο ανεδαφικός είναι αυτός ο φόβος;»(παράγραφος 1) ποια πρόθεση του πομπού εκφράζει;

1β) Στην 3η παράγραφο του κειμένου 3 η αρθρογράφος διατυπώνει ορισμένα ερωτήματα. Να εξηγήσεις γιατί κάνει αυτή τη γλωσσική επιλογή και τον τρόπο με τον οποίο συμβάλλουν στη σύνδεση των νοημάτων του κειμένου.

1γ) Στην 4η πργφ η ερώτηση τίθεται στην θεματική περίοδο και ακολουθεί αμέσως ρητή η απάντηση της αρθρογράφου. Η πρόθεσή της με αυτή την επιλογή είναι:

ι. να διατυπώσει με έμφαση μια κρίση

ιι. να ενδυναμώσει την επιχειρηματολογία της

ιιι. να προσελκύσει την προσοχή του αναγνώστη και να διεγείρει τα συναισθήματα του δέκτη

ιν. να μεταβεί στον επίλογο του άρθρου αναδεικνύοντας εμφατικά τους κινδύνους που εγκυμονεί η ΤΝ για τις κοινωνικές ισορροπίες

2. Ποια μορφή έχει ο τίτλος του κειμένου  Άνθρωποι και μηχανές, σύμμαχοι και αντίπαλοι  και ποιος είναι ο επικοινωνιακός του ρόλος; 

3. Στη δεύτερη παράγραφο του κειμένου η αρθρογράφος κάνει ευρεία χρήση παραδειγμάτων και στατιστικών στοιχείων. Ποια πρόθεσή της εξυπηρετεί αυτή η επιλογή; 

4. Στη 2η παράγραφο του κειμένου α) να εντοπίσετε δύο ρηματικά σύνολα με συντελεσμένο μέλλοντα και β) να σχολιάσετε υφολογικά και νοηματικά τη λειτουργία αυτού του χρόνου σε κάθε περίπτωση.